Shloka 5
Dharma-Pramāṇa-Vicāra: The Elusiveness of Dharma and the Limits of Rule-Lists
स्वपतां जाग्रतां चैष सर्वेषामात्मचिन्तितम् | प्रधानाद्वैधमुक्तानां जहतां कर्मजं रज:,जो अपने मनमें चिन्तित कर्मजनित रजोगुणका अर्थात् रजोगुणजनित काम आदिका योगबलसे परित्याग कर देते हैं तथा जो प्रकृतिके तादात्म्यभावसे भी मुक्त हैं, उन सभी योगपरायण योगी पुरुषोंका जीवात्मा जैसे दिनमें वैसे रातमें, जैसे रातमें वैसे दिनमें सोते- जागते समय निरन्तर उनके वशमें रहता है
svapatāṁ jāgratāṁ caiṣa sarveṣām ātma-cintitam | pradhānād vaidhā-muktānāṁ jahatāṁ karma-jaṁ rajaḥ ||
Dijo Vyāsa: Para aquellos yoguis que, por el poder del Yoga, han desechado el rajas nacido de la acción—el deseo y lo semejante—y que además se han liberado de la identificación con Pradhāna (la Naturaleza primordial), el Sí mismo permanece firmemente bajo su dominio en todo momento: tanto en el sueño como en la vigilia, de día como de noche, sea cual fuere el estado en que la mente se halle ocupada.
व्यास उवाच
Educational Q&A
A perfected yogin transcends action-born rajas (desire-driven agitation) and even identification with Pradhāna (Nature). As a result, the Self remains steady and mastered in every condition—sleeping or waking—showing true inner freedom rather than situational calm.
In Śānti Parva’s instruction on liberation-oriented disciplines, Vyāsa describes the hallmark of advanced yogins: through yoga they abandon the rajas arising from karma and become free from Nature-based identification, so their inner self remains consistently controlled across day/night and sleep/wake states.