Shloka 47
Dasyu-maryādā and Buddhi-guided Rāja-nīti (दस्युमर्यादा तथा बुद्धिप्रधान-राजनीति)
नरेश्वर! प्रजजलित हुई वैरकी आग एक पक्षको दग्ध किये बिना नहीं बुझती है और अपराधजनित कर्म भी एक पक्षका संहार किये बिना शान्त नहीं होता है ।। सत्कृतस्यार्थमानाभ्यां तत्र पूर्वापकारिण: । नादेयोअमित्रविश्वास: कर्म त्रासयतेडबलान्,जिसने पहले अपकार किया है, उसका यदि अपकृत व्यक्तिके द्वारा धन और मानसे सत्कार किया जाय तो भी उसे उस शत्रुका विश्वास नहीं करना चाहिये; क्योंकि अपना किया हुआ पापकर्म ही दुर्बलोंको डराता रहता है
Brahmadatta uvāca: Nareśvara! prajvalitā vairāgniḥ ekaṃ pakṣaṃ dagdhvā vinā na nivartate, aparādha-janitaṃ karma api ekaṃ pakṣaṃ saṃhṛtya vinā na śāmyati. Satkṛtasya arthamānābhyāṃ tatra pūrvopakāriṇaḥ na ādheyo 'mitra-viśvāsaḥ; karma trāsayate durbalān.
¡Oh rey! Una vez encendido el fuego de la enemistad, no se apaga sin abrasar a uno de los bandos; del mismo modo, el acto nacido de la culpa no se aquieta sin traer destrucción sobre una parte. Aunque quien antes hizo daño sea después honrado con riqueza y respeto por el ofendido, no debe depositarse confianza en ese enemigo—pues el propio pecado cometido mantiene al débil en temor constante.
ब्रह्मदत्त उवाच
Educational Q&A
Once hostility is ignited, it tends to demand a costly outcome; therefore a ruler should be cautious about reconciliation that ignores past harm. Even if an enemy is outwardly honored, trust should not be granted lightly, because guilt and the consequences of wrongdoing keep the wrongdoer anxious and prone to further danger.
Brahmadatta is advising a king on statecraft and moral psychology: he compares enmity to a fire that rarely ends without damage, and warns that a prior offender—despite receiving wealth and respect—may remain untrustworthy, driven by fear of his own past misdeeds.