Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)
यथा वै ब्राह्मण: सीदन्नयाज्यमपि याजयेत् । अभोज्यान्नानि चाश्रीयात् तथेदं नात्र संशय:
yathā vai brāhmaṇaḥ sīdann ayājyam api yājayet | abhojyānnāni cāśrīyāt tathā idaṃ nātra saṃśayaḥ ||
Bhīṣma dijo: «Así como un brāhmaṇa, cuando se hunde en la aflicción por falta de sustento, puede incluso oficiar un sacrificio para quien normalmente no es apto para patrocinarlo, y puede incluso recurrir a alimentos por lo común prohibidos para preservar la vida—del mismo modo debe entenderse el deber prescrito en el verso anterior para un kṣatriya. No hay duda de ello.»
भीष्म उवाच
In extreme hardship (āpaddharma), preserving life and sustaining one’s role may justify limited exceptions to normal rules—such as a brāhmaṇa officiating for an ordinarily ineligible patron or eating normally forbidden food—paralleling emergency duties prescribed for a kṣatriya.
Bhīṣma, instructing on dharma in the Śānti Parva, clarifies that the previous instruction about a kṣatriya’s conduct in crisis should be accepted without doubt, using the brāhmaṇa’s emergency allowances as an analogy.