Shloka 64
धृतराष्ट्र-संजय-संवादः — दुर्योधनस्य ह्रदप्रवेशः
Dhṛtarāṣṭra–Saṃjaya Dialogue: Duryodhana’s Entry into the Lake
भुजौ सुवृत्तौ प्रचकर्त वीर: पश्चात् कबन्धं रुधिरावसिक्तम् | विस्पन्दमानं निपपात घोरं रथोत्तमात् पार्थिव पार्थिवस्यथ,राजन्! वीर सहदेवने जब उसकी गोल-गोल सुन्दर दोनों भुजाएँ काट दीं, उसके पश्चात् राजा शकुनिका भयंकर धड़ लहूलुहान होकर श्रेष्ठ रथसे नीचे गिर पड़ा और छटपटाने लगा
sañjaya uvāca |
bhujau suvṛttau pracakarta vīraḥ paścāt kabaṇdhaṃ rudhirāvasiktam |
vispandamānaṃ nipapāta ghoraṃ rathottamāt pārthiva pārthivasya atha, rājan |
Dijo Sañjaya: El héroe Sahadeva cercenó los dos brazos del rey, redondos y hermosos; y luego el tronco, terrible, empapado en sangre y aún convulso, cayó desde el excelente carro de aquel rey—oh Rey. La escena subraya la sombría inevitabilidad de las consecuencias de la guerra: ni la majestad real ni el parentesco protegen a nadie del fruto de los actos hostiles en el campo de batalla.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the harsh moral reality of warfare: actions driven by enmity and adharma culminate in unavoidable consequences. Royal status and strategic cunning cannot ultimately avert the results of one’s deeds when the reckoning arrives on the battlefield.
Sañjaya narrates that Sahadeva severs Śakuni’s two arms; then Śakuni’s blood-soaked trunk, still twitching, falls from his chariot, creating a terrifying spectacle witnessed in the battle.