Previous Verse
Next Verse

Shloka 43

Śalya-hatānantarāṇi: Madrarāja-padānugānāṃ praskandana and the Pandava counter-encirclement (शल्यहतानन्तराणि—मद्रराजपदानुगानां प्रस्कन्दनम्)

तां कालरात्रीमिव पाशहस्तां यमस्य धात्रीमिव चोग्ररूपाम्‌ | स ब्रह्मुदण्डप्रतिमाममोधां ससर्ज यत्तो युधि धर्मराज:

tāṁ kālarātrīm iva pāśahastāṁ yamasya dhātrīm iva cograrūpām | sā brahmudaṇḍapratimām amodhāṁ sasarja yatto yudhi dharmarājaḥ ||

Dijo Sañjaya: Aquella arma—como la propia Kālarātri con el lazo en la mano, y como la feroz nodriza de Yama—era de forma aterradora e infalible como la vara de Brahmā. Dharmarāja la arrojó en la batalla con el máximo esfuerzo y una resolución cautelosa.

ताम्her/that (weapon)
ताम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Accusative, Singular
कालरात्रीम्Kālarātri (Night of Doom)
कालरात्रीम्:
Karma
TypeNoun
Rootकालरात्रि
FormFeminine, Accusative, Singular
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
पाशहस्ताम्having a noose in hand
पाशहस्ताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपाशहस्ता
FormFeminine, Accusative, Singular
यमस्यof Yama
यमस्य:
TypeNoun
Rootयम
FormMasculine, Genitive, Singular
धात्रीमnurse/attendant (Dhātrī)
धात्रीम:
Karma
TypeNoun
Rootधात्री
FormFeminine, Accusative, Singular
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
and
:
TypeIndeclinable
Root
उग्ररूपाम्of fierce form
उग्ररूपाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउग्ररूपा
FormFeminine, Accusative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
ब्रह्मुदण्डप्रतिमाम्like Brahma’s staff (brahmadaṇḍa)
ब्रह्मुदण्डप्रतिमाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootब्रह्मदण्ड-प्रतिमा
FormFeminine, Accusative, Singular
अमोधाम्unfailing
अमोधाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअमोध
FormFeminine, Accusative, Singular
ससर्जhe hurled/let fly
ससर्ज:
TypeVerb
Rootसृज्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
यत्which/that
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Accusative, Singular
युधिin battle
युधि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुध्
FormFeminine, Locative, Singular
धर्मराजःDharmarāja (Yudhiṣṭhira)
धर्मराजः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्मराज
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dharmarāja (Yudhiṣṭhira)
K
Kālarātri
Y
Yama
P
pāśa (noose)
B
brahmadaṇḍa (Brahmā’s rod/rod of punishment)
Ś
śakti (weapon, implied by context)

Educational Q&A

Even when one is committed to dharma, the use of overwhelming and unfailing force in war carries moral gravity; therefore the righteous must act with heightened caution, self-control, and responsibility when deploying lethal power.

Sañjaya describes Dharmarāja (Yudhiṣṭhira) releasing a formidable, unfailing weapon in battle, portraying it through terrifying metaphors—Kālarātri with a noose, Yama’s fierce attendant, and the irresistible rod of Brahmā—to convey its dread power and inevitability.