Shloka 6
उत्पातदर्शनम् — Portents and Kāla among the Vṛṣṇis
ताल: सुपर्णश्व महाध्वजौ तौ सुपूजितौ रामजनार्दनाभ्याम् । उच्चैर्जहुरप्सरसो दिवानिशं वाचश्नोचुर्गम्यतां तीर्थयात्रा,बलराम और श्रीकृष्ण जिनकी सदा पूजा करते थे, उन ताल और गरुड़के चिह्नसे युक्त दोनों विशाल ध्वजोंको अप्सराएँ ऊँचे उठा ले गयीं और दिन-रात लोगोंसे यह बात कहने लगीं कि “अब तुमलोग तीर्थ-यात्राके लिये निकलो”
vaiśampāyana uvāca |
tālau suparṇaśva-mahādhvajau tau supūjitau rāma-janārdanābhyām |
uccair jahur apsaraso divāniśaṃ vācaś coccūr gamyatāṃ tīrthayātrā ||
Vaiśampāyana dijo: Aquellos dos grandes estandartes—marcados con el emblema de la palmera (tāla) y con Garuḍa y el caballo—largamente honrados por Balarāma y Janārdana (Kṛṣṇa), fueron alzados de pronto y llevados lejos por apsaras. Día y noche proclamaban al pueblo: “Ahora, partid en peregrinación a los tīrthas, los vados sagrados.” El signo anuncia un giro decisivo de la era: cuando se retiran los apoyos divinos, se exhorta a la purificación, al dominio de sí y a la reorientación dhármica mediante la tīrtha-yātrā.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
When auspicious divine symbols withdraw, it signals a moral and cosmic turning-point; the appropriate response is not clinging but purification and re-alignment with dharma—here expressed as undertaking tīrtha-yātrā, a disciplined movement toward sacred order and inner restraint.
Celestial apsarases seize and lift away the two great standards associated with Balarāma and Kṛṣṇa, then continuously announce that people should depart on pilgrimage. The episode functions as an omen indicating imminent upheaval and the closing of Kṛṣṇa’s visible presence in the world.