Shloka 20
मौसलोत्पत्तिः — The Birth of the Musala and the Sages’ Pronouncement
विमृशन्नेव काल॑ तं॑ परिचिन्त्य जनार्दन: । मेने प्राप्त स षट्त्रिंशं वर्ष वै केशिसूदन:,इस प्रकार समयका विचार करते हुए केशिहन्ता श्रीकृष्णने जब उसका विशेष चिन्तन किया, तब उन्हें मालूम हुआ कि महाभारतयुद्धके बाद यह छत्तीसवाँ वर्ष आ पहुँचा
vimṛśann eva kālaṁ taṁ paricintya janārdanaḥ | mene prāptaṁ sa ṣaṭtriṁśaṁ varṣa vai keśisūdanaḥ ||
Dijo Vaiśampāyana: Meditando sobre aquel curso del tiempo y considerándolo con detenimiento, Janārdana—el matador de Keśi—comprendió que había llegado ya el trigésimo sexto año desde la gran guerra de los Bhāratas. El verso subraya un clima moral de inevitabilidad: el tiempo madura las consecuencias, y aun los actos del Señor en el mundo se despliegan en armonía con el orden del destino.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights kāla (time) as a decisive moral force: events mature according to an ordained sequence, and recognition of the right moment is part of wise—and in this context divine—governance of worldly affairs.
Vaiśampāyana narrates that Kṛṣṇa, after carefully reflecting on the passage of time, realizes that the thirty-sixth year since the Mahābhārata war has arrived—an important marker in the Mausala Parva’s unfolding of the Yādavas’ final events.