Adhyaya 43

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २ श्लोक मिलाकर कुल २४ श्लोक हैं।) ऑपन-आ प्रात | अर: त्रिचत्वारिशो<्ध्याय: पाण्डवोंके साथ जयद्रथका युद्ध और व्यूहद्वारको रोक रखना संजय उवाच यन्मां पृच्छसि राजेन्द्र सिन्धुराजस्य विक्रमम्‌ । शृणु तत्‌ सर्वमाख्यास्थे यथा पाण्डूनयोधयत्‌

Sañjaya dijo: «Oh el mejor de los reyes, puesto que me preguntas por el valor de Jayadratha, señor de Sindhu, escucha. Te lo relataré todo: cómo combatió contra los Pāṇḍavas, para que el curso de aquella batalla quede claramente conocido.»

Verse 2

तमूहुवाजिनो वश्या: सैन्धवा: साधुवाहिन: । विकुर्वाणा बृहन्तो5श्वा: श्वसनोपमरंहस:

Sañjaya dijo: «Aquellos grandes caballos, criados en Sindhu—bien domados, obedientes a las riendas y excelentes para seguir el mando del auriga—lo llevaban. Mostrando variados aires y avanzando con velocidad de viento, condujeron a Jayadratha en el fragor de la guerra, revelando cómo el poder disciplinado, unido a la intención de un guerrero, se vuelve instrumento decisivo.»

Verse 3

गन्धर्वनगराकारं विधिवत्कल्पितं रथम्‌ । तस्याभ्यशो भयत्‌ केतुर्वाराहो राजतो महान्‌

Sañjaya dijo: «Aquel carro, forjado conforme a la regla, parecía una ciudad celeste de los Gandharvas. Junto a él se alzaba un gran estandarte de plata con el emblema de un jabalí, acrecentando el esplendor del carro.»

Verse 4

श्वैतच्छत्रपताकाभि क्षामरव्यजनेन च । स बभौ राजलिजड्लैस्तैस्तारापतिरिवाम्बरे,श्वेत छत्र, पताका, चँवर और व्यजन--इन राजचिह्वोंसे वह आकाशकमें चन्द्रमाकी भाँति सुशोभित हो रहा था

Sañjaya dijo: Adornado con un blanco parasol real y estandartes, y atendido por los pálidos chauris y abanicos—emblemas de soberanía—resplandecía como el señor de las estrellas (la Luna) en el cielo.

Verse 5

मुक्तावज़मणिस्वर्णर्भूषितं तदयस्मयम्‌ । वरूथं विबभौ तस्य ज्योतिर्भि: खमिवावृतम्‌,उसके रथका मुक्ता, मणि, सुवर्ण तथा हीरोंसे विभूषित लोहमय आवरण नक्षत्रोंसे व्याप्त हुए आकाशके समान सुशोभित होता था

Sañjaya dijo: La coraza de hierro protectora (varūtha) de su carro, adornada con perlas, diamantes, gemas y oro, brillaba con fulgor—como el cielo cubierto de luces estelares.

Verse 6

स विस्फार्य महच्चापं किरजन्निषुगणान्‌ बहून्‌ । तत्‌ खण्डं पूरयामास यद्‌ व्यदारयदार्जुनि:

Sañjaya dijo: Tras tensar por completo su gran arco y descargar numerosos racimos de flechas, colmó aquella brecha que Arjuna había abierto—apremiando el ataque para que la abertura no perdurara y el orden de batalla no vacilara.

Verse 7

उसने अपना विशाल धनुष फैलाकर बहुत-से बाणसमूहोंकी वर्षा करते हुए व्यूहके उस भागको योद्धाओंद्वारा भर दिया, जिसे अभिमन्युने तोड़ डाला था ।।

Sañjaya dijo: Luego hirió a Sātyaki con tres flechas, a Vṛkodara (Bhīma) con ocho, a Dhṛṣṭadyumna con sesenta y a Virāṭa con diez. Así, mediante una lluvia calculada de proyectiles, reafirmó el control de la línea de batalla justo donde Abhimanyu había quebrado la formación, convirtiendo aquella brecha en un frente ferozmente disputado.

Verse 8

द्रुपदं पज्चभिस्ती3्ष्णै: सप्तभिश्न शिखण्डिनम्‌ | केकयान्‌ पज्चविंशत्या द्रौपदेयांस्त्रिभिस्त्रिभि:

Sañjaya dijo: Con cinco flechas agudas hirió a Drupada; con siete hirió a Śikhaṇḍin. También alcanzó a los Kekayas con veinticinco flechas, y a los hijos de Draupadī con tres flechas a cada uno—mostrando la implacable y metódica precisión de la batalla.

Verse 9

युधिष्टिरं तु सप्तत्या तत: शेषानपानुदत्‌ । इषुजालेन महता तदद्धभुतमिवाभवत्‌

Dijo Sañjaya: Entonces, con setenta flechas, contuvo a Yudhiṣṭhira; y después hizo retroceder a los demás. Con aquella vasta red de saetas, la escena pareció casi prodigiosa: una sobrecogedora exhibición de poder marcial en medio de las sombrías exigencias de la guerra.

Verse 10

उसने सात्यकिको तीन, भीमसेनको आठ, धृष्टद्युम्नको साठ, विराटको दस, ट्रुपदको पाँच, शिखण्डीको सात, केकयराजकुमारोंको पचीस, द्रौपदीपुत्रोंकी तीन-तीन तथा युधिष्ठिरको सत्तर तीखे बाणोंद्वारा घायल कर दिया। तत्पश्चात्‌ बाणोंका बड़ा भारी जाल-सा बिछाकर उसने शेष सैनिकोंकों भी पीछे हटा दिया। यह एक अद्भुत-सी बात थी | ७-- ९ || अथास्य शितपीतेन भल्लेनादिश्य कार्मुकम्‌ चिच्छेद प्रहसन्‌ राजा धर्मपुत्र: प्रतापवान्‌,तब प्रतापी राजा धर्मपुत्र युधिष्ठिने एक तीखे और पानीदार भल्लके द्वारा उसके धनुषको काटनेकी घोषणा करके हँसते-हँसते काट डाला

Dijo Sañjaya: Hirió a Sātyaki con tres flechas agudas, a Bhīmasena con ocho, a Dhṛṣṭadyumna con sesenta, a Virāṭa con diez, a Drupada con cinco, a Śikhaṇḍin con siete, a los príncipes de Kekaya con veinticinco, a cada uno de los hijos de Draupadī con tres, y a Yudhiṣṭhira con setenta, lacerándolos con dardos acerados. Luego, tendiendo una inmensa lluvia de flechas como una red, obligó a retroceder incluso a las tropas restantes. Fue un espectáculo de asombrosa destreza. Después, el valeroso rey Dharmaputra (Yudhiṣṭhira), riendo, anunció su blanco y con un bhalla brillante, de filo de navaja, cercenó el arco de su adversario.

Verse 11

अक्ष्णोनिमिषमात्रेण सो5न्यदादाय कार्मुकम्‌ | विव्याध दशभि: पार्थ तांश्षैवान्यांस्त्रिभिस्त्रिभि:

Dijo Sañjaya: En el tiempo de un parpadeo, tomó otro arco y atravesó a Yudhiṣṭhira con diez flechas, y a los demás guerreros también con tres flechas a cada uno.

Verse 12

तत्‌ तस्य लाघवं ज्ञात्वा भीमो भल्लैस्त्रिभिस्त्रिभि: | धनुर्ध्वजं च च्छत्र॑ च क्षितौ क्षिप्रमपातयत्‌

Dijo Sañjaya: Al reconocer la rapidez y agilidad de su adversario, Bhīma, con series de tres flechas bhalla, cortó con presteza su arco, su estandarte y su parasol, y los hizo caer a tierra.

Verse 13

सोडन्यदादाय बलवान्‌ सज्यं कृत्वा च कार्मुकम्‌ । भीमस्यापातयत्‌ केतु धनुरश्चांश्ष मारिष,आर्य! तब उस बलवान वीरने दूसरा धनुष ले उसपर प्रत्यंचा चढ़ाकर भीमके धनुष, ध्वज और घोड़ोंको धराशायी कर दिया

Dijo Sañjaya: Aquel guerrero poderoso tomó otro arco, lo encordó y, con ímpetu veloz, abatió el estandarte de Bhīma, destrozó su arco y derribó sus caballos.

Verse 14

स हताश्चादवप्लुत्य च्छिन्नधन्वा रथोत्तमात्‌ | सात्यकेराप्लुतो यान गिर्यग्रमिव केसरी,धनुष कट जानेपर अपने अश्वहीन उत्तम रथसे कूदकर भीमसेन सात्यकिके रथपर जा बैठे, मानो कोई सिंह पर्वतके शिखरपर जा चढ़ा हो

Dijo Sañjaya: Aunque abatido en ánimo y con el arco cercenado, saltó de su excelente carro y se lanzó al vehículo de Sātyaki—como un león que asciende a la cumbre de una montaña. La imagen subraya la negativa del guerrero a ceder en plena crisis: elige un refugio veloz y la reanudación del combate antes que el derrumbe o la desesperación.

Verse 15

ततस्त्वदीया: संहृष्टा: साधु साध्विति वादिन: । सिन्धुराजस्य तत्‌ कर्म प्रेक्ष्याश्रद्धेयमद्भुतम्‌

Dijo Sañjaya: Entonces tus tropas, colmadas de júbilo, clamaron: «¡Bien hecho! ¡Bien hecho!»—pues habían presenciado la hazaña del rey de Sindhu, maravillosa y casi increíble. En la atmósfera moral del poema épico, el verso muestra cómo la destreza visible en la guerra puede ganar aplauso con rapidez, aun cuando todavía no se haya sopesado la justicia profunda del acto.

Verse 16

संक्रुद्धान्‌ पाण्डवानेको यद्‌ दधारास्त्रतेजसा । तत्‌ तस्य कर्म भूतानि सर्वाण्येवाभ्यपूजयन्‌

Dijo Sañjaya: Cuando Jayadratha, él solo, contuvo a los airados Pāṇḍavas con el fulgor ardiente de sus armas, todos los seres comenzaron a aclamar aquella hazaña suya. En medio de la guerra, la destreza marcial que frena a muchos se vuelve objeto de alabanza pública—aunque tal alabanza pueda apartarse de la cuestión más honda de si la causa servida es justa.

Verse 17

सौभद्रेण हतै: पूर्व सोत्तरायोधिभिर्दिपै: । पाण्डूनां दर्शित: पन्था: सैन्धवेन निवारित:

Dijo Sañjaya: Antes, por los elefantes que Saubhadra (Abhimanyu) había abatido—junto con sus conductores—se había hecho visible para los Pāṇḍavas un paso, un camino abierto entre el apretón de la batalla. Pero esa misma ruta fue bloqueada de nuevo por el príncipe de Sindhu (Jayadratha), que se alzó como obstáculo a su avance.

Verse 18

सुभद्राकुमार अभिमन्युने पहले गजारोहियोंसहित बहुत-से गजराजोंको मारकर व्यूहमें प्रवेश करनेके लिये जो पाण्डवोंको मार्ग दिखा दिया था, उसे जयद्रथने बंद कर दिया ।।

Dijo Sañjaya: Abhimanyu, hijo de Subhadrā, había matado antes a muchos reyes elefantes junto con sus conductores y había mostrado a los Pāṇḍavas el camino para entrar en el vyūha (formación de batalla); pero Jayadratha cerró ese paso. Aquellos valientes—los Matsyas, los Pañcālas, los Kekayas y los Pāṇḍavas—una y otra vez se esforzaban por asaltar la formación y avanzar; mas, frente al rey de Sindhu (Jayadratha), no podían sostenerse ni forzar una brecha. La escena subraya cómo un solo defensor resuelto, apostado en un estrechamiento decisivo, puede frustrar incluso una determinación justa cuando la estrategia y las circunstancias se vuelven en contra.

Verse 19

यो यो हि यतते भेत्तुं द्रोणानीकं तवाहितः । त॑ तमेव वर प्राप्य सैन्धव: प्रत्यवारयत्‌

Dijo Sañjaya: Cualquiera de tus enemigos que se esforzara por quebrar la formación de batalla de Droṇa, Jayadratha, señor de Sindhu, llegaba hasta ese mismo guerrero eminente y lo rechazaba, negándole el paso.

Verse 42

इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत अभिमन्युवधपर्वमें जयद्रथयुद्धविषयक बयालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

Así concluye el cuadragésimo segundo capítulo sobre la batalla con Jayadratha, dentro de la sección de la muerte de Abhimanyu, en el Droṇa Parva del Śrī Mahābhārata.

Verse 43

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि अभिमन्युवधपर्वणि जयद्रथयुद्धे त्रिचत्वारिंशो 5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत अभिमन्युवधपर्वरमें जयद्रथका युद्धविषयक तैतालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

Dijo Sañjaya: Así, en el Śrī Mahābhārata, dentro del Droṇa Parva, en la subsección sobre la muerte de Abhimanyu, concluye el cuadragésimo tercer capítulo, que describe la batalla con Jayadratha.