Shloka 1
इस प्रकार श्रीमह्याभारत भीष्मपर्वके अन्तर्गत भीष्मवधपर्वमें संकुलयुद्धाविषयक एक सौ सत्रहवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ११७ ॥। फल + (0) आजअत+- अष्टादशाधिकशततमोब<् ध्याय: भीष्मका अद्भुत पराक्रम करते हुए पाण्डव-सेनाका भीषण संहार संजय उवाच सम॑ व्यूढेष्वनीकेषु भूयिष्ेष्वनिवर्तिन: । ब्रह्मलोकपरा: सर्वे समपद्यन्त भारत
sañjaya uvāca | samaṁ vyūḍheṣv anīkeṣu bhūyiṣṭheṣv anivartinaḥ | brahmalokaparāḥ sarve samapadyanta bhārata ||
Sañjaya dijo: «Oh Bhārata, cuando las formaciones de ambos ejércitos quedaron dispuestas con igual orden, la mayoría de los guerreros se mantuvo firme en sus filas: inquebrantables, sin volver jamás la espalda en combate, y luchando con Brahmaloka como su meta suprema. La escena presenta la guerra como una prueba elegida de deber y determinación, donde la constancia y la esperanza de una recompensa trascendente modelan la comprensión ética de los soldados.»
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames battlefield steadfastness as an ethical ideal: warriors are described as anivartinaḥ (not retreating) and as aiming at Brahmaloka, suggesting that courage and commitment to one’s chosen duty are reinforced by a transcendent moral horizon.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that both sides have been set in orderly, balanced formations, with most fighters holding their positions and preparing to engage without retreat.