Shloka 23
Aṃśāvataraṇa-kathana (Catalog of Divine/Asuric Portions in Human Births) — Chapter 61
आदीप्य जातुषं वेश्म दग्ध्वा चैव पुरोचनम् प्राद्रवन्ू भयसंविग्ना मात्रा सह परंतपा:,धृतराष्ट्रकी आज्ञासे शत्रुओंका दमन करनेवाले कुन्तीकुमार महात्मा पाण्डव वारणावत नगरमें आकर लाक्षागृहमें अपनी माताके साथ रहने लगे। पुरोचनसे सुरक्षित हो सदा सजग रहकर उन्होंने एक वर्षतक वहाँ निवास किया। फिर विदुरकी प्रेरणा (विदुरके भेजे हुए आदमियों)-से पाण्डवोंने एक सुरंग खुदवायी। तत्पश्चात् वे शत्रुसंतापी पाण्डव उस लाक्षागृहमें आग लगा पुरोचनको दग्ध करके भयसे व्याकुल हो मातासहित सुरंगद्वारा वहाँसे निकल भागे
vaiśampāyana uvāca | ādīpya jātuṣaṃ veśma dagdhvā caiva purocanam | prādravan bhayasaṃvignā mātrā saha parantapāḥ ||
Dijo Vaiśampāyana: Tras prender fuego a la casa de laca y abrasar también a Purocana, los Pāṇḍavas —abrasadores de sus enemigos— huyeron a toda prisa, estremecidos por el miedo, junto con su madre. En el marco más amplio del relato, este es el instante en que los hermanos, blanco de una trama engañosa, preservan la vida gracias a la vigilancia y al consejo oportuno, mostrando que protegerse a uno mismo y a los suyos frente a la traición es conforme al dharma cuando no se hace por crueldad en sí misma.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights dharmic vigilance: when faced with adharma (a murderous plot), safeguarding life—especially the lives of those under one’s care—through alertness, wise counsel, and timely action is ethically justified. It also warns that schemes rooted in deceit ultimately recoil upon their perpetrators.
After a plot to burn the Pandavas alive in a lac house, they ignite the structure, Purocana is burned, and the Pandavas escape with their mother through a prepared route (a tunnel in the broader episode), fleeing in fear and urgency to survive the conspiracy.