Shloka 23
अध्याय ५७ — राजोपरिचरवसोः धर्मोपदेशः, सत्यवत्याः उत्पत्तिः, व्यासजन्म च
Adhyāya 57: Indra’s Counsel to King Vasu; Origin of Satyavatī; Birth of Vyāsa
न शक््यं परिसंख्यातुं ये दीप्तं पावकं॑ गता: । त्रिशीर्षा: सप्तशीर्षाशक्षु दशशीर्षास्तथापरे,योजनायामविस्तारा द्वियोजनसमायता: । कामरूपा: कामबला दीप्तानलविषोल्बणा: उनकी लम्बाई-चौड़ाई एक-एक, दो-दो योजनतककी थी। वे इच्छानुसार रूप धारण करनेवाले तथा इच्छानुरूप बल-पराक्रमसे सम्पन्न थे। वे सब-के-सब धधकती हुई आगके समान भयंकर विषसे भरे थे। माताके शापरूपी ब्रह्मदण्डसे पीड़ित होनेके कारण वे उस महासत्रमें जलकर भस्म हो गये
na śakyaṃ parisaṅkhyātuṃ ye dīptaṃ pāvakaṃ gatāḥ | triśīrṣāḥ saptaśīrṣāś ca daśaśīrṣās tathāpare | yojanāyāma-vistārā dvi-yojana-samāyatāḥ | kāmarūpāḥ kāmabalā dīptānala-viṣolbaṇāḥ ||
Śaunaka dijo: «Es imposible contar a quienes entraron en el fuego abrasador. Unos tenían tres cabezas, otros siete, y otros diez. Su largo y su ancho se extendían por una yojana, y su contorno alcanzaba dos yojanas. Capaces de asumir formas a voluntad y dotados de la fuerza que deseaban, todos iban cargados de veneno, terribles como una llama rugiente. Heridos por la maldición de su madre—como por la vara de castigo brahmánica—fueron consumidos y reducidos a cenizas en aquel gran sacrificio».
शौनक उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the inevitability of consequences: overwhelming power, size, and supernatural abilities cannot shield beings from the moral force of a curse and the retributive momentum of adharma. It also highlights the terrifying potency of ritual action when driven by punitive intent.
Śaunaka describes the serpent-sacrifice scene in which countless nāgas—some with multiple heads and immense bodies—enter the blazing sacrificial fire and are consumed. Their destruction is linked to their mother’s curse, portrayed as an irresistible brahmanical punishment operating through the ritual.