Next Verse

Shloka 1

सर्पसत्रे ऋत्विजः सदस्याश्च — Officiants and Assembly at Janamejaya’s Serpent-Sacrifice

3 5 >> > ब्ैतकाकका अर्थ यह है--श्वा, एत और काक; जिसका क्रमशः अर्थ है--कुत्ता, हरिण और कौआ (श्वा+एतमें पररूप हुआ है)। तात्पर्य यह है कि यह कुतियाकी भाँति सदा जागती और कम सोती थी, हरिणीके समान भयसे चकित रहती और कौएकी भाँति उनके इंगित (इशारे) समझनेके लिये सावधान रहती थी। अष्टचत्वारिशो<5् ध्याय: वासुकि नागकी चिन्ता, बहिनद्वारा उसका निवारण तथा आस्तीकका जन्म एवं विद्याध्ययन सौतिरुवाच गतमात्र तु भर्तारें जरत्कारुरवेदयत्‌ । भ्रातुः: सकाशमागत्य याथातथ्यं तपोधन,उग्रश्रवाजी कहते हैं--तपोधन शौनक! पतिके निकलते ही नागकन्या जरत्कारुने अपने भाई वासुकिके पास जाकर उनके चले जानेका सब हाल ज्यों-का-त्यों सुना दिया

sautir uvāca | gatamātraṃ tu bhartāraṃ jaratkārur avedayat | bhrātuḥ sakāśam āgatya yāthātathyaṃ tapodhana ||

Dijo Sauti: «Oh Śaunaka, asceta de gran austeridad: apenas hubo partido su esposo, la doncella Nāga Jaratkāru acudió a su hermano Vāsuki y le refirió todo tal como había sucedido, sin tergiversación alguna, acerca de su marcha.»

सौतिःSauti (Ugraśravas), the narrator
सौतिः:
Karta
TypeNoun
Rootसूतिः
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Paroksha-bhuta), 3rd, Singular, Parasmaipada
गतमात्रम्just gone; immediately after (his) departure
गतमात्रम्:
Karma
TypeAdjective
Rootगतमात्र
FormNeuter, Accusative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
भर्तारम्husband
भर्तारम्:
Karma
TypeNoun
Rootभर्तृ
FormMasculine, Accusative, Singular
जरत्कारुःJaratkāru (the sage)
जरत्कारुः:
Karta
TypeNoun
Rootजरत्कारु
FormMasculine, Nominative, Singular
अवेदयत्informed; made known
अवेदयत्:
TypeVerb
Rootविद्
FormImperfect (Anadyatana-bhuta), 3rd, Singular, Parasmaipada, Causative (णिच्)
भ्रातुःof (her) brother
भ्रातुः:
TypeNoun
Rootभ्रातृ
FormMasculine, Genitive, Singular
सकाशम्near; in the presence of
सकाशम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसकाश
आगत्यhaving come
आगत्य:
TypeVerb
Rootआ-गम्
FormAbsolutive (क्त्वा/ल्यप्), Parasmaipada (usage)
याथातथ्यम्the true state of affairs; exactly as it was
याथातथ्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootयाथातथ्य
FormNeuter, Accusative, Singular
तपोधनO ascetic rich in austerity
तपोधन:
TypeNoun
Rootतपोधन
FormMasculine, Vocative, Singular

तक्षक उवाच

S
Sauti (Ugraśravas)
J
Jaratkāru (Nāga maiden)
J
Jaratkāru (sage; husband)
V
Vāsuki
Ś
Śaunaka

Educational Q&A

The verse highlights yāthātathya—truthful, exact reporting—as an ethical discipline, especially in family and communal matters where accurate information guides right action (dharma).

Immediately after her husband (the sage Jaratkāru) leaves, the Nāga maiden Jaratkāru goes to her brother Vāsuki and tells him precisely what occurred, as Sauti narrates to the ascetic Śaunaka.