Shloka 47
Hiḍimba’s Approach and Hiḍimbā’s Warning to Bhīmasena (हिडिम्बागमनम् / हिडिम्बा-भयवचनम्)
नकुल उवाच मृगराजो वृकश्चैव बुद्धिमानपि मूषिक:,नेवलेने कहा--जब बाघ, भेड़िया और बुद्धिमान् चूहा--ये सभी वीर तुमसे परास्त हो गये, तब तो तुम वीरशिरोमणि हो। मैं भी तुम्हारे साथ युद्ध नहीं कर सकता। यों कहकर नेवला भी चला गया
nakula uvāca | mṛgarājo vṛkaś caiva buddhimān api mūṣikaḥ | nevalena kathā—yadā vyāghraḥ vṛkaś ca buddhimān mūṣikaś ca sarve vīrās tvayā parājitāḥ, tadā tvaṃ vīraśiromaṇiḥ | aham api tvayā saha yuddhaṃ na śaknomi | iti uktvā nevalo 'pi jagāma |
Nakula dijo: «Si el tigre, el lobo y hasta el ratón astuto—todos ellos, célebres por su brío o su maña—han sido vencidos por ti, entonces eres en verdad la joya cimera entre los héroes. Yo tampoco puedo combatir contigo». Dicho esto, la mangosta se marchó. El pasaje enseña una ética práctica: reconocer una fuerza abrumadora y retirarse de una contienda inútil no es cobardía, sino discernimiento.
नकुल उवाच
Educational Q&A
The verse highlights discernment (buddhi) in conflict: when evidence shows an opponent’s overwhelming capability, withdrawing from a needless fight is wise and aligned with practical dharma, not mere fear.
Nakula reports a statement attributed to the mongoose: after seeing that even formidable or cunning creatures (tiger, wolf, clever mouse, and the ‘king of beasts’) have been defeated by the addressed hero, the mongoose declares itself unable to fight and leaves.