Shloka 48
धृतराष्ट्र–दुर्योधन संवादः
Vāraṇāvata-vivāsana-nīti: Dhṛtarāṣṭra and Duryodhana’s Policy Dialogue
तच्छुत्वान्तहितं भूतमन्तरिक्षस्थमब्रवीत् । अश्वस्येवास्य यत् स्थाम नदत: प्रदिशो गतम्,उसे सुनकर अन्तरिक्षमें स्थित किसी अदृश्य चेतनने कहा--“इस बालकके चिल्लाते समय अश्वके समान शब्द सम्पूर्ण दिशाओंमें गूँज उठा है; अतः यह अअश्वत्थामा नामसे ही प्रसिद्ध होगा।” उस पुत्रसे भरद्वाजनन्दन द्रोणको बड़ी प्रसन्नता हुई
tac chrutvāntarhitaṃ bhūtam antarīkṣastham abravīt | aśvasyevāsyayat sthāma nadataḥ pradiśo gatam ||
Al oírlo, un ser invisible, situado en el aire, dijo: “Cuando este niño llora, su potente sonido resuena en todas las direcciones como el relincho de un caballo. Por ello será célebre con el nombre de Aśvatthāmā”. Al saber esto de su hijo, Droṇa, hijo de Bharadvāja, se llenó de gran alegría.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the Mahābhārata motif that a person’s name and future renown can be linked to an early sign (nimitta). The child’s extraordinary cry becomes a marker of identity and destiny, affirmed by an impartial, otherworldly witness.
At Aśvatthāmā’s birth, his cry is so forceful that it echoes in all directions like a horse’s neigh. An invisible being in the sky declares that this is why he will be known as “Aśvatthāmā,” and Droṇa is pleased on hearing this pronouncement about his son.