Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

प्रत्याहारवर्णनम्

Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence

महदादिविकारस्य विशेषान्तस्य संक्षये / स्वभावकारिते तस्मिन्प्रवृत्ते प्रतिसंचरे

mahadādivikārasya viśeṣāntasya saṃkṣaye / svabhāvakārite tasminpravṛtte pratisaṃcare

Cuando se extinguen las transformaciones desde mahat en adelante, hasta el término de lo viśeṣa (lo denso), entonces se pone en marcha el pratisaṃcāra, el retorno impulsado por la propia naturaleza.

महदादिविकारस्यof the transformations beginning with Mahat
महदादिविकारस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमहत् + आदि + विकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी (6th/genitive); एकवचन — बहुपद-तत्पुरुष (mahataḥ ādiḥ ye vikārāḥ teṣām)
विशेषान्तस्यof that which ends in particulars (gross specifics)
विशेषान्तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootविशेष + अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन — तत्पुरुष (viśeṣaḥ antaḥ yasya / viśeṣa-antam)
संक्षयेin dissolution
संक्षये:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootसंक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/locative); एकवचन
स्वभावकारितेin the operation of inherent nature
स्वभावकारिते:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootस्वभाव + कारित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/locative); एकवचन — तत्पुरुष (svabhāvena kāritam)
तस्मिन्in that (state)
तस्मिन्:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन
प्रवृत्तेwhen it has begun; when active
प्रवृत्ते:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeAdjective
Rootप्र + √वृत् (धातु) → प्रवृत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन — ‘प्रवृत्ते’ (when set in motion/commenced)
प्रतिसंचरेin the reverse course (reabsorption)
प्रतिसंचरे:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootप्रति + सं + √चर् (धातु) → प्रतिसंचर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/locative); एकवचन — ‘प्रतिसंचर’ (re-absorption/returning course)