Adhyaya 28

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डपुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने गणनाथपराक्रमो नाम सप्तविंशो ऽध्यायः रणेभग्नं महादैत्यं भण्डदैत्यः सहोदरम् / सेनानां कदनं श्रुत्वा सन्तप्तो बहुचिन्तया

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Purāṇa, en la sección Uttarabhāga, en el diálogo de Hayagrīva y Agastya, dentro del relato de Lalitā, se halla el vigésimo séptimo capítulo, llamado “La proeza de Gaṇanātha”. Al oír que su hermano, el gran Daitya, había sido quebrantado en la batalla, y que los ejércitos habían sido masacrados, Bhaṇḍa Daitya ardió de aflicción, consumido por muchas cavilaciones.

Verse 2

उभावपि समेतौ तौ युक्तौ सर्वैश्चसैनिकैः / प्रेषयामास युद्धाय भण्डदैत्यः सहोदरौ

Ambos se reunieron, acompañados de todos los soldados; y Bhaṇḍa Daitya envió a aquellos dos hermanos a la guerra.

Verse 3

तावुभौ परमक्रुद्धौ भण्डदैत्येन देशितौ / विषङ्गश्च विशुक्रश्च महोद्यम मवापनुः

Ambos, colmados de ira suprema, fueron enviados por el asura Bhaṇḍa; Viṣaṅga y Viśukra emprendieron un esfuerzo grandioso y extraordinario.

Verse 4

कनिष्ठसहितं तत्र युवराजं महाबलम् / विशुक्रमनुवव्राज सेना त्रैलोक्यकम्पिनी

Allí, el poderoso príncipe heredero, acompañado del menor, fue seguido por el ejército que hacía temblar los tres mundos, tras los pasos de Viśukra.

Verse 5

अक्षौहिणीचतुःशत्या सेनानामावृतश्च सः / युवराजः प्रववृधे प्रतापेन महीयसा

Estaba rodeado por cuatrocientas akṣauhiṇī de ejércitos; y el príncipe heredero creció aún más por su inmensa gloria y poder.

Verse 6

उलूकजित्प्रभृतयो भागिनेया दशोद्धताः / भण्डस्य च भगिन्यान्तु धूमिन्यां जातयोनयः

Ulūkajit y los demás, diez sobrinos altivos, nacieron de Dhūminī, la hermana de Bhaṇḍa, de un mismo linaje.

Verse 7

कृतास्त्रशिक्षा भण्डेन मातुलेन महीयसा / विक्रमेण वलन्तस्ते सेनानाथाः प्रतस्थिरे

Instruidos en las armas por Bhaṇḍa, su ilustre tío materno, aquellos jefes de ejército partieron, rebosantes de valor y proeza.

Verse 8

प्रोद्गतैश्चापनिर्घोषैर्घोषयन्तो दिशो दश / द्वयोर्मातुलयोः प्रीतिं भागिनेया वितेनिरे

Con estruendos de armas que se alzaban, hicieron resonar las diez direcciones; y los sobrinos colmaron de júbilo a ambos mātula, los tíos maternos.

Verse 9

आरूढयानाः प्रत्येकगाढाहङ्कारशालिनः / आकृष्टगुरुधन्वानो विशुक्रमनुवव्रजुः

Montados en sus carros, cada cual henchido de recio orgullo, tensaron sus pesados arcos y siguieron a Viśukra.

Verse 10

यौवराज्यप्रभाचिह्नच्छत्रचामरशोभितः / आरूढवारणः प्राप विशुक्रो युद्धमेदिनीम्

Viśukra, engalanado con sombrilla real y chāmara, signos del resplandor del yuvarāja, montó un elefante y llegó al campo de batalla.

Verse 11

ततः कलकलारावकारिण्या सेनया वृतः / विशुक्रः पटु दध्वान सिंहनादं भयङ्करम्

Entonces, rodeado por un ejército que alzaba un clamor tumultuoso, Viśukra lanzó un agudo y terrible siṃhanāda, el rugido del león.

Verse 12

तत्क्षोभात्क्षुभितस्वान्ताः शक्तयः संभ्रमोद्धताः / अग्निप्राकारवलयान्निर्जगमुर्बद्धपङ्कयः

Por aquella conmoción, se agitaron los corazones de los portadores de śakti, alzados por el desconcierto; y salieron del anillo de murallas de fuego como lotos de pétalos aún cerrados.

Verse 13

तडिन्मयमिवाकाशं कुर्वन्त्यः स्वस्वरोचिषा / रक्ताम्वुजावृतमिव व्योमचक्रं रणोन्मुखाः

Con su propio resplandor, ellas hicieron que el cielo pareciera tejido de relámpagos; y el círculo del firmamento, como cubierto de lotos rojos, mientras se volvían hacia la batalla.

Verse 14

अथ भण्डकनीयांसावागतौ युद्धदुर्मदौ / निशम्य युगपद्योद्धं मन्त्रिणीदण्डनायके

Entonces llegaron los dos Bhaṇḍakanīyāṃsā, enloquecidos por la soberbia de la guerra; y al oír que Mantriṇī y Daṇḍanāyaka combatirían a un tiempo, se dispusieron.

Verse 15

किरिचकं ज्ञेयचक्रमारूढे रथशेखरम् / धृतातपत्रवलये चामराभ्यां च वीजिते

Sobre la cúspide del carro, montado en el círculo conocido como “Kiricaka”, se alzaba el carro excelso, cual corona; ceñido por el aro del parasol real y abaniqueado por dos chāmaras a ambos lados.

Verse 16

अप्सरोभिः प्रनृत्ताभिर्गीयमानमहोदये / निर्जगमतू रणं कर्तुमुभाभ्यां ललिताज्ञया

Mientras las apsarās danzaban y se cantaba el Mahodaya, ambos partieron para entablar la batalla, conforme al mandato de Lalitā.

Verse 17

श्रीचक्ररथराजस्य रक्षणार्थं निवेशिते / शताक्षौहिणिकां सेनां वर्जयित्वास्त्रभीषणम्

Para la protección del rey de los carros, el Śrīcakra, se dispuso un ejército de cien akṣauhiṇīs; dejando de lado, no obstante, el pavor de las astras, las armas divinas.

Verse 18

अन्यत्सर्वं चमुजालं निर्जगाम रणोन्मुखी / पुरतः प्राचलद्दण्डनाथा रथनिषेदुषी

El resto de las huestes salió también, vuelto el rostro hacia la batalla; al frente avanzó Daṇḍanāthā, sentada en su carro de guerra.

Verse 19

एकयैव कराङ्गुल्या घूर्णयन्ती हलायुधम् / मुसलं चान्यहस्तेन भ्रामयन्ती मुहुर्मुहुः

Con un solo dedo de una mano hacía girar el Halāyudha; y con la otra mano hacía dar vueltas al mazo, una y otra vez.

Verse 20

तरलेन्दुकलाचूडास्फुरत्पोत्रमुखाम्बुजा / पुरः प्रहर्त्री समरे सर्वदा विक्रमोद्धता / अस्या अनुप्रचलिता गेयचक्ररथस्थिता

Con una diadema donde temblaba el creciente lunar, y con rostro de loto resplandeciente, ella era en la batalla la primera en herir, siempre exaltada por el valor. Tras su avance se movían los suyos, firmes en el carro de ruedas cantoras, el geyacakra.

Verse 21

धनुषो ध्वनिना विश्वं पूरयन्ती महोद्धता / वेणीकृतकचन्यस्तविलसच्चन्द्रपल्लवा

Con el estruendo de su arco llenaba el universo entero; era de ímpetu soberbio. Su cabellera, trenzada y recogida, lucía un brote de luna resplandeciente.

Verse 22

स्फुरत्त्रितयनेत्रेण सिन्दूरतिलकत्विषा / पाणिना पद्मरम्येण मणिकङ्कणचारुणा

Con el fulgor de su tercer ojo y el brillo del tilaka de bermellón; con una mano bella como el loto, adornada por un brazalete de gemas encantadoras.

Verse 23

तूणीरमुखतः कृष्टं भ्रामयन्ती शिलीमुखम् / जय वर्धस्ववर्धस्वेत्यतिहर्षसमाकुले

Sacó la flecha de la boca del carcaj y, haciéndola girar, en tumulto de júbilo exclamaba: «¡Victoria! ¡Crece, crece!»

Verse 24

नृत्यद्भिर्दिव्यमुनिभिर्वर्द्धिताशीर्वचो ऽमृतैः / गेयचक्ररथेन्द्रस्य चक्रनेमिविघट्टनैः

Los munis celestiales danzaban, acrecentando las bendiciones con palabras dulces como amrita; y junto a los cantos resonaban los golpes de la llanta del carro del señor del carro-cakra contra los radios de la rueda.

Verse 25

दारयन्ती क्षितितलं दैत्यानां हृदयैः सह / लोकातिशायिता विश्वमनोमोहनकारिणा / गीतिबन्धेनामरीभिर्बह्वीभिर्गीतवैभवा

Ella hendía la faz de la tierra, junto con los corazones de los Daitya; y, superando a los mundos, con un tejido de cantos que hechizaba la mente del universo. Numerosas Amarī entonaban esas estrofas, desplegando el esplendor del canto.

Verse 26

अक्षौहिणीसहस्राणामष्टकं समरोद्धतम् / कर्षती कल्पविश्लेषनिर्मर्यादाब्धिसंनिभम्

Ella arrastraba ocho mil ejércitos akṣauhiṇī, enfurecidos en la batalla, semejantes al océano sin lindes cuando se desgarra un kalpa.

Verse 27

तस्याः शक्तिचमूचक्रे काश्चित्कनकरोचिषः / काश्चिद्दाडिमसंकाशाः काश्चिज्जीमूतरोचिषः

En el círculo del ejército de su Śakti, unas resplandecían con fulgor de oro; otras eran rojas como la granada; y otras brillaban con el tono de las nubes cargadas.

Verse 28

अन्याः सिंदूररुचयः पराः पाटलपाटलाः / काचाद्रिकाम्बराः काश्चित्पराः श्यामलकोमलाः

Unas resplandecían con el rojo del sindūra; otras eran rosadas, como la flor pāṭala. Algunas vestían paños como el monte Kācādri; otras eran de tono oscuro verdoso, suaves y delicadas.

Verse 29

अन्यास्तु हीरकप्रख्याः परा गारुत्मतोपमाः / विरुद्धैः पञ्चभिर्बाणैर्मिश्रितैः शतकोटिभिः

Otras eran fulgurantes como el diamante; otras, semejantes al gārutmata, la esmeralda. Con cinco clases de flechas opuestas entre sí, se hallaban mezcladas en cientos de koṭis innumerables.

Verse 30

व्यञ्जयन्त्यो देहरुचं कतिचिद्विविधायुधाः / असंख्याः शक्तयश्चेलुर्दण्डिन्यास्सैनिके तथा

Algunas hacían patente el fulgor de su cuerpo, empuñando armas de muchas clases. En aquel ejército avanzaban innumerables śaktis—lanzas—y también las daṇḍinīs, guerreras portadoras de bastón.

Verse 31

तथैव सैन्यसन्नाहो मन्त्रिण्याः कुम्भसम्भव / यथा भूषणवेषादि यथा प्रभावलक्षणम्

Oh Kumbhasambhava (Agastya), así también era el pertrecho del ejército de la Mantriṇī: según sus joyas y atavíos, así se manifestaban los signos de su poder y esplendor.

Verse 32

यथा सद्गुणशालित्वं यथा चाश्रितलक्षणम् / यथा दैत्यौघसंहारो यथा सर्वैश्च पूजिता

Así también resplandecía por sus nobles virtudes y por los signos de amparo para quienes se acogen a ella. Así también aniquilaba las huestes de los Daityas; y era venerada por todos.

Verse 33

यथा शक्तिर्महाराज्ञ्या देडिन्यश्च तथाखिलम् / विशेषस्तु परं तस्याः साचिव्ये तत्करे स्थितम् / महाराज्ञीवितीर्णं तदाज्ञामुद्राङ्गुलीयकम्

Así como es el poder de la Gran Reina, así también el de Deḍinī y todo lo demás. Pero su distinción suprema era el oficio de consejera que reposaba en su mano: el anillo con el sello de la orden, la insignia del mandato otorgada por la Gran Reina.

Verse 34

इत्थं प्रचलिते सैन्ये मन्त्रिणीदण्डनाथयोः / तद्भारभङ्गुरा भूमिर्देलालीलामलंबत

Cuando el ejército avanzó así bajo el mando de la ministra y del Daṇḍanātha, la tierra, quebradiza por el peso que cargaba, parecía balancearse en una lila, como en un juego que la hacía temblar.

Verse 35

ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् / उद्धूतधूलिजंबालीभूतसप्तार्णवीजलम्

Entonces estalló la batalla, tumultuosa y sobrecogedora, que erizaba los cabellos. El polvo levantado hizo que las aguas de los siete océanos parecieran volverse lodo turbio.

Verse 36

हयस्थैर्हयसादिन्यो रथस्थै रथसंस्थिताः / आधोरणैर्हस्तिपकाः खड्गैः पद्गाश्च सङ्गताः

Los que iban a caballo se enfrentaron a los jinetes; los que iban en carros chocaron con los de los carros. Los conductores de elefantes, con el ādhoraṇa (garfio), entraron en combate; y los infantes se trabaron con espadas.

Verse 37

दण्डनाथाविषङ्गेण समयुध्यन्त सङ्गरे / विशुक्रेण समं श्यामा विकृष्टमणिकार्मुका

En el campo de batalla, el Daṇḍanātha combatía cuerpo a cuerpo en la refriega. Śyāmā, tensando su arco engastado de gemas, luchaba en igualdad con Viśukra.

Verse 38

अश्वरूढा चकारोच्चैः सहोलूकजिता रणम् / सम्पदीशाच जग्राह पुरुषेण युयुत्सया

La diosa, montada a caballo, trabó con gran ímpetu la batalla contra Ulūkajitā; y Sampadīśā, con ansia de combatir, apresó a un varón.

Verse 39

विषेण नकुली देवी समाह्वास्त युयुत्सया / कुन्तिषेणेन समरं महामाया तदाकरोत्

La diosa Nakulī, con poder de veneno, lanzó el desafío con deseo de combatir; entonces Mahāmāyā entabló la guerra con Kuntiseṇa.

Verse 40

मलदेन समं चक्रे युद्धमुन्मत्तभैरवी / लघुश्यामा चकारोच्चैः कुशूरेण समं रणम्

Unmattabhairavī sostuvo una lucha pareja con Malada; y Laghuśyāmā trabó con gran fuerza la batalla contra Kuśūra.

Verse 41

स्वप्नेशी मङ्गलाख्येन दैत्येन्द्रेण रणंव्यधात् / वाग्वादिनी तु जघटे द्रुघणेन समं रणे

Svapneśī libró batalla contra el señor de los daityas llamado Maṅgala; y Vāgvādinī se enfrentó a Drughaṇa en el campo de guerra.

Verse 42

कोलाटेन च दुष्टेन चण्डकाल्यकरोद्रणम् / अक्षौहिणीभिर्दैत्यानां शताक्षौहिणिकास्तथा / महान्तं समरे चक्रुरन्योन्यं क्रोधमूर्छिताः

Caṇḍakālī entabló batalla contra el malvado Kolāṭa; y con los ejércitos akṣauhiṇī de los daityas—hasta cien akṣauhiṇīs—provocaron una guerra inmensa, enloquecidos por la ira, chocando unos contra otros.

Verse 43

प्रवर्तमाने समरे विशुक्रो दुष्टदानवः / वर्धमानां शक्तिचमूं हीयमानां निजां चमूम्

Cuando la batalla estaba en pleno curso, Viśukra, el perverso dānava, vio que el ejército de Śakti crecía en poder, mientras su propia hueste menguaba.

Verse 44

अवलोक्य रुषाविष्टः स कृष्टगुरुकार्मुकः / शक्तिसैन्ये समस्ते ऽपि तृषास्त्रं प्रमुमोच ह

Al verlo, poseído por la ira, tensó su arco pesado y firme; aun frente a todo el ejército de Śakti, lanzó el Tṛṣāstra, el arma de la sed.

Verse 45

तेन दावानलज्वालादीप्तेन मथितं बलम् / तृतीये युद्धदिवसे याममात्रं गते रवौ / विशुक्रमुक्ततर्षास्त्रव्याकुलाः शक्तयो ऽवन्

Por aquella arma, encendida como las llamas de un incendio forestal, las fuerzas quedaron sacudidas y trastornadas. En el tercer día de la guerra, cuando el sol había avanzado apenas una yāma, las huestes de Śakti se vieron turbadas por el Tṛṣāstra lanzado por Viśukra.

Verse 46

क्षोभयन्निन्द्रियग्रामं तालुमूलं विशोषयन् / रूक्षयन्कर्णकुहरमङ्गदौर्वल्यमाहवन्

Aquel hechizo sacudía el conjunto de los sentidos, resecaba la raíz del paladar, volvía áspera la cavidad del oído y traía debilidad a los miembros en el combate.

Verse 47

पातयन्पृथिवीपृष्ठे देहं विस्रंसितायुधम् / आविर्बभूव शक्तीनामतितीव्रस्तृषाज्वरः

Hacía caer el cuerpo sobre la faz de la tierra, con las armas deslizándose de las manos; y entre las huestes de Śakti se manifestó una fiebre de sed intensísima.

Verse 48

युद्धेष्वनुद्यमकृता सर्वोत्साहविरोधिना / तर्षेण तेन क्वथितं शक्तिसैन्यं विलोक्यसा / मन्त्रिणी सह पोत्रिण्या भृशं चिन्तामवाप ह

En la batalla quedó sin impulso, pues el arma «Tarṣā» contrariaba todo ardor. Al ver al ejército de Śakti, abrasado por aquella sed, ella, junto con la ministra y la Potriṇī, cayó en honda preocupación.

Verse 49

उवाच तां दण्डनाथामत्याहितविशङ्किनीम् / रथस्थिता रथगता तत्प्रती कारकर्मणे / सखि पोत्रिणि दुष्टस्य तर्षास्त्रमिदमागतम्

Entonces Daṇḍanāthā, erguida en el carro para obrar la defensa, dijo a la ministra, inquieta y recelosa: «Amiga Potriṇī, ha llegado esta arma Tarṣā del malvado».

Verse 50

शिथिलीकुरुते सैन्यमस्माकं हा विधेः क्रमः / विशुष्कतालुमूलानां विभ्रष्टायुधतेजसाम् / शक्तीनां मण्डलेनात्र समरे समुपेक्षितम्

«¡Ay, tal es el curso del destino! Esto afloja a nuestro ejército: a quienes se les seca la raíz del paladar y se les apaga el fulgor de las armas. En esta contienda, las Śakti quedan desatendidas por ese círculo.»

Verse 51

न कापि कुरुते युद्धं न धारयति चायुधम् / विशुष्कतालुमूलत्वा द्वक्तुमप्यालि न क्षमाः

«Nadie puede ya combatir ni sostener arma alguna. Con la raíz del paladar reseca, amiga, ni siquiera pueden hablar.»

Verse 52

ईदृशीन्नो गतिं श्रुत्वा किं वक्ष्यति महेश्वरी / कृता चापकृतिर्दैत्यैरुपायः प्रविचिन्त्यताम्

«Cuando Maheśvarī oiga que hemos llegado a tal estado, ¿qué dirá? Los Daitya ya han cometido su maldad; que se delibere un remedio.»

Verse 53

सर्वत्र द्व्यष्टसाहस्राक्षौहिण्यमत्र पोत्रिणि / एकापि शक्तिर्नैवास्ति या तर्षेण न पीडिता

Por doquier, aquí se hallan miles de ejércitos Akṣauhiṇī; y no existe ni una sola śakti que no sea oprimida por la sed abrasadora.

Verse 54

अत्रैवावसरे दृष्ट्वा मुक्तशस्त्रां पताकिनीम् / रन्ध्रप्रहारिणो हन्त बाणैर्निघ्नन्ति दानवाः

En ese mismo instante, al ver a la portaestandarte que había soltado sus armas, los Dānava, diestros en herir por las rendijas, clamaron y la abatieron con flechas.

Verse 55

अत्रोपायस्त्वया कार्यो मया च समरोद्यमे / त्वदीयरथपर्वस्थो यो ऽस्ति शीतमहार्णवः

Aquí mismo debes trazar un upāya, y yo también al emprender la batalla; en una parte de tu carro se halla el gran océano helado.

Verse 56

तमादिश समस्तानां शक्तीनां तर्षनुत्तये / नाल्पैः पानीयपानाद्यैरेतासां तर्षसंक्षयः

Ordénalo para aplacar la sed de todas las śakti; con poca agua y bebidas semejantes no se extinguirá su sed.

Verse 57

स एव मदिरासिंधुः शक्त्यौघं तर्पयिष्यति / तमादिश महात्मानं समरोत्साहकारिणम् / सर्वतर्षप्रशमनं महाबलविवर्धनम्

Ese mismo océano de madirā saciará la corriente entera de las śakti. Ordénalo, a ese Mahātmā que enardece el ardor del combate, que apacigua toda sed y acrecienta la gran fuerza.

Verse 58

इत्युक्ते दण्डनाथा सा सदुपायेन हर्षिता / आजुहाव सुधासिंधुमाज्ञां चक्रेश्वरी रणे

Al oírlo, aquella Daṇḍanāthā se alegró por el noble medio; y en el campo de batalla, la Cakreśvarī invocó el Océano de Amṛta y promulgó su mandato sagrado.

Verse 59

स मदालसरक्ताक्षो हेमाभः स्रग्विभूषितः

Con los ojos enrojecidos por la embriaguez del ardor, resplandecía como oro y estaba adornado con guirnaldas.

Verse 60

प्रणम्य दण्डनाथां तां तदाज्ञापरिपारकः

Tras postrarse ante aquella Daṇḍanāthā, se convirtió en fiel cumplidor de su mandato.

Verse 61

आत्मानं बहुधा कृत्वा तरुणादित्यपाटलम् / क्वचित्तापिच्छवच्छ्यामं क्वचिच्च धवलद्युतिम्

Haciéndose a sí mismo de muchas formas: a veces rojizo como el sol naciente, a veces oscuro como el plumaje del cuervo, y a veces de fulgor blanco resplandeciente.

Verse 62

कोटिशो मधुराधारा करिहस्तसमाकृतीः / ववर्ष सिंधुराजो ऽयं वायुना बहुलीकृतः

Este rey del océano, acrecentado por el viento, derramó por millones corrientes dulces, con forma de trompas de elefante.

Verse 63

पुष्कलावर्तकाद्यैस्तु कलपक्षयबलाहकैः / निषिच्यमानो मध्ये ऽब्धिः शक्तिसैन्ये पपात ह

Por nubes inmensas como Puṣkalāvartaka y las nubes del fin del kalpa, se derramó la lluvia; el océano, en medio, fue empapado y cayó sobre el ejército de la Śakti.

Verse 64

यद्गन्धाघ्राममात्रेण मृत उत्तिष्ठते स्फुटम् / दुर्बलः प्रबलश्च स्यात्तद्ववर्ष सुरांबुधिः

Con sólo aspirar su fragancia una vez, el muerto se levanta con claridad; el débil se vuelve fuerte—por eso el océano de surā lo hizo llover.

Verse 65

परार्द्धसंख्यातीतास्ता मधुधारापरंपराः / प्रपिबन्त्यः पिपासार्तैर्मुखैः शक्तय उत्थिताः

En sucesión incesante fluyeron corrientes de miel, más allá del cómputo de parārdha; las Śakti se alzaron y las bebieron con bocas abrasadas por la sed.

Verse 66

यथा सा मदिरासिंधुवृष्टिर्दैत्येषु नो पतेत् / तथा सैन्यस्य परितो महाप्राकारमण्डलम्

Para que aquella lluvia del océano de licor no cayera sobre los Daitya, alrededor del ejército se dispuso un gran círculo de murallas.

Verse 67

लघुहस्ततया मुक्तैः शरजातैः सहस्रशः / चकार विस्मयकरी कदंबवनवासिनी

La moradora del bosque de kadamba, con mano ligera, soltó miles de flechas; y obró un prodigio que causó asombro.

Verse 68

कर्मणा तेन सर्वे ऽपि विस्मिता मरुतो ऽभवन् / अथ ताः शक्तयो भूरि पिबन्ति स्म रणान्तरे

Por aquella acción, todos los Marut quedaron maravillados. Entonces aquellas lanzas Śakti bebieron copiosamente en medio del campo de batalla.

Verse 69

विविधा मदिराधारा बलोत्साहविवर्धनीः / यस्या यस्या मनःप्रीती रुचिः स्वादो यथायथा

Corrían diversas corrientes de madirā, que acrecentaban fuerza y ardor. Para cada cual, el gozo del corazón, el gusto y la dulzura eran según su propia inclinación.

Verse 70

तृतीये युद्धदिवसे प्रहरद्वितयावधि / संततं मध्यधाराभिः प्रववर्ष सुरांबुधिः

En el tercer día de la guerra, hasta el término de dos praharas, el océano de surā llovió sin cesar en continuas corrientes centrales.

Verse 71

गौडी पैष्टी च माध्वी च वरा कादंबरी तथा / हैताली लाङ्गलेया च तालजातास्तथा सुराः

Había surās de muchas clases: Gauḍī, Paiṣṭī, Mādhvī y la excelente Kādaṃbarī; también Haitālī, Lāṅgaleyā y las surās nacidas del fruto de tāla.

Verse 72

कल्पवृक्षोद्भवा दिव्या नानादेशसमुद्भवाः / सुस्वादुसौरभाद्याश्च शुभगन्धसुखप्रदाः

Nacidas del divino Kalpavṛkṣa y procedentes de muchas tierras, eran de sabor exquisito y fragancia grata, y otorgaban dicha con su aroma auspicioso.

Verse 73

बकुलप्रसवामोदा ध्वनन्त्यो बुद्बुदोज्ज्वलाः / कटुकाश्च कषायाश्च मधुरास्तिक्ततास्पृशः

Con fragancia del brote de bakula, resonantes, con burbujas fulgentes; unas eran picantes y astringentes, otras dulces, rozando un leve amargor.

Verse 74

बहुवर्मसमाविष्टाश्छेदिनीः पिच्छलास्तथा / ईषदम्लाश्च कट्वम्ला मधुराम्लास्तथा पराः

Unas estaban envueltas en muchas capas; otras eran cortantes, y otras viscosas; había las apenas agrias, las agrias y picantes, y también las agrias y dulces, superiores.

Verse 75

शस्त्रक्षतरुगाहन्त्री चास्थिसंधानदायिनी / रणभ्रमहरा शीता लघ्व्यस्तद्वत्कवोष्ठकाः

Unas disipaban el dolor de las heridas de armas y sanaban los desgarrones profundos; otras otorgaban la unión de huesos y articulaciones; otras quitaban el vértigo del combate, frescas y ligeras, como los labios del kavoṣṭhakā.

Verse 76

संतापहारिणीश्चैव वारुणीस्ता जयप्रदाः / नानाविधाः सुराधारा ववर्ष मदिरार्णवः

Y otras, disipadoras del ardor del sufrimiento—esas vāruṇī otorgaban la victoria; el océano de madirā hizo llover innumerables corrientes de surā, de muchas clases.

Verse 77

अविच्छिन्नं याममात्रमेकैका तत्र योगिनी / ऐरावतकर प्रख्यां सुराधारां मुदा पपौ

Allí, cada yoginī bebió con gozo, sin interrupción, durante el lapso de un yāma; y, alegre, bebió la corriente de surā, célebre como la trompa de Airāvata.

Verse 78

उत्तानं वदनं कृत्वा विलोलरसनाश्चलम् / शक्तयः प्रपपुः सीधु मुदा मीलितलोचनाः

Las Śakti, alzando el rostro y abriendo la boca con la lengua temblorosa, bebieron el sīdhu con júbilo, con los ojos suavemente cerrados.

Verse 79

इत्थं बहुविधं माध्वीधारापातैः सुधांबुधिः / आगतस्तर्पयित्वा तु दिव्यरूपं समास्थितः

Así, por la caída de múltiples corrientes de mādhvī, el océano de sudhā llegó; tras saciar a todos, se estableció en su forma divina.

Verse 80

पुनर्गत्वा दण्डनाथां प्रणम्य स सुरांबुधिः / स्निग्धगंभीरघोषेण वाक्यं चेदमुवाच ताम्

Luego el océano de surā regresó, se postró ante Daṇḍanāthā y, con voz suave y profunda, le dijo estas palabras.

Verse 81

देवि पश्य महाराज्ञि दण्डमण्डलनायिके / मया संतर्पिता मुग्धरूपा शक्तिवरूथिनी

Oh Diosa, gran reina, señora del círculo del cetro (Daṇḍamaṇḍala), mira: la hueste de Śakti, de forma encantadora, ha sido saciada por mí.

Verse 82

काश्चिन्नृत्यन्ति गायन्त्यो कलक्वणितमेखलाः / नृत्यन्तीनां पुरः काश्चित्करतालं वितन्वते

Unas danzaban y cantaban, con cinturones que tintineaban dulcemente; otras, delante de las danzantes, marcaban el compás con palmadas.

Verse 83

काश्चिद्धसंति व्यावल्गद्वल्गुवक्षोजमण्डलाः / पतन्त्यन्योन्यमङ्गेषु काश्चिदानन्दमन्थराः

Unas reían jubilosas, con el círculo de sus pechos graciosos temblando; otras, entorpecidas por el gozo, caían sobre los miembros unas de otras, entrelazándose.

Verse 84

काश्चिद्वल्गन्ति च श्रोणिविगलन्मेखलांबराः / काश्चिदुत्थाय संनद्धा घूर्णयन्ति निरायुधाः

Unas danzaban y saltaban, con el ceñidor de la cadera deslizándose y las vestiduras sueltas; otras se alzaban, se aprestaban con firmeza y giraban, aun sin armas.

Verse 85

इत्थं निर्दिश्यमानास्ताः शक्ती मैरेय सिंधुनां / अवलोक्य भृशं तुष्टा दण्डिनी तमुवाच ह

Al ver así manifestadas aquellas potencias del maireya y del océano de licor, Dandinī se alegró sobremanera y le habló de este modo.

Verse 86

परितुष्टास्मि मद्याब्धे त्वया साह्यमनुष्ठितम् / देवकार्यमिद किञ्च निर्विघ्नितमिदं कृतम्

Oh océano de licor, estoy plenamente complacida: tú has prestado tu auxilio. Esta obra de los devas ha sido realizada sin obstáculo alguno.

Verse 87

अतः परं मत्प्रसादाद्द्वापरे याज्ञिकैर्मखे / सोमपानवदत्यन्तमुपयोज्यो भविष्यसि

Desde ahora, por mi gracia, en el Dvāpara, en los makha celebrados por los oficiantes del yajña, serás empleado abundantemente, como lo es la bebida de Soma.

Verse 88

मन्त्रेण पूतं त्वां यागे पास्यन्त्यखिलदेवताः / यागेषु मन्त्रपूतेन पीतेन भवता जनाः

Purificado por el mantra, en el yajña te beberán todas las deidades; y en los sacrificios, al beberte—consagrado por el mantra—los hombres serán colmados de gracia.

Verse 89

सिद्धिमृद्धिं बलं स्वर्गमपवर्गं च बिभ्रतु / महेश्वरी महादेवो बलदेवश्च भार्गवः / दत्तात्रेयो विधिर्विष्णुस्त्वां पास्यन्ति महाजनाः

Que se sostengan la siddhi, la prosperidad, la fuerza, el cielo y la liberación. Maheshvarī, Mahādeva, Baladeva y Bhārgava; Dattātreya, Vidhi (Brahmā) y Viṣṇu: los grandes seres te beberán en el yajña.

Verse 90

यागे समर्चितस्त्वं तु सर्वसिद्धिं प्रदास्यसि

Cuando seas debidamente venerado en el yajña, otorgarás toda siddhi, toda realización.

Verse 91

इत्थं वरप्रदानेन तोषयित्वा सुरांबुधिम्

Así, mediante la concesión de dones, complació a Surāmbudhi, el océano de los devas.

Verse 92

मन्त्रिणीं त्वरयामास पुनर्युद्धाय दण्डिनी / पुनः प्रववृते युद्धं शक्तीनां दानवैः सह

Daṇḍinī apremió a Mantriṇī para volver de inmediato a la batalla; y de nuevo se entabló la guerra entre las Śaktis y los Dānavas.

Verse 93

मुदाट्टहासनिर्भिन्नदिगष्टकधरा धरम् / प्रत्यग्रमदिरामत्ताः पाटलीकृतलोचनाः / शक्तयो दैत्यचक्रेषु न्यपतन्नेकहेलया

Con una risa alzada por el júbilo, que parecía hender las ocho direcciones y estremecer la tierra, las Śakti, embriagadas de licor reciente y con ojos enrojecidos como la flor pātalī, cayeron sobre los círculos de los Daitya con una sola y despreocupada acometida.

Verse 94

द्वयेन द्वयमारेजे शक्तीनां समदश्रियाम् / मदरागेण चक्षूंषि दैत्यरक्तेन शस्त्रिका

Las Śakti, iguales en su embriaguez, se dispusieron de dos en dos, pareja frente a pareja, resplandecientes. Sus ojos ardían rojos por el tinte del éxtasis y la pasión, y sus armas estaban teñidas con la sangre de los Daitya.

Verse 95

तथा बभूव तुमुलं युद्धं शक्तिसुरद्विषाम् / यथा मृत्युरवित्रस्तः प्रजाः संहरते स्वयम्

Así se alzó una batalla tumultuosa entre las Śakti y los enemigos de los Deva, tan inexorable como la Muerte, que sin temor recoge por sí misma a las criaturas.

Verse 96

संस्खलत्पदविन्यासा मदेनारक्तदृष्टयः / स्खलदक्षरसंदर्भवीरभाषा रणोद्धताः

Sus pasos vacilaban al asentarse, y su mirada enrojecía por la embriaguez; sus palabras de heroísmo en el campo de batalla tropezaban en las sílabas, mas seguían altivas y arrebatadas en la lucha.

Verse 97

कदंबगोलकाकारा दृष्टसर्वाङ्गदृष्टयः / युवराजस्य सैन्यानि शक्त्यः समानाशयन्

Las Śakti, redondas como el globo del kadamba y con una mirada que abarcaba todos los miembros, devoraron y aniquilaron los ejércitos del Yuvarāja, haciéndolos perecer por igual.

Verse 98

अक्षौहिणीशतं तत्र दण्डिनी सा व्यदारयत् / अक्षौहिणीसार्द्धशत नाशयामास मन्त्रिणी

Allí, Daṇḍinī desgarró cien ejércitos de akṣauhiṇī; y Mantriṇī aniquiló ciento cincuenta akṣauhiṇī.

Verse 99

अश्वारूढाप्रभृतयो मदारुणविलोचनाः / अक्षौहिणीसार्धशतं नित्युरन्तकमन्दिरम्

Los jinetes y los demás, con ojos rojos y feroces por la embriaguez de la batalla, llevaron a ciento cincuenta akṣauhiṇī a la morada de Antaka, la Muerte.

Verse 100

अङ्कुशेनातितीक्ष्णेन तुरगा रोहिणी रणे / उलूकजितमुन्मथ्य परलोकातिथिं व्यधात्

En la batalla, Rohiṇī, montada en su corcel, blandió un aṅkuśa de filo extremado; abatió a Ulūkajit y lo hizo huésped del más allá.

Verse 101

सम्पत्करीप्रभृतयः शक्तिदण्डाधिनायिकाः / परुषेण मुखान्यन्यान्यवरुद्धाव्यदारयन्

Sampatkarī y las demás, caudillas que empuñaban śakti y daṇḍa, con rudeza hendieron los rostros de otros enemigos, ya contenidos y cercados.

Verse 102

अस्तं गते सवितरि ध्वस्तसर्वबलं ततः / विशुक्रं योधयामास श्यामला कोपशालिनी

Cuando el Sol se puso y todas las fuerzas quedaron deshechas, entonces Śyāmalā, colmada de ira, trabó combate con Viśukra.

Verse 103

अस्त्रप्रत्य स्त्रमोक्षेण भीषणेन दिवौकसाम् / महता रणकृत्येन योधयामास मन्त्रिणी

La mantriṇī hizo combatir a los celestes con una terrible descarga de arma contra arma, realizando una gran hazaña de batalla.

Verse 104

आयुधानि सुतीक्ष्णानि विशुक्रस्य महौजसः / क्रमशः खण्डयन्ती सा केतनं रथसारथिम्

Ella fue quebrando, uno tras otro, los agudísimos pertrechos del poderosísimo Viśukra, y también destrozó el estandarte y al auriga del carro.

Verse 105

धनुर्गुणं धनुर्दण्डं खण्डयन्ती शिलीमुखैः / अस्त्रेण ब्रह्मशिरसा ज्वलत्पावकरोचिषा

Con flechas Śilīmukha fue cortando la cuerda y el arco mismo, y luego empleó el astra Brahmaśiras, resplandeciente como fuego llameante.

Verse 106

विशुक्रं मर्दयामास सो ऽपतच्छूर्णविग्रहः / विषङ्गं च महादैत्यं दण्डनाथा मदोद्धता

Daṇḍanāthā, enardecida por su altivez, aplastó a Viśukra, que cayó con el cuerpo hecho añicos; y sometió también al gran daitya Viṣaṅga.

Verse 107

योधयामास चण्डन मुसलेन विनिघ्नती / सचापि दुष्टो दनुजः कालदण्डनिभां गदाम् / उद्यम्य बाहुना युद्धं चकाराशेषभीषणम्

Ella combatió a Caṇḍana, golpeándolo con la maza musala; pero aquel danuja malvado alzó con su brazo una gada semejante al bastón de Kāla y trabó una guerra terrífica por doquier.

Verse 108

अन्योन्यमङ्गं मृद्नन्तौ गदायुद्धप्रवर्तिनौ / चण्डाट्टहासमुखरौ परिभ्रमणकारिणौ

Ambos se aplastaban mutuamente los miembros, dando inicio al combate de mazas. Con estruendosas carcajadas feroces, giraban y se arremolinaban el uno en torno al otro.

Verse 109

कुर्वाणौ विविधांश्चारान्घूर्णन्तौ तूर्मवेष्टिनौ / अन्योन्यदण्डहननैर्मोहयन्तौ मुहुर्मुहुः

Ejecutaban diversas maniobras, girando como un torbellino y enroscándose el uno con el otro. Con golpes recíprocos de sus bastones, se aturdían una y otra vez.

Verse 110

अन्योन्यप्रहृतौ रन्ध्रमीक्षमाणौ महोद्धतौ / महामुसलदण्डाग्रघट्टनक्षोभितांबरौ / अयुध्येतां दुराधर्षौं दण्डिनीदैत्यशेखरौ

Se golpeaban mutuamente, buscando la menor abertura del adversario, henchidos de soberbia. El firmamento se estremecía por el choque de las puntas de sus enormes bastones-musala. Así combatían, difíciles de someter, los dos caudillos daitya, portadores del cetro.

Verse 111

अथार्द्धरात्रिसमयपर्यन्तं कृतसंगरा / संक्रुद्धा हन्तुमारेभे विषङ्गं दण्डनायिका

Luego, tras combatir hasta la hora de la medianoche, Dandanāyikā, encendida de ira, se dispuso a dar muerte a Viṣaṅga.

Verse 112

तं मूर्धनि निमग्नेन हलेनाकृष्य वैरिणम् / कठोरं ताडनं चक्रे मुसलेनाथ पोत्रिणी

Arrastró al enemigo con el hala (arado) hundido en su coronilla; y entonces Potriṇī descargó un golpe implacable con el musala, la pesada maza.

Verse 113

ततो मुसलघातेन त्यक्तप्राणो महासुरः / चूर्णितेन शताङ्गेन समं भूतलमाश्रयत्

Entonces, golpeado por el mazo (Musala), el gran Asura entregó su vida y cayó al suelo junto con su carro de guerra hecho añicos.

Verse 114

इति कृत्वा महत्कर्म मन्त्रिणीदण्डनायिके / तत्रैव तं निशा शेषं निन्यतुः शिबिरं प्रति

Habiendo realizado esta gran hazaña, Mantrini y Dandanayika pasaron el resto de la noche allí mismo, en el campamento.