Adhyaya 19

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे जम्बूद्वीपवर्णनं नामाष्टादशो ऽध्यायः सूत उवाच प्लक्षद्वीपं प्रवक्ष्यामि यथावदिह संग्रहात् / शृणुतेमं यथातत्त्वं ब्रुवतो मे द्विजोत्तमाः

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, en la primera parte proclamada por Vāyu, en el segundo anuṣaṅga-pāda, el capítulo decimoctavo llamado “Descripción de Jambūdvīpa”. Dijo Sūta: «Oh, excelsos dvija, ahora expondré Plakṣadvīpa debidamente y en compendio; escuchad mis palabras conforme a la verdad esencial».

Verse 2

जंबूद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणास्तस्य विस्तरः / विस्तराद्द्विगुणश्चास्य परिणाहः समन्ततः

Con respecto a la extensión de Jambūdvīpa, la extensión de éste es el doble; y, a partir de esa extensión, su circunferencia (pariṇāha) por todos lados es también el doble.

Verse 3

तेनावृतः समुद्रो वै द्वीपेन लवणोदकः / तत्र पुण्या जनपदाश्चिरान्न म्रियते जनः

El océano de aguas saladas queda ceñido por ese dvīpa. Allí hay reinos de mérito sagrado; allí el hombre no muere pronto, sino que vive largamente.

Verse 4

कृत एव च दुर्भिक्षं जराव्याधिभयं कुतः / तत्रापि पर्वताः पुण्याः सप्तैव मणिभूषणाः

Allí la hambruna es como si no existiera; ¿de dónde habría temor a la vejez y a la enfermedad? Allí también hay siete montañas sagradas, engalanadas con gemas.

Verse 5

रत्नाकरास्तथा नद्यस्तासां नामानि च बुवे / ब्लक्षद्वीपादिषु त्वेषु सप्त सप्त तु पञ्चसु

De los océanos y de los ríos diré también sus nombres. En estos cinco dvīpas, como Plakṣa, hay siete y siete en cada uno.

Verse 6

ऋज्वायताः प्रतिदिशं निविष्टा वर्षपर्वताः / प्लक्षद्वीपे तु वक्ष्यामि सप्तद्वीपान् महा बलान्

Los montes de las regiones se extienden rectos y asentados hacia cada rumbo. Ahora, en Plakṣa-dvīpa, describiré los siete dvīpas de gran poder.

Verse 7

गोमेदको ऽत्र प्रथमः पर्वतो मेघसन्निभः / ख्यायते यस्य नाम्ना तु वर्षं गोमेदसंज्ञितम्

Aquí el primer monte es Gomedaka, semejante a una nube. Por su nombre, esta región es conocida como el Varṣa de Gomeda.

Verse 8

द्वितीयः पर्वतश्चन्द्रः सर्वौंष धिसमन्वितः / अश्विभ्याममृतस्यार्थमोषध्यो यत्र संभृताः

La segunda montaña es Candra, colmada de todas las hierbas medicinales. Allí los Aśvinī-kumāra reunieron las plantas con miras al amṛta.

Verse 9

तृतीयो नारदो नाम दुर्गशैलो महोच्चयः / तत्राचले समुत्पन्नौ पूर्वं नारदपर्वतौ

La tercera montaña se llama Nārada, peñasco inaccesible y de gran altura. En ese monte, antaño surgieron montañas conocidas como Nārada.

Verse 10

चतुर्थस्तत्र वै शैलो दुदुंभिर्न्नाम नामतः / छन्दमृत्युः पुरा तस्मिन्दुन्दुभिः सादितः सुरैः

Allí, el cuarto monte es conocido por el nombre de Dudumbhi. En tiempos antiguos, en ese lugar, ‘Chandamṛtyu’ fue abatido por los dioses mediante Dundubhi.

Verse 11

रज्जुदोलोरुकामं यः शाल्मलिश्चासुरान्तकृत् / पञ्चमः सोमको नाम देवैर्यत्रामृतं पुरा

El monte que se alza hermoso como un columpio de cuerda y que posee el árbol Śālmali, destructor de asuras—ése es el quinto, llamado Somaka; allí los dioses, en la antigüedad, depositaron el amṛta.

Verse 12

संभृतं चाहृतं चैव मातुरर्थे गरुत्मता / षष्टस्तु सुमना नाम सप्तमर्षभ उच्यते

Por el bien de su madre, Garuḍa reunió y también trajo (el amṛta). La sexta se llama Sumanā, y la séptima es conocida como Ṛṣabha.

Verse 13

हिरण्यक्षो वराहेण तस्मिञ्छैले निषूदितः / वैभ्राजः सप्तमस्तत्र भ्राजिष्णुः स्फाटिको महान्

En ese monte, Varāha dio muerte a Hiraṇyākṣa. Allí, la séptima es Vaibhrāja: resplandeciente, grandiosa y luminosa como el cristal.

Verse 14

अर्चिर्भिर्भ्राजते यस्माद्वैभ्राजस्तेन संस्मृतः / तेषां वर्षाणि वक्ष्यामि नामतस्तु यथाक्रमम्

Porque resplandece con rayos como llamas, se le recuerda por ello como Vaibhrāja. Ahora diré, en orden, los nombres de sus varṣas.

Verse 15

गोमेदं प्रथमं वर्षं नाम्नाशान्तभयं स्मृतम् / चन्द्रस्य शिशिरं नाम नारदस्य सुखोदयम्

El primer año, llamado Gomeda, es recordado con el nombre de ‘Śāntabhaya’; el de Candra se llama ‘Śiśira’, y el de Nārada ‘Sukhodaya’.

Verse 16

आनन्दं दुन्दुभेर्वर्षं सोमकस्यशिवं स्मृतम् / क्षेमकं वृषभस्यापि वैभ्राजस्य ध्रुवं तथा

El año de Dundubhi se llama ‘Ānanda’, y el de Somaka es recordado como ‘Śiva’; el de Vṛṣabha es ‘Kṣemaka’, y el de Vaibhrāja, ‘Dhruva’.

Verse 17

एतेषु देवगन्धर्वाः सिद्धाश्च सह चारणैः / विहरन्ति रमन्ते च दृश्यमानाश्च तैः सह

En esos ámbitos, los deva-gandharvas y los siddhas, junto con los cāraṇas, vagan y se deleitan; y también se muestran visibles en su compañía.

Verse 18

तेषां नद्यस्तु सप्तैव प्रतिवर्षं समुद्रगाः / नामतस्ताः प्रवक्ष्यामि सप्तगङ्गास्तपोधनाः

Sus ríos, en cada varṣa, son sólo siete los que van al océano; oh rico en austeridad, diré por nombre a esas siete Gaṅgās.

Verse 19

अनुतप्तासुखी चैव विपाशा त्रिदिवा क्रमुः / अमृता सुकृता चैव सप्तैताः सरितां वराः

Anutaptā, Sukhī, Vipāśā, Tridivā, Kramu, Amṛtā y Sukṛtā: estas siete son las más excelsas de las corrientes.

Verse 20

अभिगच्छन्ति ता नद्यस्ताभ्यश्चान्याः सहस्रशः / बहूदका ह्योघवत्यो यतो वर्षति वासवः

Esos ríos llegan y allí confluyen, y con ellos miles de otros ríos. Pues cuando Vāsava (Indra) hace llover, se vuelven caudalosos y de corriente impetuosa.

Verse 21

ताः पिबन्ति सदा हृष्टा नदीजनपदास्तु ते / शुभाः शान्तभयाश्चैव प्रमुदं शैशिराः शिवाः

Los pueblos ribereños beben siempre, gozosos, esas aguas. Son tierras auspiciosas, sin temor, llenas de alegría, frescas y benéficas.

Verse 22

आनन्दाश्च सुखाश्चैव क्षेमकाश्च ध्रुवैः सह / वर्णाश्रमाचारयुता प्रजास्तेष्ववधिष्ठिताः

Allí los seres viven en dicha y bienestar, firmes en la seguridad junto a Dhruva. Las gentes, fieles a las normas del varṇa y del āśrama, habitan allí ordenadamente.

Verse 23

सर्वे त्वरोगाः सुबलाः प्रजाश्चामयव र्जिताः / अवसर्पिणी न तेष्वस्ति तथैवोत्सर्पिणी न च

Allí todos están libres de males repentinos, son fuertes y sin enfermedad. No existe allí avasarpiṇī (declive), ni tampoco utsarpiṇī (ascenso).

Verse 24

न तत्रास्ति युगावस्था चतुर्युगकृता क्वचित् / त्रेतायुगसमः कालः सर्वदा तत्र वर्त्तते

Allí no existe en modo alguno la condición de las eras formada por los cuatro yuga. Allí el tiempo transcurre siempre como en el Tretāyuga.

Verse 25

प्लक्षद्वीपादिषु ज्ञेयः पञ्चस्वेतेषु सर्वशः / देशस्यानुविधानेन कालस्यानुविधाः स्मृताः

En Plakṣadvīpa y en los otros cinco continentes por doquier, se recuerda que las divisiones del tiempo se conocen conforme a la disposición de cada región.

Verse 26

पञ्चवर्षसहस्राणि तेषु जीवन्ति मानवाः / सुरूपाश्च सुवेषाश्च ह्यरोगा बलिनस्तथा

En esas islas los hombres viven cinco mil años; son de bella figura, de buen atavío, libres de enfermedad y llenos de vigor.

Verse 27

सुखमायुर्बलं रुपमारोग्यं धर्म एव च / प्लक्षद्वीपादिषु ज्ञेयः शाकद्वीपान्तिकेषु वै

Dicha, longevidad, fuerza, hermosura, salud y también dharma: todo ello se conoce en las regiones desde Plakṣadvīpa hasta las cercanías de Śākadvīpa.

Verse 28

प्रक्षद्वीपः पृथुः श्रीमान्सर्वतो धनधान्यवान् / दिव्यौषधिफलोपेतः सर्वौंषधिवनस्पतिः

Prakṣadvīpa es vasto y espléndido, colmado por doquier de riquezas y granos; provisto de frutos de hierbas divinas y abundante en toda planta medicinal.

Verse 29

आवृतः पशुभिः सर्वैर्ग्राम्यारण्यैः सहस्रशः / जंबूवृक्षेम संख्यातस्तस्य मध्ये द्विजोत्तमाः

Esa isla está rodeada por millares de animales, domésticos y silvestres; se la considera semejante al árbol Jambū, y en su centro, oh excelsos dvijas, (se halla).

Verse 30

प्लक्षो नाम महावृक्षस्तस्य नाम्ना स उच्यते / स तत्र पूज्यते स्थाने मध्ये जनपदस्य ह

Hay un gran árbol llamado Plakṣa; por ese mismo nombre es conocido. Allí, en un lugar situado en medio del país, se le rinde culto.

Verse 31

स चापीक्षुरसोदेन प्रक्षद्वीपः समावृतः / प्लक्षद्वीपसमेनैव वैपुल्यद्विस्तरेण तु

Ese Prakṣadvīpa está rodeado por todas partes por el océano de jugo de caña. En extensión, es tan vasto como Plakṣadvīpa.

Verse 32

इत्येवं संनिवेशो वः प्लक्षद्वीपस्य कीर्तितः / आनुपूर्व्यात्समासेन शाल्मलं तु निबोधत

Así se ha proclamado ante vosotros la disposición de Plakṣadvīpa. Ahora, en orden y brevemente, conoced Śālmala.

Verse 33

ततस्तृतीयं वक्ष्यामि शाल्मलं द्वीपसुत्तमम् / शाल्मलेन समुद्रस्तु द्वीपेनेक्षुरसोदकः

Luego hablaré del tercero, el más excelso de los continentes: Śālmala. Alrededor de Śālmala se extiende el océano de aguas de jugo de caña.

Verse 34

प्लक्षद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणेन समावृतः / तत्रापि पर्वताः सप्त विज्ञेया रत्नयोनयः

Su extensión es el doble de la de Plakṣadvīpa. Allí también hay siete montañas, que deben conocerse como fuentes de gemas.

Verse 35

रत्नाकरास्तथा नद्यस्तेषां वर्षेषु सप्तसु / प्रथमः सूर्यसंकाशः कुमुदो नाम पर्वतः

En esas siete regiones hay también océanos de joyas y ríos. El primero es el monte llamado Kumuda, resplandeciente como el sol.

Verse 36

सर्वधातुमयैः शृङ्गैः शिलाजालसमाकुलैः / द्वितीयः पर्वतश्चात्र ह्युत्तमो नाम विश्रुतः

Con cumbres hechas de todos los metales y colmado de redes de roca, el segundo monte aquí es célebre con el nombre de Uttama.

Verse 37

हरितालमयैः शृङ्गैर्दिवमावृत्य तिष्ठति / तृतियः पर्वतस्तत्र बलाहक इति श्रुतः

Con cumbres de haritāla que cubren el cielo, el tercer monte allí es conocido como Balāhaka.

Verse 38

जात्यञ्जनमयैः शृङ्गैर्दिवमावृत्य तिष्ठति / चतुर्थः पर्वतो द्रोणो यत्र सा वै सहोषधिः

Con cumbres de jātyañjana que cubren el cielo, el cuarto monte es Droṇa; allí se halla la sagrada hierba Sahoṣadhi.

Verse 39

विशल्यकरणी चैव मृतसञ्जीविनी तथा / कङ्कस्तु पञ्चमस्तत्र पर्वतः सुमहोदयः

Allí están también Viśalyakaraṇī y Mṛtasañjīvinī; y el quinto monte es Kaṅka, de elevación sumamente grandiosa.

Verse 40

नित्यपुष्पफलोपेतो वृक्षवीरुत्समावृतः / षष्ठस्तु पर्वतस्तत्र महिषो मेघसन्निभः

Aquel monte está siempre provisto de flores y frutos, y cubierto de árboles y enredaderas. Allí, el sexto monte se llama Mahisha, semejante a una nube.

Verse 41

यस्मिन्सो ऽग्निर्निवसति महिषो नाम वारिजः / सप्तमः पर्वतस्तत्र ककुद्मान्नाम भाष्यते

Allí donde mora Agni se halla lo llamado Mahisha, nacido del agua (varija). En ese lugar, la séptima montaña es conocida como Kakudmán.

Verse 42

तत्र रत्नान्यनेकानि स्वयं रक्षति वासवः / प्रजापतिमुपादाय प्रजाभ्यो विधिवत्स्वयम्

Allí, Vasava (Indra) protege por sí mismo innumerables joyas; y, llevando consigo a Prajápati, él mismo dispone para las criaturas conforme al rito debido.

Verse 43

इत्येते पर्वताः सप्त शाल्मले मणिभूषणाः / तेषां वर्षाणि वक्ष्यामि सर्पैव तु शुभानि वै

Así, en Shálmalí, estas siete montañas están engalanadas con gemas. Ahora expondré sus varshas (regiones), que son en verdad auspiciosas, como la serpiente sagrada.

Verse 44

कुमुदस्य स्मृतं श्वेतमुत्तमस्य च लोहितम् / बलाहकस्य जीमूतं द्रोणस्य हरितं स्मृतम्

Se recuerda que Kumuda es de color blanco, y Uttama de color rojo. Balāhaka tiene el color de jīmūta (nube), y Droṇa es tenido por verde.

Verse 45

कङ्कस्य वैद्युतं नाम महिषस्य च मानसम् / ककुदः सुप्रदं नाम सप्तैतानि तु सप्तधा

El de Kaṅka lleva por nombre ‘Vaidyuta’, y el de Mahiṣa, ‘Mānasa’. Kakuda es llamado ‘Suprada’; estos siete nombres se recuerdan en siete modos.

Verse 46

वर्षाणि पर्वताश्चैव नदीस्तेषु निबोधत / ज्योतिः शान्तिस्तथा तुष्टा चन्द्रा शुक्रा विमोचनी

Conoce allí las regiones, los montes y los ríos: Jyoti, Śānti, Tuṣṭā, Candrā, Śukrā y Vimocanī.

Verse 47

निवृत्तिः सप्तमी तासां प्रतिवर्षं तु ताः स्मृताः / तासां समीपगाश्चान्याः शतशो ऽथ सहस्रशः

La séptima entre ellas es ‘Nivṛtti’; así se las recuerda en cada varṣa. Cerca de ellas hay otros ríos, por cientos y aun por miles.

Verse 48

न संख्यां परिसंख्यातुं शक्नुयात्को ऽपि मानवः / इत्येष संनिवेशो वः शाल्मलस्य प्रकीर्त्तितः

Ningún ser humano podría contar por completo su número. Así os ha sido proclamada la disposición de Śālmala-dvīpa.

Verse 49

प्लक्षवृक्षेण संख्यातस्तस्य मध्ये महा द्रुमः / शाल्मलिर्विपुलस्कन्धस्तस्य नाम्ना स उच्यते

Su medida se describe por el árbol Plakṣa; en su centro se alza un gran árbol. De ancho tronco, es llamado ‘Śālmali’, y por su nombre es conocido.

Verse 50

शाल्मलस्तु समुद्रेण सुरोदेन समावृतः / विस्तराच्छाल्मलस्वैव समे न तु समन्ततः

La isla Śālmala está rodeada por el océano llamado Suroda. En extensión es igual a Śālmala, mas no es uniforme por todos los lados.

Verse 51

उत्तरेषु तु धर्मज्ञाद्वीपेषु शृणुत प्रजाः / यथाश्रुतं यथान्यायं ब्रुवतो मे निबोधत

Oh conocedor del dharma, escuchad, pueblos, acerca de las islas del norte. Tal como lo he oído y conforme a lo justo, así lo declaro; atended y comprended mis palabras.

Verse 52

कुशद्वीपं प्रवक्ष्यामि चतुर्थं तु समासतः / सुरोदकः परिवृतः कुशद्वीपेन सर्वतः

Ahora expondré brevemente la cuarta isla, Kuśa-dvīpa. El océano Surodaka rodea a Kuśa-dvīpa por todas partes.

Verse 53

शाल्मलस्य तु विस्ताराद्द्विगुणेन समन्ततः / सप्तैव च गिरींस्तत्र वर्ण्यमानान्निबोधत

En comparación con la extensión de Śālmala, ésta se expande al doble por todos los lados. Conoce también las siete montañas que allí serán descritas.

Verse 54

कुशद्वीपे तु विज्ञेयः पर्वतो विद्रुमश्च यः / द्वीपस्य प्रथमस्तस्य द्वितीयो हेमपर्वतः

En Kuśa-dvīpa debe conocerse la montaña llamada Vidruma; es la primera montaña de esa isla. La segunda es la montaña Hema.

Verse 55

तृतीयो द्युतिमान्नाम जीमूतसदृशो गिरिः / चतुर्थः पुष्पवान्नाम पञ्चमस्तु कुशेशयः

El tercer monte se llama Dyutimān, semejante a una nube; el cuarto es Puṣpavān, y el quinto, Kuśeśaya.

Verse 56

षष्ठो हरिगिरिर्नाम सप्तमो मन्दरः स्मृतः / मन्दा इति ह्यपा नाम मन्दरो दारणादयम्

La sexta se llama Harigiri, y la séptima es recordada como Mandara; hay un río llamado Mandā, y Mandara es célebre por su poder de sostener y soportar.

Verse 57

तेषामन्तरविषकंभो द्विगुणः प्रविभागतः / उद्भिदं प्रथमं वर्षं द्वितीयं वेणुमण्डलम्

El espacio entre ellos se distribuye en una medida doble; el primer varṣa es Udbhida y el segundo, Veṇumaṇḍala.

Verse 58

तृतीयं वै रथाकारं चतुर्थं लवणं समृतम् / पञ्चमं धृतिमद्वर्षं षष्ठं वर्षं प्रभाकरम्

El tercer varṣa es Rathākāra, y el cuarto es recordado como Lavaṇa; el quinto es Dhṛtimad-varṣa, y el sexto, Prabhākara-varṣa.

Verse 59

सप्तमं कपिलं नाम सर्वे ते वर्ष भावकाः / एतेषु देवगन्धर्वाः प्रजास्तु जगदीश्वराः

El séptimo se llama Kapila; todos ellos son regiones de varṣa. En ellas moran devas y gandharvas, y las criaturas están bajo el señorío de Jagadīśvara, el Soberano del mundo.

Verse 60

विहरन्ति रमन्ते च हृष्यमाणास्तु सर्वशः / न तेषु दस्यवः संति म्लेच्छ जातय एव च

Ellos vagan y se deleitan, gozosos por doquier. Allí no hay dásyus ni estirpes mleccha.

Verse 61

गौरप्रायो जनः सर्वः क्रमाच्च म्रियते तथा / तत्रापि नद्यः सप्तैव धूतपापाशिवा तथा

Allí toda la gente es en su mayoría de tez clara, y también muere con el paso del tiempo. Allí hay sólo siete ríos, que lavan el pecado y otorgan auspicio.

Verse 62

पवित्रा संततिश्चैव विद्युद्दंभा मही तथा / अन्यास्ताभ्यो ऽपरिज्ञाताः शतशो ऽथ सहस्रशः

Pavitrā, Saṃtati, Vidyuddaṃbhā y Mahī: ésos también son (ríos). Además de ellos hay otros, desconocidos, por cientos y por miles.

Verse 63

अभिगच्छन्ति ताः सर्वा यतो वर्षति वासवः / घृतोदेन कुशद्वीपो बाह्यतः परिवारितः

Todos esos ríos confluyen allí donde Indra hace llover. Kuśadvīpa está rodeada por fuera por Ghṛtoda, el océano de ghee.

Verse 64

विज्ञेयः स तु विस्तारात्कुशद्वीपसमेन तु / इत्येष सन्निवेशो वः कुशद्वीपस्य कीर्त्तितः

Debe saberse que su extensión es igual a la de Kuśadvīpa. Así os ha sido proclamada la disposición de Kuśadvīpa.

Verse 65

क्रैञ्चद्वीपस्य विस्तारं वक्ष्याम्यहमतः परम् / कुशद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणः स तु वै स्मृतः

Ahora expondré la extensión de la isla de Krañca; se recuerda que es el doble de la extensión de Kuśadvīpa.

Verse 66

घृतोदकसमुद्रो वै क्रैञ्च द्वीपेन संयुतः / तस्मिन्द्वीपे नगश्रेष्ठः क्रैञ्चस्तु प्रथमो गिरिः

Krañca-dvīpa está ceñida por el océano de aguas de ghee; en esa isla, el monte supremo es Krañca, la primera montaña.

Verse 67

क्रैञ्चात्परो वामनको वामनादन्धकारकः / अन्धकारात्परश्चापि दिवावृन्नाम पर्वतः

Más allá de Krañca está Vāmanaka; más allá de Vāmanaka, Andhakāraka; y más allá de Andhakāraka, el monte llamado Divāvṛt.

Verse 68

दिवावृतः परश्चापि द्विविदो गिरिसत्तमः / द्विविदात्परतश्चापि पुण्डरीको महागिरिः

Más allá de Divāvṛt está Dvivida, el mejor de los montes; y más allá de Dvivida, el gran monte llamado Puṇḍarīka.

Verse 69

पुण्डरीकात्परश्चापि प्रोच्यते दुन्दुभिस्वनः / एते रत्नमयाः सप्त क्रैञ्चद्वीपस्य पर्वताः

Más allá de Puṇḍarīka se menciona Dundubhisvana. Estos son los siete montes de joyas de Krañca-dvīpa.

Verse 70

बहुपुष्पफलोपेतनानावृक्षलतावृताः / परस्परेण द्विगुणा विस्तृता हर्षवर्द्धनाः

Están colmadas de muchas flores y frutos, rodeadas de diversos árboles y enredaderas; se extienden unas respecto de otras al doble, y acrecientan el gozo.

Verse 71

वर्षाणि तत्र वक्ष्यामि नामतस्तान्निबोधत / क्रैञ्चस्य कुशलो देशो वामनस्य मनोनुगः

Ahora diré los nombres de las varṣa de allí; escuchad y comprended: la tierra ‘Kuśala’ de Krañca y ‘Manonuga’ de Vāmana.

Verse 72

मनोनुगात्परश्चोष्णस्तृतीयं वर्षमुच्यते / उष्णात्परः पीवरकः पीवरादन्धकारकः

Después de Manonuga se menciona la tercera varṣa llamada ‘Uṣṇa’; tras Uṣṇa viene ‘Pīvaraka’, y tras Pīvaraka, ‘Andhakāraka’.

Verse 73

अन्धकारात्परश्चापि मुनिदेशः स्मृतो बुधैः / मुनिदेशात्परश्चैव प्रोच्यते दुन्दुभिस्वनः

Más allá de Andhakāraka, los sabios recuerdan la región llamada ‘Munideśa’; y más allá de Munideśa se proclama ‘Dundubhisvana’.

Verse 74

सिद्धचारणसंकीर्णो गौरप्रयो जनः स्मतः / तत्रापि नद्यः सप्तैव प्रतिवर्ष स्मृताः शुभाः

Esa región está colmada de Siddhas y Cāraṇas; su gente es recordada como mayormente de tez clara. Allí también, en cada varṣa, se mencionan solo siete ríos auspiciosos.

Verse 75

गौरी कुमुद्वती चैव संध्या रात्रिर्मनोजवा / ख्यातिश्च पुण्डरीका च गङ्गाः सप्तविधाः स्मृताः

Gaurī, Kumudvatī, Sandhyā, Rātri, Manojavā, Khyāti y Puṇḍarīkā: así se recuerdan las siete formas de la sagrada Gaṅgā.

Verse 76

तासां सहस्रशश्चान्या नद्यो यास्तु समीपगाः / अभिगच्छन्ति ताः सर्वा विपुलाः सुबहूदकाः

Cerca de ellas fluyen además miles de otros ríos; todos, caudalosos y anchos, acuden y se unen allí.

Verse 77

क्रैञ्चद्वीपः समुद्रेण दधिमण्डौदकेन तु / आवृतः सर्वतः श्रीमान्क्रैञ्चद्वीपसमेन तु

Krañcadvīpa está rodeada por todas partes por un océano de aguas de dadhi-maṇḍa; esa isla espléndida queda circundada con una extensión igual a la suya.

Verse 78

प्लक्षद्वीपादयो ह्येते समासेन प्रकीर्त्तिताः / तेषां निसर्गोद्वीपानामानुपूर्व्येण सर्वशः

Plakṣadvīpa y los demás han sido proclamados en síntesis; de esos continentes nacidos por su propia naturaleza se dará, en orden, la exposición completa.

Verse 79

न शक्यो विस्तराद्वक्तुं दिव्यवर्षशतैरपि / निसर्गो यः प्रजानां तु संहारो यश्च तासु वै

Ni aun con cientos de años divinos podría decirse en detalle: tal es allí la creación de las criaturas y también su disolución (saṃhāra).

Verse 80

शाकद्वीपं प्रवक्ष्यामि यथावदिह निश्चयात् / शृणुध्वं तु यथातथ्यं ब्रुवतो मे यथार्थवत्

Aquí expondré con certeza, tal como es, a Śākadvīpa. Escuchad mis palabras, veraces y conformes al sentido verdadero.

Verse 81

क्रैञ्चद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणास्तस्य विस्तरः / परिवार्य समुद्रं स दधिमण्डोदकं स्थितः

La extensión de Śākadvīpa es el doble de la de Kraiñcadvīpa. Está rodeado por un océano de aguas de dadhimaṇḍa, esencia de cuajada.

Verse 82

तत्र पुण्या जनपदाश्चिरात्तु म्रियते जनः / कुत एव च दुर्भिक्षं जराव्याधिभयं कुतः

Allí hay comarcas santas; el hombre muere sólo tras largo tiempo. ¿Cómo habría allí hambre, y de dónde el temor a la vejez y la enfermedad?

Verse 83

तत्रापि पर्वताः शभ्राः सप्तैव मणिभूषणाः / रत्नाकरास्तथा नद्यस्तेषां नामानि मे शृणु

Allí también hay siete montes resplandecientes, adornados con gemas; y hay tesoros de joyas y ríos. Oíd de mí sus nombres.

Verse 84

देवर्षिगन्धर्वयुतः प्रथमो मेरुरुच्यते / प्रागायतः स सौवर्णो ह्युदयो नाम पर्वतः

La primera montaña, acompañada de devarṣis y gandharvas, es llamada Meru. Extendida hacia el oriente, esa montaña áurea se nombra Udaya.

Verse 85

वृष्ट्यर्थं जलदास्तत्र प्रभंवति च यान्ति च / तस्यापरेण सुमहाञ्जलधारो महागिरिः

Para el don de la lluvia, allí nacen las nubes y también se alejan. Al occidente de ello se alza una gran montaña, colmada de caudales de agua.

Verse 86

यतो नित्यमुपादत्ते वासवः परमं जलम् / ततो वर्षं प्रभवति वर्षाकाले प्रजास्विह

De donde Vāsava (Indra) toma siempre el agua suprema, de allí nace la lluvia en la estación de las lluvias para las criaturas de este mundo.

Verse 87

तस्योत्तरे रैवतको यत्र नित्यं प्रतिष्ठितम् / रेवती दिवि नक्षत्रं पितामहकृतो विधिः

Al norte de ello está Raivataka, donde permanece eternamente, en el cielo, la estrella Revatī; tal orden fue establecido por Pitāmaha (Brahmā).

Verse 88

तस्यापरेण सुमहान् श्यामो नाम महागिरिः / तस्माच्छ्यामत्वमापन्नाः प्रजाः पूर्वमिमाः किल

Al occidente se halla una gran montaña llamada Śyāma. Por ella, se dice, estas criaturas antaño adquirieron el tono oscuro (śyāma).

Verse 89

तस्यापरेण सुमहान्नाजतो ऽस्तगिरिः स्मृतः / तस्यापरे चांबिकेयो दुर्गशैलो महागिरिः

Al occidente se recuerda el inmenso monte del ocaso llamado Nājata. Más al occidente está Ambikeya, la gran montaña conocida como Durgāśaila.

Verse 90

अंबिकेयात्परो रम्यः सर्वौंषधिसमन्वितः / केसरी केसरयुतो यतो वायुः प्रजापतिः

Más allá de Ambikeya hay una región hermosa, colmada de todas las hierbas medicinales; junto al monte Kesari, adornado de azafrán, donde mora Vayu, el Prajapati.

Verse 91

उदयात्प्रथमं वर्षं महात्तज्जलदं स्मृतम् / द्वितीयं जलधारस्य सुकुमारमिति स्मृतम्

Desde Udaya, el primer varsha es recordado como ‘Mahattajjalada’; el segundo, perteneciente a Jaladhara, es conocido como ‘Sukumara’.

Verse 92

रैवतस्य तु कौमारं श्यामस्य च मणीवकम् / अस्तस्यापि शुभं वर्षं विज्ञेयं कुसुमोत्तरम्

El varsha de Raivata es ‘Kaumara’, y el de Syama ‘Manivaka’; y el varsha auspicioso de Asta debe conocerse como ‘Kusumottara’.

Verse 93

अम्बिकेयस्य मोदाकं केसरस्य महाद्रुमम् / द्वीपस्य परिमाणं तु ह्रस्वदीर्घत्वमेव च

El varsha de Ambikeya es ‘Modaka’ y el de Kesara ‘Mahadruma’; y también se indica la medida de la isla, su brevedad y su longitud.

Verse 94

क्रैञ्चद्वीपेन विख्यातं तस्य केतुर्महाद्रुमः / शाको नाम महोत्सेधस्तस्य पूज्या महानुगाः

Es célebre como ‘Krañcadvipa’; su estandarte (ketu) es el ‘Mahadruma’, el gran árbol. Su elevada meseta se llama ‘Saka’; y sus grandes seguidores son dignos de veneración.

Verse 95

तत्र पुण्या जनपदाश्चातुर्वर्ण्यसमन्विताः / नद्यश्चापि महापुण्या गङ्गाः सप्तविधास्तथा

Allí hay comarcas sagradas, provistas de las cuatro varṇa; y también ríos de gran mérito: las Gangas son asimismo de siete clases.

Verse 96

सुकुमारी कुमारी च नलिनी वेणुका च या / इक्षुश्च वेणुका चैव गभस्तिः सप्तमी तथा

Sukumārī, Kumārī, Nalinī y Veṇukā; Ikṣu y Veṇukā, y la séptima, Gabhas­ti: tales son sus nombres.

Verse 97

नद्यश्चान्याः पुण्यजलाः शीततोयवहाः शुभाः / सहस्रशः समाख्याता यतो वर्षति वासवः

Hay también otros ríos, de aguas meritorias, frías y propicias; se los describe por millares, pues allí Vāsava (Indra) hace llover.

Verse 98

न तासां नामधेयानि परिमाणं तथैव च / शक्यं वै परिसंख्यातुं पुण्यास्ताः सरिदुत्तमाः

Ni sus nombres ni su medida pueden contarse con exactitud: tan sagrados son esos ríos excelsos.

Verse 99

ताः पिबन्ति सदा हृष्टा नदीर्जनपदास्तु ते / शांशपायनविस्तीर्णो द्वीपो ऽसौ चक्रसंस्थितः

Los habitantes de esas comarcas beben siempre, gozosos, las aguas de aquellos ríos; y esa isla se extiende como la amplitud de Śāṃśapāyana, dispuesta en forma de rueda.

Verse 100

नदीजलैः प्रतिच्छन्नः पर्वतैश्चाभ्रसन्निभैः / सर्वधातुविचित्रैश्च मणिविद्रुमभूषितैः

Aquel territorio estaba cubierto por aguas de ríos y cercado por montañas semejantes a nubes; resplandecía con la variedad de todos los minerales y estaba adornado con gemas y vidruma (coral rojo).

Verse 101

नगरैश्चैव विविधैः स्फीतैर्जनपदैरपि / वृक्षैः पुष्पफलोपेतैः समन्ताद्धनधान्यवान्

Aquel país estaba lleno de diversas ciudades y comarcas prósperas; por doquier había árboles con flores y frutos, y abundaban las riquezas y los granos.

Verse 102

क्षीरोदेन समुद्रेण सर्वतः परिवारितः / शाकद्वीपस्य विस्तारात्समेन तु समंन्ततः

La isla estaba rodeada por todas partes por el Kṣīroda, el océano de leche; y la extensión de Śākadvīpa se desplegaba de modo uniforme en todas direcciones.

Verse 103

तस्मिञ्जनपदाः पुण्याः पर्वताः सरितः शुभाः / वर्णाश्रमसमाकीर्णा देशास्ते सप्त वै स्मृताः

Allí había comarcas sagradas, montañas y ríos auspiciosos; y aquellos países, colmados del orden de varṇa y āśrama, se recuerdan como siete.

Verse 104

न संकरश्च तेष्वस्ति वर्णाश्रमकृतः क्वचित् / धर्मस्य चाव्यभीचारादेकान्तसुखिताः प्रजाः

Entre ellos no existía en modo alguno mezcla nacida del varṇa y el āśrama; y, por la observancia inquebrantable del dharma, el pueblo vivía en dicha plena y serena.

Verse 105

न तेषु लोभो माया वा हीर्षासूयाकृतः कुतः / विपर्ययो न तेष्वस्ति कालात्स्वाभाविकं परम्

En ellos no hay codicia ni ilusión; ¿de dónde nacerían los celos y la envidia? En ellos no existe trastorno; más allá del tiempo mora lo supremo, natural.

Verse 106

करावाप्तिर्न तेष्वस्ति न दण्डो न च दण्ड्यकाः / स्वधर्मेणैव धर्म ज्ञास्ते रक्षन्ति परस्परम्

Entre ellos no hay tributo, ni castigo, ni castigados. Con su propio deber sagrado, los conocedores del Dharma se protegen mutuamente.

Verse 107

एतावदेव शक्यं वै तस्मिन्द्वीपे प्रभाषितुम् / एतावदेव श्रोतव्यं शाकद्वीपनिवासिनाम्

De esa isla, sólo hasta aquí es posible hablar. De los moradores de Śākadvīpa, sólo hasta aquí es digno de oírse.

Verse 108

पुष्करं सप्तमं द्वीपं प्रवक्ष्यामि निबोधत / पुष्करेण तु द्वीपेन वृतः क्षीरोदको बहिः

Ahora expondré Puṣkara, la séptima isla; escuchad con atención. Por fuera de Puṣkaradvīpa, el Océano de Leche (Kṣīroda) la circunda.

Verse 109

शाकद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणेन संमततः / पुष्करे पर्वतः श्रीमानेक एव महाशिलः

Puṣkara se considera de extensión doble a la de Śākadvīpa. En Puṣkara hay un solo monte espléndido, llamado Mahāśilā.

Verse 110

चित्रैर्मणिमयैः शृङ्गैः शिलाजालैः समुच्छ्रितः / द्वीपस्य तस्य पूर्वर्द्धे चित्रसानुः स्थितो महान्

Con cumbres maravillosas hechas de gemas y elevadas por entramados de roca, en la mitad oriental de aquella isla se alza el gran monte llamado Citrāsānu.

Verse 111

स मण्डलसहस्राणि विस्तीर्णः पञ्चविंशतिः / उर्द्धं चैव चतुस्त्रिंशत्सहस्राणि महीतलात्

Se extiende por veinticinco mil maṇḍala y se eleva treinta y dos mil por encima del suelo de la tierra.

Verse 112

द्वीपर्धस्य परिक्षिप्तः पर्वतो मानसोत्तरः / स्थितो वेलासमीपे तु नवचन्द्र इवोदितः

El monte Mānasottara, que circunda la mitad de la isla, se halla junto a la costa como si hubiera surgido una luna nueva.

Verse 113

योजनानां सहस्राणि ऊर्ध्वं पञ्चाशदुच्छ्रितः / तावदेव च विस्तीर्णः सर्वतः परिमण्डलः

Se eleva cincuenta mil yojana; tiene igual anchura y es perfectamente circular por todos lados.

Verse 114

स एव द्वीपपश्चार्द्धे मानसः पृथिवीधरः / एक एव महासारः सन्निवेशो द्विधा कृतः

En la mitad occidental de la isla está asimismo el sustentador de la tierra llamado Mānas; una sola gran esencia, en su disposición, fue dividida en dos.

Verse 115

स्वादूदकेनोदधिना सर्वतः परिवारितः / पुष्करद्वीपविस्ताराद्विस्तीर्णो ऽसौ समन्ततः

La isla de Puṣkara está rodeada por todas partes por un océano de aguas dulces; por su gran extensión, se dilata en todas las direcciones.

Verse 116

तस्मिन्द्वीपे स्मृतौ द्वौ तु पुण्यौ जनपदौ शुभौ / अभितो मानसस्याथ पर्वतस्य तु मण्डले

En esa isla se recuerdan dos comarcas santas y auspiciosas; se hallan alrededor del círculo del monte Mānasā.

Verse 117

महावीतं तु यद्वर्ष बाह्यतो मानसस्य तत् / त्स्यैवाभ्यन्तरेणापि धातकीखण्डमुच्यते

La región (varṣa) que está fuera del monte Mānasā se llama Mahāvīta; y su parte interior recibe el nombre de Dhātakī-khaṇḍa.

Verse 118

दशवर्षसहस्राणि तत्र जीवति मानवाः / अरोगाः सुखबाहुल्या मानसीं सिद्धिमास्थिताः

Allí los seres humanos viven diez mil años; están libres de enfermedad, colmados de dicha y establecidos en la perfección mental (mānasī-siddhi).

Verse 119

मससायुश्च रूपं च तस्मिन्वर्षद्वये स्मृतम् / अधमोत्तमा न तेष्वस्ति तुल्यास्ते रूपशीलतः

En esas dos regiones, la longevidad y la apariencia se consideran iguales; no hay inferior ni superior: en belleza y virtud todos son semejantes.

Verse 120

न तत्र दस्युर्दमको नेर्ष्यासूया भयं तथा / निग्रहो न च दण्डो ऽस्ति न लोभो न परिग्रहः

Allí no hay bandidos ni opresores; no existen la envidia ni la maledicencia, ni tampoco el temor. No hay coerción ni castigo; no hay codicia ni afán de posesión.

Verse 121

सत्यानृतं न तत्रास्ति धर्माधर्मौं तथैव च / वर्णाश्रमौ वा वार्ता वा पाशुपाल्यं वणिक्पथः

Allí no hay verdad ni falsedad, ni dharma ni adharma. No rige el orden de varṇa y āśrama; no hay labranza; no hay pastoreo; ni rutas de comercio.

Verse 122

त्रयी विद्या दण्डनीतिः शुश्रूषा शिल्पमेव च / वर्षद्वये सर्वमेतत्पुष्करस्य न विद्यते

Allí no existe la ciencia de los Tres Vedas, ni la dandanīti (política del castigo); no hay servicio ni artesanía. En la región de Puṣkara, que dura dos años, nada de esto se halla.

Verse 123

न तत्र वर्षं नद्यो वा शीतोष्णं वापि विद्यते / उद्भिदान्युदकान्यत्र गिरिप्रस्रवणानि च

Allí no hay lluvia ni ríos, ni existe la diferencia de frío y calor. Sin embargo, hay plantas que guardan agua, y manantiales que brotan de las montañas.

Verse 124

उत्तराणां कुरूणां च तुल्यकालो जनस्तथा / सर्वर्त्तुसुसुखस्तत्र जराक्रमविवर्जितः

La gente de allí es semejante a los Uttara‑Kuru en su condición del tiempo; vive dichosa en todas las estaciones y está libre del proceso de la vejez.

Verse 125

इत्येष धातकीखण्डे महा वीते तथैव च / आनुपूर्व्याद्विधिः कृत्स्नः पुष्करस्य प्रकीर्त्तितः

Así, en Dhātakīkhaṇḍa y también en Mahāvīta, se ha proclamado en orden todo el rito sagrado de Puṣkara.

Verse 126

स्वादूदकेनोदधिना पुष्करः परिवारितः / विस्तारान्मण्डलाच्चैव पुष्करस्य समेन तु

Puṣkara está rodeado por un océano de aguas dulces; su extensión y su círculo son iguales a los de Puṣkara.

Verse 127

एवं द्वीपाः समुद्रैस्तु सप्त सप्तभिरावृताः / द्वीपस्यानन्तरो यस्तु सामुद्रस्तत्समस्तु सः

Así, las islas quedan rodeadas por siete océanos; el océano que sigue a cada isla es igual a ella.

Verse 128

एवं द्वीपसमुद्राणां वृद्धिर्ज्ञेया परस्परात् / अपां चैव समुद्रेकात्सामुद्र इति संज्ञितः

Así debe entenderse el crecimiento mutuo de islas y océanos, uno tras otro; y por proceder del mar de las aguas se le llama ‘sāmudra’.

Verse 129

विशन्तिर्निवसंत्यस्मिन्प्रजा यस्माच्चतुर्विधाः / तस्माद्वर्षमिति प्रोक्तं प्रजानां सुखदं यतः

Porque en él entran y moran cuatro clases de criaturas, se le llama ‘varṣa’; pues es dador de bienestar a los seres.

Verse 130

ऋष इत्येष रमणे वृषशक्तिप्रबन्धने / रतिप्रबधनात्मिद्धं वर्षं तत्तेषु तेन वै

En Ramana se le llama ‘Ṛṣa’, causa del vínculo del poder de Vṛṣa; por ello, entre ellos esa región es célebre como varṣa cuya esencia ordena la rati (deleite amoroso).

Verse 131

शुक्लपक्षे चन्द्रवृद्ध्या समुद्रः पूर्यते सदा / प्रक्षीयमाणे बहुले क्षीयते ऽस्तमिते खगे

En la quincena clara, con el crecimiento de la luna, el océano se colma siempre; en la quincena oscura, al menguar, disminuye cuando el astro se pone.

Verse 132

आपूर्यमाणो ह्युदधिः स्वत एवाभिपूर्यते / तथोपक्षीयमाणे ऽपि स्वात्मन्येवावकृष्यते

El océano, al colmarse, se llena por sí mismo; y aun al menguar, se retrae hacia su propia esencia.

Verse 133

उखास्थमग्निसंयोगादुद्रिक्तं दृश्यते यथा / महोदधिगतं तोयं स्वत उद्रिच्यते तथा

Así como un líquido parece desbordarse por el contacto con el fuego en un recipiente, del mismo modo el agua del gran océano se eleva por sí sola.

Verse 134

अन्यूनानतिरिक्तांश्च वर्न्द्वत्यापो ह्रसंति च / उदयास्तमये त्विन्दौ पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः

En el orto y el ocaso de la luna, tanto en la quincena clara como en la oscura, las aguas no son ni menos ni más: menguan y crecen con equilibrio.

Verse 135

क्षयवृद्धत्वमुदधेः सोमवृद्धिक्षयात्पुनः / दशोत्तराणि पञ्चैव ह्यङ्गुलानि शतानि च

Por el crecer y menguar de Soma (la Luna), el océano también decrece y aumenta; se dice que son quinientos aṅgulas y diez más.

Verse 136

अपां वृद्धिः क्षयो दृष्टः सामुद्रीणां तु पर्वसु / द्विराप्कत्वात्स्मृता द्वीपाः सर्वतश्चोदकावृताः

En los parvas del mar se observa el aumento y la disminución de las aguas; las islas se recuerdan como ‘dvirāpka’, pues están rodeadas de agua por todas partes.

Verse 137

उदकस्यायनं यस्मात्तस्मादुदधिरुच्यते / अपर्वाणस्तु गिरयः पर्वभिः पर्वताः स्मृताः

Porque es el asiento y curso de las aguas, se le llama ‘udadhi’; los montes sin ‘parva’ son giri, y los que tienen parvas son recordados como parvata.

Verse 138

प्लक्षद्वीपे तु गोमेदः पर्वतस्तेन चौच्यते / शाल्मलिः शाल्मले द्वीपे पूज्यते सुमहाव्रतैः

En Plakṣadvīpa hay un monte llamado Gomeda, y por ello se le nombra así; en Śālmaladvīpa, el árbol Śālmali es venerado por quienes guardan grandes votos.

Verse 139

कुशद्वीपे कुशस्तंबस्तस्यनाम्ना स उच्यते / क्रैञ्चद्वीपे गिरिः कैञ्चो मध्ये जनपदस्य ह

En Kuśadvīpa está Kuśastamba, llamado así por su nombre; en Kraiñcadvīpa se halla el monte Kaiñca, en medio de aquella región.

Verse 140

शाकद्वीपे द्रुमः शाकस्तस्य नाम्ना स उच्यते / न्यग्रोधः पुष्करद्वीपे तत्रत्यैः स नमस्कृतः

En Śākadvīpa es célebre el árbol llamado Śāka; y en Puṣkaradvīpa está el Nyagrodha (baniano), al que los moradores de allí rinden reverencia.

Verse 141

महादेवः पूज्यते तु ब्रह्मा त्रिभुवनेश्वरः / तस्मिन्नि वसति ब्रह्मा साध्यैः सार्द्धं प्रजापतिः

Allí se venera a Mahādeva, y también a Brahmā, Señor de los tres mundos. En ese ámbito mora Brahmā, el Prajāpati, junto con los Sādhya.

Verse 142

उपासंते तत्र देवास्त्रयस्त्रिंशन्महर्षिभिः / स तत्र पूज्यते चैव देवेर्देवोतमोतमः

Allí los treinta y tres dioses practican la devoción junto con los grandes rishis; y allí mismo es adorado el Supremo, el Dios de los dioses, el más excelso.

Verse 143

जंबूद्वीपात्प्रवर्त्तन्ते रत्नानि विविधानि च / द्वीपेषु तेषु सर्वेषु प्रजानां क्रमतस्तु वै

Desde Jambūdvīpa se difunden gemas de muchas clases; y en todas esas islas, el orden de los pueblos se establece verdaderamente de manera gradual.

Verse 144

सर्वशो ब्रह्मवर्येण सत्येन च दमेन च / आरोग्ययुःप्रमाणाभ्यां प्रमाणं द्विगुणं ततः

Por el brahmacarya, la verdad y el dominio de sí en todo; allí la medida de la vida, según la salud y la longevidad, se vuelve el doble.

Verse 145

एतस्मिन्पुष्करद्वीपे यदुक्तं वर्षकद्वयम् / गोपायति प्रजास्तत्र स्वयंभूर्जड पण्डिताः

En esta isla de Pushkara, en las dos regiones llamadas varsha, Svayambhu (Brahma) protege a las criaturas; allí habitan tanto los necios como los sabios.

Verse 146

ईश्वरो दण्डसुद्यम्य ब्रह्मा त्रिभुवनेश्वरः / स विष्णोः सचिवो देवः स पिता स पितामहः

El Ishvara que alza firmemente el cetro del castigo—Brahma, Señor de los tres mundos—es el ministro divino de Vishnu; él es padre, él es abuelo primordial.

Verse 147

भोजनं चाप्रयत्नेन तत्र स्वयमुपस्थितम् / षड्रसं सुमहावीर्यं भुञ्जते तु प्रजाः सदा

Allí, sin esfuerzo, el alimento se presenta por sí mismo; con los seis sabores y gran vigor, las criaturas lo disfrutan siempre.

Verse 148

परेण पुष्करस्यार्द्धे आवृत्यावस्थितो महान् / स्वादूदकः समुद्रस्तु समन्तात्परिवेष्ट्य तम्

Más allá de la otra mitad de Pushkara se extiende un gran océano de aguas dulces como envoltura; lo rodea por todos lados.

Verse 149

परेण तस्य महती दृश्यते लोकसंस्थितिः / काञ्चनी द्विगुणा भूमिः सर्वाह्येकशिलोपमा

Más allá se contempla una gran disposición de los mundos; una tierra dorada, de doble extensión, toda ella semejante a una sola roca.

Verse 150

तस्यापरेण शैलश्च पर्यासात्पस्मिण्डलः / प्रकाशश्चाप्रकाशश्च लोकालोकः स उच्यते

Más allá se alza una montaña que se extiende en torno; es frontera de luz y no‑luz, por eso se la llama ‘Lokāloka’.

Verse 151

आलोकस्तस्य चार्वक्तु निरालोकस्ततः परम् / योजनानां सहस्राणि दश तस्योच्छ्रयः समृतः

De este lado está su ‘Āloka’, y más allá el ‘Nirāloka’; su altura se cuenta en diez mil yojanas.

Verse 152

तावांश्च विस्तरस्तस्य पृथिव्यां कामगश्च सः / आलोको लोकवृत्तिस्थो निरालोको ह्यलौकिकः

Su extensión es igualmente grande y se desplaza por la tierra según la voluntad; ‘Āloka’ pertenece al orden del mundo, mas ‘Nirāloka’ es supramundano.

Verse 153

लोकार्द्धे संमिता लोका निरालोकास्तु बाह्यतः / लोकविस्तारमात्रं तु ह्यलोकः सर्वतो बहिः

Los mundos se miden hasta la mitad de la extensión del mundo; hacia fuera está ‘Nirāloka’; y ‘Aloka’, de igual extensión, permanece fuera por todas partes.

Verse 154

परिच्छिन्नः समन्ताच्च उदकेनावृतस्तु सः / आलोकात्परतश्चापि ह्यण्डमा वृत्य तिष्ठति

Está delimitado por todos lados y cubierto por las aguas; aun más allá de ‘Āloka’, permanece envolviendo el huevo cósmico (aṇḍa).

Verse 155

अण्डस्यान्तस्त्विमे लोकाः सप्तद्वीपा च मेदिनी / भूर्लोको ऽथ भुवर्ल्लोकः स्वर्लोको ऽथ महस्तथा

Dentro de este Huevo cósmico están estos mundos y la tierra de siete continentes: Bhūrloka, luego Bhuvarloka, Svarloka y asimismo Maharloka.

Verse 156

जनस्तपस्तथा सत्यमेतावांल्लोकसंग्रहः / एतावानेव विज्ञेयो लोकान्तश्चैव यः परः

Janaloka, Tapoloka y Satyaloka: hasta ahí llega el conjunto de los mundos. Sólo esto debe conocerse, y también el confín que está más allá.

Verse 157

कुंभस्थायी भवेद्यादृवप्रतीच्यां दिशि चन्द्रमाः / आदितः शुक्लपक्षस्य वपुश्चाण्डस्य तद्विधम्

Como la luna, situada en Kumbha hacia el occidente, se muestra al inicio de la quincena luminosa, así se describe también la forma de este Huevo (el universo).

Verse 158

अण्डानामीदृशानां तु कोट्यो ज्ञेयाः सहस्रशः / तिर्यगूर्ध्वमधो वापि कारणस्याव्ययात्मनः

De tales Huevos (universos) hay millones y miles de millones; se extienden en lo horizontal, hacia lo alto y hacia lo bajo, bajo el Principio causal imperecedero.

Verse 159

धरणैः प्राकृतैस्तत्तदावृतं प्रति सप्तभिः / दशाधिक्येन चान्योन्यं धारयन्ति परस्परम्

Cada Huevo está envuelto por siete envolturas de la Naturaleza; y esas capas se sostienen mutuamente, siendo cada una diez veces mayor que la anterior.

Verse 160

परस्परावृताः सर्वे उत्पन्नाश्च परस्परम् / अण्डस्यास्य समन्तात्तु सन्निविष्टो घनोदधिः

Todos están recubiertos unos por otros y nacen mutuamente; alrededor de este Huevo del Brahmāṇḍa se asienta un océano denso por doquier.

Verse 161

समन्तात्तु वनोदेन धार्यमाणः स तिष्टति / बाह्यतो घनतो यस्य तिर्यगूर्द्ध्वं तु मण्डलम्

Él permanece sostenido por todas partes por el flujo de las aguas; y por fuera, en su densidad, se extiende un círculo, en lo horizontal y hacia lo alto.

Verse 162

धार्यमाणं समन्तात्तु तिष्ठते यत्तु तेजसा / अयोगुडनिभो वाह्नः समन्ता न्मण्डलाकृतिः

Lo que permanece sostenido por el fulgor en todas partes: ese fuego, semejante a una bala de hierro, es circular, con forma de mandala por doquier.

Verse 163

समन्ताद्धनवातेन धार्यमाणः स तिष्ठति / घनवातं तथाकाशो दधानः खलु तिष्ठति

Él permanece sostenido por todas partes por el viento denso; y el éter (ākāśa), sosteniendo ese viento denso, permanece ciertamente en su lugar.

Verse 164

भूतादिश्च तथा काशं भूतादिश्चाप्यसौ महान् / महाश्च सो ऽप्यनन्तेन ह्यव्यक्तेन तु धार्यते

Bhūtādi sostiene al ākāśa, y este gran Mahat también es sostenido por Bhūtādi; y aun ese Mahat es sostenido por el Infinito, el Avyakta, lo no manifestado.

Verse 165

अनन्तमपरिव्यक्तं दशधा सूक्ष्ममेव च / अनन्तम कृतात्मानमनादिनिधनं च यत्

Él es Infinito e inmanifestado, y en diez modos es sutil; ese Ananta es el Ser consumado, sin comienzo ni fin.

Verse 166

अनित्यं परतो ऽघोरमनालंबमनामयम् / नैकयोजनसाहस्रं विप्रकृष्टमनावृतम्

Está más allá de lo perecedero, sin espanto, sin apoyo y sin dolencia; a miles de yojanas, remotísimo y sin velo.

Verse 167

तम एव निरालोकममर्य्यादमदैशिकम् / देवानामप्यविदितं व्यवहारविवर्जितम्

Ese mismo es el Tamas: sin luz, sin límite y sin dirección; desconocido aun para los dioses, ajeno a todo trato mundano.

Verse 168

तमसोंते च विश्यातमाकाशान्ते ह्यभास्वरम् / मर्यादायामनन्तस्य देवस्यायतनं महत्

En el confín del Tamas y en el límite del cielo, allí está lo no luminoso; dentro del ámbito del dios Ananta se halla su gran morada.

Verse 169

त्रिदशानामगम्यं ततस्थानं दिव्यमिति श्रुतिः / महतो देवदेवस्य मर्यादा या व्यवस्थिताः

La Śruti declara que ese lugar es inaccesible aun para los Tridaśas y es divino; tales son los límites establecidos del gran Dios de dioses.

Verse 170

चन्द्रादित्यावधस्तात्तु ये लोकाः प्रथिता बुधैः / ते लोका इत्यभिहिता जगतस्च न संशयः

Los mundos que los sabios han proclamado como situados bajo la Luna y el Sol, esos mismos son llamados ‘lokas’; y esto es el universo, sin duda alguna.

Verse 171

रसातलतलाः सप्तसप्तैवोर्द्ध्वतलाश्च ये / सप्तस्कन्धस्तथा वायोः सब्रह्मसदना द्विजाः

¡Oh, dvijas! Hay siete estratos inferiores como Rasātala, y también siete estratos superiores; y existen siete ‘skandhas’ de Vāyu, junto con la morada de Brahmā.

Verse 172

आपातालाद्दिवं यावदत्र पञ्चविधा गतिः / प्रमाणमेतज्जगत एष संसारसागरः

Desde Āpātāla hasta el cielo, aquí hay cinco clases de ‘gati’ (vías); esta es la medida del mundo: este es el océano del saṃsāra.

Verse 173

अनाद्यन्तां व्रजन्त्येव नैकजातिसमुद्भवाः / विचित्रा जगतः सा वै प्रकृतिर्ब्रह्मणः स्थिता

Los seres nacidos de múltiples especies avanzan en un curso sin principio ni fin; esa naturaleza maravillosa del mundo está asentada en Brahman.

Verse 174

यच्चैह दैविकं वाथ निसर्गं बहुविस्तरः / अतीन्द्रियेर्महाभागैः सिद्धैरपि न लक्षितः

Y cuanto aquí sea divino o natural, esa expansión inmensa de la creación está más allá de los sentidos; ni siquiera los siddhas de gran fortuna la han percibido plenamente.

Verse 175

पृथिव्यंब्वग्निवायूनां नभसस्तमसस्तथा / मानसस्य तु देहस्य अनन्तस्य द्विजोत्तमाः

¡Oh, excelsos brahmanes! La tierra, el agua, el fuego, el viento, el éter y la oscuridad—y también el cuerpo hecho de mente—son manifestaciones del Infinito.

Verse 176

क्षयो वा परिणामो वा अन्तो वापि न विद्यते / अनन्त एष सर्वत्र एवं ज्ञानेषु पठ्यते

No hay para Él destrucción, ni transformación, ni término alguno; Él es el Infinito en todas partes—así se lee en las enseñanzas del conocimiento sagrado.

Verse 177

तस्य चोक्तं मया पूर्व तस्मिन्नामानुकीर्तने / यः पद्मनाभनाम्ना तु तत्कार्त्स्न्येन च कीर्त्तितः

Y ya lo he dicho antes, al recitar Sus nombres: Aquel que es cantado con el nombre de “Padmanabha”, con la plenitud de Su gloria.

Verse 178

स एव सर्वत्र गतः सर्वस्थानेषु पूज्यते / भूमौ रसातले चैव आकाशे पवने ऽनले

Él mismo está presente en todas partes y es venerado en todo lugar: en la tierra, en Rasatala, en el cielo, en el viento y en el fuego.

Verse 179

अर्णवेषु च सर्वेषु दिवि चैव न संशयः / तथा तमसि विज्ञेय एष एव महाद्युतिः

En todos los océanos y también en el cielo—sin duda alguna; y aun en la oscuridad debe conocerse que es Él mismo, el de gran resplandor.

Verse 180

अनेकधा विभक्ताङ्गो महायोगी जनार्दनः / सर्वलोकेषु लोकेश इज्यते बहुधा प्रभुः

Janārdana, el gran yogui de miembros manifestados en muchas formas, es adorado en todos los mundos como Señor de los mundos, el Soberano, de múltiples maneras.

Verse 181

एवं परस्परोत्पन्न धार्यन्ते च परस्परम् / आधाराधेयभावेन विकारास्ते ऽविकारिणः

Así, los cambios nacidos unos de otros se sostienen mutuamente; en la relación de soporte y sostenido, aunque sean modificaciones, dependen del principio inmutable.

Verse 182

पृथ्व्यादयो विकारास्ते परिच्छिन्नाः परस्परम् / परस्परधिकाश्चैव प्रविष्टास्ते परस्परम्

La tierra y los demás elementos, como modificaciones, se delimitan entre sí y también se sobrepasan; se penetran mutuamente y moran unos en otros.

Verse 183

यस्मात्सृषटास्तु ते ऽन्योन्यं तस्मात्स्थैर्यमुपागताः / प्रागासन्नविशेषास्तु विशेषो ऽन्यविशेषणात्

Puesto que fueron creados en mutua relación, alcanzaron firmeza; antes eran indistintos, pero la distinción surgió por la cualificación de lo otro.

Verse 184

पृथिव्याद्यास्तु वाद्यन्तापरिच्छिन्नास्त्रयस्तु ते / गुणोपचयसारेण परिच्छेदो विशेषतः

Los principios como la tierra no están delimitados por comienzo ni fin; son manifestación de las tres guṇas. Su delimitación se determina especialmente por la esencia de la acumulación de guṇas.

Verse 185

शेषाणां तु परिच्छेदः सौक्ष्म्यान्नेह विभाव्यते / भूतेभ्यः परतस्तेभ्यो व्यालोका सा धरा स्मृता

El límite de los restantes principios no se discierne aquí por su extrema sutileza. Más allá de los bhūta se recuerda esa Dharā llamada Vyālokā.

Verse 186

भूतान्यालोक आकाशे परिच्छिन्नानि सर्वशः / पात्रे महति पात्राणि यथैवान्तर्गतानि तु

Los bhūta quedan delimitados por todas partes en el ākāśa de Vyālokā; como vasijas pequeñas contenidas dentro de una gran vasija.

Verse 187

भवन्त्यन्योन्यहीनानि परस्परसमाश्रयात् / तथा ह्यालोक आकाशे भेदास्त्वन्तर्गता मताः

Por apoyarse mutuamente, no quedan faltos unos de otros. Así también, en el ākāśa de Vyālokā las diferencias se consideran contenidas en su interior.

Verse 188

कृत्त्नान्येतानि चत्वारि ह्यन्योन्यस्याधिकानि तु / यावदेतानि भूतानि तावदुत्पत्तिरुच्यते

Estos cuatro principios, en su totalidad, se sobrepasan mutuamente en amplitud. Hasta donde alcanzan estos bhūta, hasta allí se dice que llega la generación.

Verse 189

तन्तुनामिव संतारो भूतेष्वन्तर्गतो मतः / प्रत्या ख्याय तु भूतानि कार्योत्पर्त्तिन विद्यते

Como el entretejido de los hilos, esta continuidad se considera interna a los bhūta. Si se niegan los bhūta, no existe ya surgimiento de efecto alguno.

Verse 190

तस्मात्परिमिता भेदाः स्मृताः कार्य्यात्मकास्तु ते / कारणात्मकास्तथैक स्युर्भेदा ये महदादयः

Por ello, las diferencias de naturaleza de efecto (kārya) se recuerdan como limitadas; y las diferencias como Mahat y las demás son de naturaleza de causa (kāraṇa) y, en esencia, son una sola.

Verse 191

इत्येष संनिवेशो वै मया प्रोक्तो विभागशः / सप्तद्वीपसमुद्राड्यो याथातथ्यन वै द्विजाः

Así he expuesto esta disposición por divisiones—adornada con siete islas-continentes y océanos—oh, nacidos dos veces, conforme a la verdad.

Verse 192

विस्तरान्मण्डलाश्चैव प्रसंख्यानेन चैव हि / वैश्वरूप्रधानस्य परिणामैकदेशिकः

Ya sea por la exposición amplia de los maṇḍalas o por el recuento, esto no es sino una parte del despliegue (pariṇāma) del Pradhāna de forma universal.

Verse 193

अधिष्ठितं भगवता यस्य सर्वमिदं जगत् / एवंभूतगणाः सप्त सन्निविष्टाः परस्परम्

Este universo entero está sostenido por el Señor; y siete conjuntos de tal índole están dispuestos, entrelazados unos con otros.

Verse 194

एतावान्संनिवेशस्तु मया शक्यः प्रभाषितुम् / एतावदेव श्रोतव्यं संनिवेशे तु पार्थेवे

Hasta aquí puedo expresar esta disposición; y acerca de la disposición terrenal (pārthiva), sólo esto es lo que debe escucharse.

Verse 195

सप्त प्रकृतयस्त्वेता धारयन्ति परस्परम् / तास्त्वहं परिमाणेन नं संख्यातुमिहोत्सहे

Estas siete prakṛti se sostienen mutuamente. No me atrevo a contarlas aquí según su medida.

Verse 196

असंख्याताः प्रकृतयस्तिर्य्यगूर्द्ध्वमधस्तथा / तारकासंनिवेशश्च यावद्दिव्यानुमण्डलम्

Las prakṛti son incontables, en lo horizontal, en lo alto y en lo bajo. También el orden de las estrellas se extiende hasta el círculo celeste divino.

Verse 197

पर्य्या यसन्निवेशस्तु भूमेस्तदनु मण्डलः / अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि कृथिव्या वै विचक्षणाः

Tras la disposición por estratos de la tierra, viene su mandala. Desde aquí, oh prudentes, expondré la región superior de la Tierra.