Adhyaya 18

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे किंपुरुषादिवर्षवर्णनं नाम सप्तदशो ऽध्यायः सूत उवाच मध्ये हिमवतः पृष्ठे कैलासो नाम पर्वतः / तस्मिन्निवसति श्रीमान्कुबेरः सह राक्षसैः

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, en la sección anterior proclamada por Vāyu, en el segundo anuṣaṅga-pāda, el capítulo decimoséptimo llamado “Descripción de Kimpuruṣa y otras varṣa”. Sūta dijo: En la parte media del lomo del Himavat se alza el monte llamado Kailāsa; allí mora el glorioso Kubera junto con los Rākṣasa.

Verse 2

अप्सरोनुचरो राजा मोदते ह्यलकाधिपः / कैलासपादात्संभूतं पुण्यं शीतजलं शुभम्

Aquel rey, señor de Alakā, acompañado por las Apsarā, se regocija; y del pie del Kailāsa brota un agua santa, fresca y auspiciosa.

Verse 3

मदं नाम्ना कुमुद्वत्त्त्सरस्तूदधिसन्निभम् / तस्माद्दिव्यात्प्रभवति नदी मन्दाकिनी शुभा

El lago llamado Mada, colmado de flores kumuda, parece un océano; de ese lago divino nace el río Mandākinī, santo y auspicioso.

Verse 4

दिव्यं च नन्दनवनं तस्यास्तीरे महद्वनम् / प्रागुत्तरेम कैलासाद्दिव्यं सर्वौंषधि गिरिम्

En su ribera se halla el divino bosque de Nandana y una gran selva. Al nordeste del Kailasa se alza un monte celestial colmado de todas las hierbas medicinales.

Verse 5

रत्नधातुमयं चित्रं सबलं पर्वतं प्रति / चन्द्रप्रभो नाम गिरिः सुशुभ्रो रत्नसन्निभः

Aquel monte, hecho de metales de gemas, es variado y poderoso. Se llama Candraprabha: muy blanco y resplandeciente, semejante a una joya.

Verse 6

तस्य पादे महाद्दिव्यं स्वच्छोदं नाम तत्सरः / तस्माद्दिव्यात्प्रभवति स्वच्छोदा नाम निम्नगा

Al pie de ese monte hay un gran lago celestial llamado Svacchoda. De aquel lago divino nace el río llamado Svacchodā.

Verse 7

तस्यास्तीरे महद्दिव्यं वनं चैत्ररथं शुभम् / तस्मिन् गिरौ निवसति मणिभद्रः सहानुगः

En su ribera hay un gran bosque celestial y auspicioso llamado Caitraratha. En ese monte mora Maṇibhadra junto con sus acompañantes.

Verse 8

यक्षसेनापतिः क्रूरो गुह्यकैः परिवारितः / पुण्या मन्दाकिनी चैव नदी स्वच्छोदका च या

Aquel fiero general de los Yakṣa está rodeado por los Guhyaka. Allí están el sagrado río Mandākinī y el río Svacchodakā, de aguas cristalinas.

Verse 9

महीमण्डलमध्येन प्रविष्टे ते महोदधिम् / कैलासाद्दक्षिणे प्राच्यां शिवसत्त्वौषधिं गिरिम्

Atravesaron el centro del círculo de la tierra y entraron en el gran océano; y al sureste del Kailāsa contemplaron el monte colmado de hierbas medicinales de esencia de Śiva.

Verse 10

मनः शिलामयं दिव्यं चित्राङ्गं पर्वतं प्रति / लोहितो हेमशृङ्गश्च गिरिः सूर्यप्रभो महान्

Aquel monte era divino, como de piedra manahśilā, de miembros multicolores; y el gran macizo llamado Lohita y Hemaśṛṅga resplandecía con fulgor de sol.

Verse 11

तस्य पादे महद्दिव्यं लोहितं नाम तत्सरः / तस्मात्पुण्यः प्रभवति लौहित्यः स नदो महान्

A los pies de aquel monte había un gran lago divino llamado Lohita; de él nace el sagrado río mayor, el Lauhitya.

Verse 12

देवारण्यं विशोकं च तस्य तीरे महद्वनम् / तस्मिन्गिरौ निवसति यक्षो मणिधरो वशी

En su ribera se extiende un gran bosque llamado Devāraṇya y Viśoka; en aquel monte mora el yakṣa Maṇidhara, dueño de sí mismo.

Verse 13

सौम्यैः मुधार्मिकैश्चैव गुह्यके परिवारितः / कैलासाद्दक्षिणे पार्श्वे क्रूरसत्त्वौषधिर्गिरिः

Él está rodeado por guhyakas apacibles y de dharma moderado; y en el flanco meridional del Kailāsa se alza el monte llamado Krūrasattvauṣadhi.

Verse 14

वृत्रकायात्किलोत्पन्नमञ्जनं त्रिककुं प्रति / सर्वधातुमयस्तत्र सुमहान्वैद्युतो गिरिः

Del cuerpo de Vṛtra nació el añjana y se dirigió hacia Trikaku; allí se alza un monte inmenso, fulgurante como el rayo, hecho de todos los metales.

Verse 15

तस्य पादे कलः पुण्यं मानसं सिद्धसेवितम् / तस्मात्प्रभवेते पुण्या सरयूर्लोकविश्रुता

A sus pies está el sagrado lago Mānasa llamado Kala, servido por los siddhas; de allí nace la pura Sarayū, célebre en todos los mundos.

Verse 16

तस्यास्तीरे वन दिव्यं वैभ्राजं नाम विश्रुतम् / कुबेरा नुचरस्तत्र प्रहेतितनयो वशी

En la ribera (de la Sarayū) hay un bosque divino, célebre, llamado Vaibhrāja; allí mora Vaśī, hijo de Praheti, servidor de Kubera.

Verse 17

ब्रह्मपितो निवसति राक्षसो ऽनन्तविक्रमः / अतरिक्षचरैर्घोरैर्यातुधानशतैर्वृतः

Allí habita el rākṣasa de proeza infinita, hijo de Brahmapitā; está rodeado por centenares de terribles yātudhānas que se mueven por el aire.

Verse 18

अपरेण तु कैलासात्पुण्यसत्त्वौषधिर्गिरिः / अरुणः पर्वतश्रेष्ठो रुक्मधातुमयः शुभः

Al otro lado del Kailāsa está el monte sagrado Aruṇa, el mejor de los montes, colmado de virtud y hierbas medicinales; es auspicioso y hecho de metal rukma, como oro.

Verse 19

भवस्य दयितः श्रीमान्पर्वतो मेघसन्निभः / शातकैंभमयैः शुभ्रैः शिलाजालैः समावृतः

La montaña gloriosa, amada de Bhava, resplandece como nube; está cubierta por redes de roca blanca y auspiciosa, hechas de oro śātakumbha.

Verse 20

शातसंख्यैस्तापनीयैः शृङ्गैर्दिवमिवोल्लिखन् / मुञ्जवास्तु महादिव्यो दुर्गः शैलो हिमाचितः

Con cientos de cumbres de oro puro, parece rasgar el cielo; el monte-fortaleza, muy divino, llamado Muñjavāstu, está cubierto de nieve.

Verse 21

तस्मिन्गिरौ निवसति गिरीशो धूम्रलोचनः / तस्या पादात्प्रभवति शैलोदं नाम तत्सरः

En aquel monte mora Girīśa, de ojos color de humo; de su pie nace el lago llamado Śailoda.

Verse 22

तस्मात्प्रभवते पुण्या शिलोदा नाम निम्रगा / सा चक्षुः सीतयोर्मध्ये प्रविष्टा लवणोदधिम्

De allí nace el río sagrado llamado Śilodā; corre entre los ríos Cakṣu y Sītā y entra en el océano salado.

Verse 23

तस्यास्तीरे वनं दिव्यं विश्रुतं सुरभीति वै / सव्योत्तरेण कैलासाच्छिवः सत्त्वौषधिर्गिरिः

En su ribera hay un bosque divino, célebre como Surabhī; al noroeste de Kailāsa se alza el monte llamado Śiva, rico en hierbas de sattva.

Verse 24

गौरं नाम गिरिश्रेष्ठं हरितालमयं प्रति / हिरण्यशृङ्गः सुमहान् दिव्यो मणिमयो गिरिः

El monte excelso llamado ‘Gaura’ estaba teñido del color del haritāla; con cumbre de oro, inmenso, divino, un monte hecho de gemas.

Verse 25

तस्या पादे महाद्दिव्यं शुभं काञ्चनवालुकम् / रम्यं बिन्दुसरो नाम यत्र राजा भगीरथः

A sus pies hay un lugar grande y sagrado, de arena dorada y auspiciosa: el hermoso lago llamado Bindusara, donde moró el rey Bhagīratha.

Verse 26

गङ्गनिमित्तं राजर्षिरुवास बहुलाः समाः / दिवं यास्यन्ति ते बुर्वे गङ्गतोयपरिप्लुताः

Por causa del Ganges, el rey-rishi habitó allí durante muchos años. Yo declaro: quienes están bañados por el agua del Ganges ascienden al cielo.

Verse 27

मदीय इति निश्चित्य समाहितमनाः शिवे / तत्र त्रिपयगा देवी प्रथमं तु प्रतिष्ठिता / सोमपादात्प्रसूता सा सप्तधा प्रतिपद्यते

Decidiendo: «Esto es mío», y con la mente recogida en Śiva, allí la Diosa Tripathagā (el Ganges) se estableció primero. Nacida del pie de Soma, ella se despliega en siete corrientes.

Verse 28

यूपा मणिमयास्तत्र वितताश्च हिरण्मयाः / तत्रेष्ट्वा तु गतः सिद्धिं शक्रः सर्वैः सुरैः सह

Allí se extendían yūpas (postes del sacrificio) hechos de gemas, resplandecientes también de oro. Tras celebrar el rito allí, Śakra (Indra), junto con todos los dioses, alcanzó la perfección.

Verse 29

दिवि च्छायापथो यस्तु अनुनक्षत्रमण्डलः / दृश्यते भास्वरो रात्रौ देवी त्रिपथगा तु सा

En el cielo, el sendero de sombra que sigue el círculo de las estrellas se ve resplandeciente por la noche; ella es la Diosa Tripathagā.

Verse 30

अन्तरिक्षं दिवञ्चैव भावयन्ती सुरापगा / भवोत्तमाङ्गे पतिता संरूद्धा यौगमायया

Purificando el espacio y el cielo, Surāpagā cayó sobre la cima de la cabeza de Bhava (Śiva) y fue contenida por la Yogamāyā.

Verse 31

तस्या ये बिन्दवः केचित् क्रुद्धायाः पतिता भुवि / कृतं तु तैर्बिदुसरस्ततो बिन्दुसरः स्मृतम्

Algunas gotas de la Diosa airada cayeron a la tierra; con ellas se formó el lago Bidusara, y por eso se recuerda como Bindusara.

Verse 32

ततो निरूद्धा सा देवी भवेन स्मयता किल / चिन्तयामास मनसा शङ्करक्षेपमं प्रति

Entonces la Diosa fue contenida por Bhava (Śiva) que sonreía; y en su mente pensó en cómo sacudirse a Śaṅkara.

Verse 33

भित्त्वा विशामि पातालं स्रोतसागृह्य शङ्करम् / ज्ञात्वा तम्या अभिप्रायं क्रूरं देव्याश्चिकीर्षितम्

«Abriré paso hasta Pātāla y entraré, llevando a Śaṅkara apresado en mi corriente»; así, al conocer el cruel designio de la Diosa.

Verse 34

तिरोभावयितुं बुद्धिरासीदङ्गेषु तां नदीम् / तस्यावलेपं ज्ञात्वा तु नद्याःक्रुद्धस्तुशङ्करः

Concibió el propósito de hacer desaparecer aquel río en sus propios miembros; al conocer la soberbia del río, Śaṅkara se airó.

Verse 35

न्यरुपाच्च शिरस्येनां वेगेन पततीं भुवि / एतस्मिन्नेव काले तु दृष्ट्वा राजानमग्रतः

Detuvo sobre su cabeza aquel río que caía a la tierra con ímpetu; y en ese mismo instante, al ver al rey delante de él…

Verse 36

धमनीसंततं क्षीणं क्षुधया व्याकुलेन्द्रियम् / अनेन तोषितश्चाहं नद्यर्थं पूर्वमेव तु

Los sentidos turbados por el hambre y el cuerpo consumido hasta las venas: con ello he quedado complacido; y por la causa del río, ya desde antes estaba propicio.

Verse 37

बुद्धास्य वरदानं च कोपं नियतवांस्तु सः / ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा धारय स्वर्णदीमिति

Recordando el don concedido a Buddha, contuvo su ira; y al oír la palabra de Brahmā: «Sostén a Svarṇadī», así lo hizo.

Verse 38

ततो विसर्जयामास संरुद्धां स्वेन तेजसा / नदीं भगीरथस्यार्थे तपसोग्रेण तोषितः

Entonces liberó el río que había sido contenido por su propio fulgor; por la causa de Bhagīratha, complacido por su áspera austeridad.

Verse 39

ततो विसृज्यमानायाः स्रोत स्तत्सप्तधा गतम् / तिस्रः प्ताचीमिमुखं प्रतीचीं तिस्र एव तु

Entonces, al ser soltada, la corriente del río se dividió en siete; tres se encaminaron hacia el oriente, y tres hacia el occidente.

Verse 40

नद्याः स्रोतस्तु गङ्गायाः प्रत्यपद्यत सप्तधा / नलिनी ह्लादिनी चैव पावनी चैव प्राच्यगाः

La corriente del río Ganga se dividió en siete; Nalinī, Hlādinī y Pāvanī—estas tres corrientes fluyeron hacia el oriente.

Verse 41

सीता चक्षुश्च सिन्धुश्च प्रतीचीन्दिशमास्थिताः / सप्तमी त्वन्वगात्तासां दक्षिणेन भगीरथम्

Sītā, Cakṣu y Sindhu se establecieron hacia el occidente; y la séptima corriente siguió a Bhagīratha por el sur de aquellas.

Verse 42

तस्माद्भागीरथी या सा प्रविष्टा लवणोदधिम् / सप्तैता भावयन्तीदं हिमाह्वं वर्षमेव तु

Por ello, la corriente Bhāgīrathī que entró en el océano salado, junto con las otras, estas siete corrientes santifican y nutren esta región-varṣa llamada Hima.

Verse 43

प्रसूताः सप्त नद्यस्ताः शुभा बिन्दु सरोद्भवाः / नानादेशान्प्लावयन्त्यो मलेच्छप्रायास्तु सर्वशः

Aquellos siete ríos auspiciosos nacieron del lago Bindu; inundando diversas tierras, se extendieron por doquier hasta regiones donde abundan los mleccha.

Verse 44

उपगच्छन्ति ताः सर्वा यतो वर्षति वासवः / शिलीन्ध्रान्कुन्त लांश्चीनान्बर्बरान्यवनाध्रकान्

Adonde Vasava (Indra) hace llover, allí acuden todas—humedeciendo las tierras de Śilīndhra, Kuntala, China, los Bárbaros y los Yavana-Ādhraka.

Verse 45

पुष्कराश्च कुलिन्दांश्च अचोंलद्विचराश्च ये / कृत्वा त्रिधा सिंहवन्तं सीतागात्पश्चिमोद धिम्

Atravesando a los Puṣkara, los Kulinda y los llamados Acola-dvicara—Sītā dividió en tres el monte Siṃhavanta y marchó hacia el océano occidental.

Verse 46

अथ चीनमरूंश्चैव तालांश्च मसमूलिकान् / भद्रास्तुषारांल्लाम्याकान्बाह्लवान्पारटान्खशान्

Luego hacia China y Maru, y también a Tāla y Masamūlika; a Bhadra, Tuṣāra, Lāmyaka, Bāhlava, Pāraṭa y Khaśa.

Verse 47

एताञ्जनपदां श्चक्षुः प्रावयन्ती गतोदधिम् / दरदांश्च सकाश्मीरान् गान्धरान् रौरसान् कुहान्

Rociando esos reinos como si fueran su mirada, llegó al océano; y atravesó también a los Darada, Cachemira, Gandhāra, Raurasa y Kuha.

Verse 48

शिवशैलानिन्द्रपदान्वसतीश्च विसर्जमान् / सैन्धवान्रन्ध्रकरकाञ्छमठाभीररोहकान्

Dejando atrás Śivaśaila, Indrapada y las regiones habitadas, llegó también a las tierras de Saindhava, Randhrakaraka, Chamaṭha, Ābhīra y Rohaka.

Verse 49

शुनासुखांश्चोर्द्धमरून्सिन्धुरेतान्निषेवते / गन्धर्वकिन्नरान्यक्षान्रक्षोविद्याधरोरगान्

El sagrado Ganges recorre y santifica las tierras de Śunāsukha, Ūrdhva-maru, Sindhu y otras, y también los ámbitos de los Gandharvas, Kinnaras, Yakṣas, Rākṣasas, Vidyādharas y Nāgas.

Verse 50

कलापग्रामकांश्चैव पारदांस्तद्गणान् खशान् / किरातांश्चपुलिन्दांश्च कुरून् सभरतानपि

También santifica a los Kalāpa-grāmaka, a los Pāradas y sus huestes, a los Khaśas, Kirātas y Pulindas, y aun a los Kurus junto con los Bhāratas.

Verse 51

पञ्चालान्काशिमत्स्यां श्च मगधाङ्गांस्तथैव च / सुह्मोत्तरांश्च वङ्गांश्च ताम्रलिप्तांस्तथैव च

Santifica a Pañcāla, Kāśī y Matsya, a Magadha y Aṅga; y asimismo a Suhma-uttara, Vaṅga y Tāmraliptā.

Verse 52

एताञ्जनपदान्मान्यान्गङ्गा भावयते शुभान् / ततः प्रतिहता विन्ध्यात्प्रविष्टा लवणोदधिम्

El Ganges vuelve auspiciosos y purifica esos venerables reinos; y luego, detenido por el Vindhya, entra en el océano salado (Lavaṇodadhi).

Verse 53

ततश्च ह्लादिनी पुण्य प्राचीमभिमुखा ययौ / प्रावयन्त्युपभागांश्च नैषधांश्च त्रिगर्त कान्

Después, la santa Hlādinī se encaminó hacia el oriente, fluyendo mientras purificaba a Upabhāga, Naiṣadha y Trigarta.

Verse 54

धीवरानृषिकांश्चैव तथा नीलमुखानपि / केकरानौष्टकर्णांश्च किरातानपि चैव हि

Vio también a los Dhīvara y a los Ṛṣika, así como a los de rostro azul; y a los Kekara, los de labios y orejas extrañas, y a los Kirāta.

Verse 55

कालोदरान्विवर्णाश्च कुमारान्स्वर्णभूमिकान् / आमण्डलं समुद्रस्य तिरोभूतांश्च पूर्वतः

Vio a los Kālodara y a los descoloridos, y a los Kumāra de la tierra dorada; y el círculo del océano, oculto hacia el oriente.

Verse 56

ततस्तु पावनी चापि प्राचीमेव दिशं ययौ / सुपथान्पावयं तीह त्विन्द्रद्युम्नसरोपि च

Luego Pāvanī marchó hacia el oriente; allí purificó los nobles caminos y también el lago de Indradyumna.

Verse 57

तथा खरपथांश्चैव वेत्रशङ्कुपथानपि / मध्यतोजानकिमथो कुथप्रावरणान्ययौ

Purificó también los Kharapatha y los Vetraśaṅkupatha; y luego fue al centro, hacia Janakī y las tierras de Kuthaprāvaraṇa.

Verse 58

इन्द्रद्वीप समुद्रं तु प्रविष्टां लवणोदधिम् / ततस्तु नलिनी प्रायात् प्राचीमाशां जवेन तु

Entró en el mar de Indradvīpa y alcanzó el Lavaṇodadhi, el océano salado; entonces Nalinī partió con presteza hacia el oriente.

Verse 59

तोमरान्भावयन्तीह हंसमार्गान्सहैहयान् / पूर्वन्देशांश्च सेवन्ती भित्त्वा सा बहुधागिरीन्

Aquí ella animaba a los portadores de lanzas; junto con los Haihaya seguía las sendas del Cisne, se dirigía a las tierras del oriente y, atravesando muchos montes, avanzó.

Verse 60

कर्णप्रावरणान्प्राप्य संगत्या श्वमुखानपि / सिकतापर्वतमरुं गत्वा विद्याधरान्ययौ

Al llegar a la región de Karnapravaraṇa, llevando en su compañía incluso a los de rostro de perro, fue al desierto del monte Sikata y alcanzó a los Vidyādhara.

Verse 61

नगमण्डलमध्येन प्रविष्टा लवणोदधिम् / तासां नद्युपनद्यश्च शतशो ऽथ सहस्रशः

Atravesando el corazón del cinturón de montañas, entraron en el océano salado; sus ríos y afluentes eran por cientos y luego por miles.

Verse 62

उपगच्छन्ति ताः सर्वा यतो वर्षति वासवः / वक्वौकसायास्तीरे तु वनं सुरभि विश्रुतम्

Todas ellas se dirigen al lugar donde Vasava (Indra) hace llover; y en la ribera del río Vakvaukasa hay un bosque célebre llamado Surabhi, fragante.

Verse 63

हिरण्यशृङ्गे वसति विद्वान्कौबेरको वशी / यज्ञोपेतश्च सुमहानमितौजाः सुविक्रमः

En Hiraṇyaśṛṅga mora el sabio Kauberaka, dueño de sí; está adornado por el yajña, es grandísimo, de vigor inconmensurable y de noble valentía.

Verse 64

तत्रत्यैस्तैः परिवृतौ विद्वद्भिर्ब्रह्मराक्षसैः / कुबेरानुचरा ह्येते चत्वारस्तु समाः स्मृताः

Allí estaban rodeados por brahmarākṣasas eruditos; éstos son servidores de Kubera, y los cuatro son recordados como iguales.

Verse 65

एवमेव तु विज्ञेया ऋद्धिः पर्वतवासिनाम् / परस्परेण द्विगुणा धर्मतः कामतोर्ऽथतः

Así debe entenderse la prosperidad de los moradores de las montañas: entre sí se duplica conforme al dharma, al kāma y al artha.

Verse 66

हेमकूटस्य पृष्ठे तु वर्चोवन्नामतः सरः / मनस्विनीप्रभवति तस्माज्ज्योतिष्मती च या

En la ladera posterior del Hemakūṭa hay un lago llamado Varcovān; de él nace Manasvinī, y de allí mismo surge también Jyotiṣmatī.

Verse 67

अवगाढे ह्युभयतः समुद्रौ पूर्वपश्चिमौ / सरो विष्णुपदं नाम निषधे पर्वतोत्तमे

A ambos lados, al este y al oeste, los océanos son profundos; en el excelso monte Niṣadha hay un lago llamado Viṣṇupada.

Verse 68

तस्माद्द्वयं प्रभवति गान्धर्वी नाकुली च तैः / मेरोः पार्श्वात्प्रभवति ह्रदश्चन्द्रप्रभो महान्

De allí brotan dos corrientes, Gāndharvī y Nākulī; y del flanco del Meru surge el gran lago llamado Candraprabha.

Verse 69

तत्र जंबूनदी पुण्या यस्या जांबूनदं स्मृतम् / पयोदं तु सरो नीले सुशुभ्रं पुण्डरीकवत्

Allí está la sagrada Jambūnadī, cuyo oro es recordado como ‘jāmbūnada’. En la región de Nīla hay un lago llamado Payoda, blanco y resplandeciente como el loto puṇḍarīka.

Verse 70

पुण्डरीका पयोदा य तस्मान्नद्यौ विनिर्गते / श्वेतात्प्रवर्त्तते पुण्यं सरयूर्मानसाद्ध्रुवम्

Los ríos Puṇḍarīkā y Payodā nacen de aquel lago. Del lago Śveta brota, con certeza desde Mānasa, el sagrado río Sarayū.

Verse 71

ज्योत्स्ना च मृगाकामा च तस्माद्द्वे संबभूवतुः / सरः कुरुषु विख्यातं पद्ममीनद्विजाकुलम्

De allí nacieron dos ríos: Jyotsnā y Mṛgākāmā. En la tierra de Kuru hay un lago célebre, colmado de lotos, peces y aves.

Verse 72

रुद्रकान्तमिति ख्यातं निर्मितं तद्भवेन तु / अन्ये चाप्यत्र विख्याताः पद्मामीनद्विजाकुलाः

Aquel lago es célebre como ‘Rudrakānta’, formado por su propio origen. Aquí hay también otros lagos renombrados, colmados de lotos, peces y aves.

Verse 73

नाम्ना ह्रदा जया नाम द्वादशोदधिसन्निभाः / तेभ्यः शान्ता य माध्वी च द्वे नद्यौ संबभूवतुः

Hay doce lagos llamados Jayā, vastos como el océano. De ellos nacieron dos ríos: Śāntā y Mādhvī.

Verse 74

यानि किंपुरुषाद्यानि तेषु देवो न वर्षति / उद्भिदान्युदकान्यत्र प्रवहन्ति सरिद्वराः

En las tierras como Kimpuruṣa y otras, el deva (la nube) no derrama lluvia; allí fluyen aguas nacidas de las plantas, y los ríos excelsos corren sin cesar.

Verse 75

ऋषभो दुन्दुभिश्चैव धूम्नश्च सुमहागिरिः / पूर्वायता महापर्वा निमग्ना लवणाभसि

Ṛṣabha, Dundubhi y Dhūmna—montañas grandiosísimas—se extendieron hacia el oriente y quedaron sumergidas en el océano salado.

Verse 76

चन्द्रः काकस्तथा द्रोणः सुमहान्तः शिलोच्चयाः / उदग्याता उदीच्यान्ता अवगाढा महोदधिम्

Candra, Kāka y Droṇa—enormes macizos de roca—se extendieron hacia el norte y se hundieron en el gran océano.

Verse 77

सोमकश्च वराहश्च नारदश्च महीधरः / प्रतीच्यामायतास्ते वै प्रविष्टा लवणोदधिम

Somaka, Varāha y Nārada—esas montañas—se extendieron hacia el occidente y entraron en el océano salado.

Verse 78

चक्रो बलाहकश्चैव मैनाको यश्च पर्वतः / आयतास्ते महाशैलाः समुद्रं दक्षिणं प्रति

Cakra, Balāhaka y Maināka—esas grandes montañas—se extendieron hacia el océano del sur.

Verse 79

चक्रमैनाकयोर्मध्य विदिशं दक्षिणां प्रति / तत्र संवर्त्तको नाम सो ऽग्निः पिबति तज्जलम्

Entre Cakra y Maināka, hacia la región del sur, allí el fuego llamado Saṃvarttaka bebe esas aguas.

Verse 80

नाम्ना समुद्रवासस्तु और्वःस वडवामुखः / द्वादशैते प्रविष्टा हि पर्वता लवणोदधिम्

El llamado Samudravāsa es Aurvasa Vaḍavāmukha; estos doce montes han entrado en el océano salado.

Verse 81

महेन्द्रभयवित्रस्ताः पक्षच्छे दभयात्पुरा / यदेतद्दृश्यते चन्द्रे श्वेते कृष्णशशाकृति

En tiempos antiguos, aterrados por Mahendra y por el temor de que les cortaran las alas, se ve en la luna blanca la figura del conejo negro.

Verse 82

भारतस्य तु वर्षस्य भेदास्ते नव कीर्त्तिताः / इहोदितस्य दृश्यन्ते यथान्ये ऽन्यत्र चोदिते

Se han proclamado las nueve divisiones de Bhāratavarṣa; lo dicho aquí se contempla tal como otras divisiones se enuncian en otros lugares.

Verse 83

उत्तरोत्तरमेतेषां वर्षमुद्दिश्यते गुणैः / आरोग्यायुः प्रमाणानां धर्मतः कामतोर्ऽथतः

Estos varṣa se señalan, cada vez más, por cualidades superiores: salud, medida de la vida, y el logro de dharma, kāma y artha.

Verse 84

समन्वितानि भूतानि पुण्यैरेतैस्तु भागशः / वसंति नानाजातीनि तेषु वर्षेषु तानि वै / इत्येषा धारयन्तीदं पृथ्वी विश्वं जगत्स्थितम्

Todos los seres, integrados por estas porciones de mérito sagrado, habitan según su parte en aquellos varṣa; allí moran linajes diversos. Así es como la Tierra sostiene este mundo y el universo establecido.