Adhyaya 61

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे मध्यमभागे वायुप्रोक्ते वैवस्वतमनोः सृष्टिर्नाम षष्टितमो ऽध्यायः // ६०// सूत उवाच विसर्गं मनुपुत्राणां विस्तरेण निबोधत / पृषध्रो हिंसयित्वा तु गुरोर्गां निशि तत्क्षये

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, en la sección media, según lo proclamado por Vāyu, el capítulo sexagésimo llamado «La creación de Vaivasvata Manu» (60). Sūta dijo: «Escuchad en detalle la emanación de los hijos de Manu. Pṛṣadhra, tras herir de noche la vaca del maestro, en ese mismo instante…»

Verse 2

शापाच्छूद्रत्वमापन्नश्च्यवनस्य महात्मनः / करूषस्य तु कारूषाः क्षत्त्रिया युद्धदुर्मदाः

Por la maldición del gran sabio Cyavana, él cayó en la condición de śūdra. Y los descendientes de Karūṣa, los Kārūṣa kṣatriyas, eran soberbios y enloquecidos por la guerra.

Verse 3

सहस्रं क्षत्त्रियगणो विक्रान्तः संबभूव ह / नाभागो दिष्टपुत्रस्तु विद्वानासीद्भलन्दनः

Surgió un grupo de mil kṣatriyas, valerosos y victoriosos. Y Nabhāga, hijo de Diṣṭa, llamado Bhalandana, era un sabio.

Verse 4

भलन्दनस्य पुत्रो ऽभूत्प्रांशुर्नाम महाबलः / प्रांशोरेको ऽभवत्पुत्रः प्रजापतिसमो नृपः

El hijo de Bhalandana fue Prāṃśu, de gran fuerza. Prāṃśu tuvo un solo hijo, un rey comparable a Prajāpati.

Verse 5

संवर्तेन दिवं नीतः ससुहृत्सहबान्धवः / विवादो ऽत्र महानासीत्संवर्त्तस्य बृहस्पतेः

Saṃvarta lo condujo al cielo junto con amigos y parientes. Aquí surgió una gran disputa entre Saṃvarta y Bṛhaspati.

Verse 6

ऋद्धिं दृष्ट्वा तु यज्ञस्य क्रुद्धस्तस्य बृहस्पतिः / संवर्त्तेन तते यज्ञे चुकोप स भृशं तदा

Al ver la prosperidad del sacrificio, Bṛhaspati se enfureció. En aquel yajña celebrado por Saṃvarta, entonces se irritó con vehemencia.

Verse 7

लोकानां सहि नाशाय दैवतैर्हि प्रसादितः / मरुत्तश्चक्रवर्त्ती स नरिष्यन्तमवासवान्

Para la destrucción de los mundos, los dioses lo complacieron; Marutta, el cakravartin, fue amparo de Nariṣyanta, privado de Indra (avāsavān).

Verse 8

नरिष्यन्तस्य दायादो राजा दण्डधरो दमः / तस्य पुत्रस्तु विज्ञातो राजासीद्राष्ट्रवर्द्धनः

El heredero de Nariṣyanta fue el rey Dama, portador del daṇḍa (cetro del castigo); su hijo, célebre, fue el rey Rāṣṭravardhana, acrecentador del reino.

Verse 9

सुधृतिस्तस्य पुत्रस्तु नरः सुधृतितः पुनः / केवलस्य पुत्रस्तु बन्धुमान्केवलात्मजः

Su hijo fue Sudhṛti; de Sudhṛti nació de nuevo Nara. Y el hijo de Kevala fue Bandhumān, vástago propio de Kevala.

Verse 10

अथ बन्धुमतः पुत्रोधर्मात्मा वेगवान्नृप / बुधो वेगवतः पुत्रस्तृणबिन्दुर्बुधात्मजः

Luego, el hijo de Bandhumān fue el rey Vegavān, de alma dhármica. El hijo de Vegavān fue Budha; y el hijo de Budha fue Tṛṇabindu.

Verse 11

त्रेतायुगमुखे राजा तृतीये संबभूव ह / कन्या तु तस्येडविडामाता विश्रवसो हि सा

Al comienzo del Tretāyuga, en la tercera generación, nació aquel rey. Su hija fue Iḍaviḍā; ella misma fue la madre de Viśravas.

Verse 12

पुत्रो यो ऽस्य विशालो ऽभूद्राजा परमधार्मिकः / दाश्वान्प्रख्यातवीर्य्यौजा विशाला येन निर्मिता

Su hijo Viśāla fue un rey supremamente dhármico: generoso, célebre por su valor y vigor; por él fue fundada la ciudad de Viśālā.

Verse 13

विशालस्य सुतो राजा हेमचन्द्रो महाबलः / सुचन्द्र इति विख्यातो हेमचन्द्रादनन्तरः

El hijo de Viśāla fue el rey Hemacandra, de gran fuerza. Después de Hemacandra, reinó el célebre Sucandra.

Verse 14

सुचन्द्रतनयो राजा धूम्राश्व इति विश्रुतः / धूम्राश्वतनयो विद्वान्सृंजयः समपद्यत

El hijo de Sucandra fue el rey célebre llamado Dhūmrāśva. El hijo de Dhūmrāśva, el sabio Sṛñjaya, nació después.

Verse 15

सृञ्जयस्य सुतः श्रीमान्सहदेवः प्रतापवान् / कृशाश्वः सहदेवस्य पुत्रः परमधार्मिकः

El hijo de Sṛñjaya fue el ilustre Sahadeva, lleno de poder. El hijo de Sahadeva fue Kṛśāśva, sumamente justo en el dharma.

Verse 16

कृशाश्वस्य महातेजा सोमदत्तः प्रतापवान् / सोमदत्तस्य राजर्षेः सुतो ऽभूज्जनमेजयः

El hijo de Kṛśāśva fue Somadatta, de gran esplendor y poder. Del rajarṣi Somadatta nació su hijo Janamejaya.

Verse 17

जनमेजयात्मजश्चैव प्रमतिर्नाम विश्रुतः / तृणबिन्दुप्रभावेण सर्वे वैशालका नृपाः

El hijo de Janamejaya fue también célebre con el nombre de Pramati. Por la influencia del Ṛṣi Tṛṇabindu, todos los reyes vaiśālaka alcanzaron renombre.

Verse 18

दीर्घायुषो महात्मानो वीर्यवन्तः सुधार्मिकाः / शर्यातेर्मिथुनं त्वासीदानर्त्तो नाम विश्रुतः

Eran longevos, magnánimos, valerosos y firmes en el dharma. En la estirpe de Śaryāti nació el célebre llamado Ānarta.

Verse 19

पुत्रः सुकन्या कन्या च भार्या या च्यवनस्य च / आनर्त्तस्य तु दायादो रेवो नाम सुवीर्यवान्

Hubo una hija llamada Sukanyā, que llegó a ser esposa del sabio Cyavana. Y el heredero de Ānarta fue Reva, de gran valentía.

Verse 20

आनर्त्तविषयो यस्य पुरी चापि कुशस्थली / रेवस्य रैवतः पुत्रः ककुद्मी नाम धार्मिकः

Su territorio fue llamado Ānarta y su ciudad capital, Kuśasthalī. El hijo de Reva fue Raivata; y el hijo virtuoso de Raivata se llamó Kakudmī.

Verse 21

ज्येष्ठो भ्रातृशतस्यासीद्राज्यं प्राप्य कुशस्थलीम् / कन्यया सह श्रुत्वा च गान्धर्वं ब्रह्मणोंऽतिके

Era el mayor de cien hermanos; tras obtener el reino de Kuśasthalī, junto con su hija escuchó el canto de los Gandharvas en presencia de Brahmā.

Verse 22

मुहर्त्तं देवदेवस्य मार्त्यं बहुयुगं विभो / आजगाम युवा चैव स्वां पुरीं यादवैर्वृताम्

¡Oh poderoso! Lo que para el Dios de los dioses fue apenas un muhūrta, para los mortales se volvió muchos yugas. Él regresó aún joven a su ciudad, ya rodeada por los Yādavas.

Verse 23

कृतां द्वारवतीं नाम बहुद्वारां मनोरमाम् / भोजवृष्ण्यन्धकैर्गुप्तां वसुदेवपुरोगमैः

Se edificó la encantadora ciudad llamada Dvāravatī, de muchas puertas, protegida por los Bhoja, los Vṛṣṇi y los Andhaka bajo el liderazgo de Vasudeva.

Verse 24

तां कथां रेवतः श्रुत्वा यथातत्त्वमरिन्दमः / कन्यां तु बलदेवाय सुव्रतां नाम रेवतीम् / दत्त्वा जगाम शिखरं मेरोस्तपसि संस्थितः

Al oír la historia de Revata tal como fue, el rey domador de enemigos entregó a Baladeva a su hija Revatī, llamada Suvratā; y luego, establecido en austeridad, partió a la cumbre del Meru.

Verse 25

रेमे रामश्च धर्मात्मा रेवत्या सहितः किल / तां कथामृषयः श्रुत्वा पप्रच्छुक्तदनन्तरम्

Rāma, de alma justa (Balarāma), en verdad gozó junto a Revatī. Al oír esa historia, los sabios rishis preguntaron a continuación.

Verse 26

ऋषय ऊचुः कथं बहुयुगे काले समतीते महामते / न जरा रेवतीं प्राप्ता रैवतं वा ककुद्मिनम् / एतच्छुश्रूषमाणान्नो गान्धर्वं वद चैव हि

Los rishis dijeron: “Oh gran sabio, tras pasar el tiempo de muchos yugas, ¿cómo es que la vejez no alcanzó ni a Revatī ni a Raivata Kakudmin? Deseamos oírlo; habla también del relato gandharva.”

Verse 27

सूत उवाच न जरा क्षुत्पिपासे वा न च मृत्युभयं ततः / न च रोगः प्रभवति ब्रह्मलोकं गतस्य ह

Sūta dijo: “Para quien ha llegado a Brahmaloka no hay vejez, ni hambre ni sed, ni temor a la muerte; y tampoco surge enfermedad.”

Verse 28

गान्धर्वं प्रति यच्चापि पृष्टस्तु मुनिसत्तमाः / ततो ऽहं संप्रवक्ष्यामि याथातथ्येन सुव्रताः

Oh excelsos sabios, aquello que preguntasteis acerca del arte gandharva, ahora lo expondré conforme a la verdad, oh vosotros de voto puro.

Verse 29

सप्त स्वरास्त्रयो ग्रामा मूर्छनास्त्वेकविंशतिः / तानाश्चैकोनपञ्चाशदित्येत्स्वरमण्डलम्

Siete son los svaras, tres los grāmas, veintiuna las mūrchanās, y cuarenta y nueve los tānas: esto es el círculo de los sonidos, el svaramaṇḍala.

Verse 30

षड्जषभौ च गान्धारो मध्यमः पञ्चमस्तथा / धैवतश्चापि विज्ञेयस्तथा चापि निषादकः

Ṣaḍja, Ṛṣabha, Gāndhāra, Madhyama, Pañcama, Dhaivata y Niṣāda: estos son los svaras que deben conocerse.

Verse 31

सौवीरा मध्यमा ग्रामा हरिणाश्च तथैव च

Sauvīrā, Madhyamā y Hariṇā: así también son los tres grāmas.

Verse 32

तस्याः कालोयनोपेताश्चतुर्थाशुद्धमध्यमाः / नग्निं च पौषा वै देव दृष्ट्वा काञ्च यथाक्रमः

En ese grāma hay caturthas acompañadas de kāloyana y mūrchanās de madhyama puro; y, en orden, están también las llamadas Nagni, Pauṣā, Deva, Dṛṣṭvā y Kāñca.

Verse 33

मध्यमग्रामिकाख्याता षड्जग्रामा निबोधत / उत्तरं मन्द्रा रजनी तथा वाचोन्नरायताः

Conoce el ṣaḍja-grāma llamado Madhyama-grāmikā; Uttara, Mandrā, Rajanī y Vāconnarāyatā son sus distintas modalidades.

Verse 34

मध्यषड्जा तथा चैव तथान्या चाभिमुद्गणा / गान्धारग्रामिका श्यामा कीर्तिमाना निबोधत

Conoce también a Madhya-ṣaḍjā y a la otra llamada Abhimudgaṇā; y a Gāndhāra-grāmikā, Śyāmā y Kīrtimānā.

Verse 35

अग्निष्टोमं तु माद्यं तु द्वितीयं वाजपेयिकम् / यवरातसूयस्तु षष्ठवत्तु सुवर्मकम्

Agniṣṭoma es el primero; el segundo se llama Vājapeyika; Yavarātasūya y, como el sexto, Suvarmaka: tal es el orden declarado.

Verse 36

सप्त गौसवना नाम महावृष्टिकताष्टमाम् / ब्रह्मदानं च नवमं प्राजापत्यमनन्तरम् / नागयक्षाश्रयं विद्वान् तद्गोत्तरतथैव च

El séptimo se llama Gausavanā, el octavo Mahāvṛṣṭikā; el noveno es Brahmadāna, seguido de Prājāpatya; y el sabio ha de conocer también Nāgayakṣāśraya y Tadgottara.

Verse 37

पदक्रान्तमृगक्रान्तं विष्णुक्रान्तमनोहरा / सूर्यकान्तधरेण्यैव संतकोकिलविश्रुतः

Padakrānta, Mṛgakrānta y el encantador Viṣṇukrānta; asimismo Sūryakānta-dhareṇī y Santa-kokila-viśruta: estos nombres también son celebrados.

Verse 38

तेनवानित्यपवशपिशाचातीवनह्यपि / सावित्रमर्धसावित्रं सर्वतोभद्रमेव च

Por su poder se aquietan aun los piśācas que contaminan sin cesar y el terror del bosque terrible; y se recitan también los mantras Sāvitrī, Ardha-Sāvitrī y Sarvatobhadra.

Verse 39

मनोहरमधात्र्यं च गन्धर्वानुपतश्च यः / अलंबुषेसेष्टमथो विष्णुवैणवरावुभौ

Aquel es conocido como Manohara, Madhātrya y Gandharvānupata; y también Alambuṣā-Seṣṭa y Viṣṇu-Vaiṇava-Rāva, ambos igualmente célebres.

Verse 40

सागराविजयं चैव सर्वभूतमनोहरः / हतोत्सृष्टो विजानीत स्कन्धं तु प्रियमेव च

Hay también los nombres Sāgarāvijaya y Sarvabhūtamanohara; conoce asimismo el de Hatotsṛṣṭa; y Skanda, en verdad, es siempre el amado.

Verse 41

मनोहरमधात्र्यं च गन्धर्वानुपतश्च यः / अलंबुसेष्टस्य तथा नारदप्रिय एव च

Aquel que es llamado Manohara, Madhātrya y Gandharvānupata; está asimismo vinculado con Alambuṣā-Seṣṭa, y es también Nārada-priya, el amado de Nārada.

Verse 42

कथितो भीमसेनेन नगरातानयप्रियः / विकलोपनीतविनताश्रीराख्यो भार्गवप्रियः

Según lo referido por Bhīmasena, está el llamado Nagarātānaya-priya; y el célebre Vikalopanīta-vinatā-śrī, amado de Bhārgava.

Verse 43

चतुर्दश तथा पञ्चदशेच्छन्तीह नारदः / ससौवीरां सुसोवीरा ब्रह्मणो ह्यपगीयते

Aquí Nárada desea también la decimocuarta y la decimoquinta variación del tono; ‘Sasauvīrā’ y ‘Susovīrā’ se cantan como himnos de Brahmā.

Verse 44

उत्तरादिस्वरश्चैव ब्रह्मा वै देवतास्त्रयः / हरिदेशसमुत्पन्ना हरिणस्याव्यजायत

Brahmā y tres deidades son los señores tutelares de los sonidos ‘uttara’ y afines; nacidos en la tierra de Hari, se manifestaron para Hari.

Verse 45

मूर्छना हरिणा ते वै चन्द्रस्यास्याधिदैवतम् / करोपनीता विवृतावनुद्रिः स्वरमण्डले

Estas mūrchanā establecidas por Hari son la deidad tutelar del tono lunar; en el círculo de los sonidos, ‘Anudrī’ fue alzada con la mano y desplegada ampliamente.

Verse 46

साकलोपनतातस्मान्मनुतस्यान्नदैवतः / मनुदेशाः समुत्पन्ना मूर्च्छनाशुद्धमात्मना

De aquel ‘Sākalopanata’ se estableció la deidad del sustento de Manu; y de las mūrchanā de alma purificada surgieron las ‘tierras de Manu’.

Verse 47

तस्मात्तस्मान्मृगामर्गीमृगेन्द्रोस्याधिदैवता / सावश्रमसमाद्युम्ना अनेकापौरुषानखान्

De allí surgió ‘Mṛgāmargī’, cuya deidad tutelar es Mṛgendra; ella, con esfuerzo y el fulgor de Ādyumna, porta muchas uñas no hechas por mano humana.

Verse 48

मूर्च्छनायोजनाह्येषास्याद्रजसारजनीततः / तानि उत्तर मद्रांसपद्गदैवतकं विदुः

Esta mūrchanā se llama ‘Āyojanā’, tenida por nacida del guna rajas y del principio de la noche (rajanī). Los sabios saben que se vincula con Uttara-Madra, Aṃsapada y Gadaivataka.

Verse 49

तस्मादुत्तरतायावत्प्रथमं स्वायमं विदुः / तमोदुत्तरमैद्रोयदेवतास्याद्रुवेन च

Por ello, el primer tramo hacia el norte es conocido como ‘Svāyama’. Lo que está al norte de tamas se llama ‘Aidra’; y su deidad se considera unida a Dhruva.

Verse 50

अपामदुत्तरत्वावधैवतस्योत्तरायणः / स्यादिजमूर्छनाह्येच पितरः श्राद्धदेवताः

La deidad-límite del ‘carácter septentrional’ del elemento agua (āp) se llama ‘Uttarāyaṇa’. También se la denomina ‘Ija-mūrchanā’; y los Pitṛs son recordados como sus deidades del śrāddha.

Verse 51

शुद्धषड्जस्वर कृत्वा यस्मादग्निमहर्षयः / उपैति तस्मान्नजानी याच्छुद्धयच्छिकरासभा

Al establecer el puro sonido Ṣaḍja, los Mahārṣis se acercan a Agni; de ahí se conoce la mūrchanā llamada ‘Najānī’. También se la denomina ‘Śuddha-yacchikarāsabhā’.

Verse 52

इत्येता मूर्छनाः कृत्वा यस्यामीदृशभावनः / पक्षिणां मूर्छनाः श्रुत्वा पक्षोका मूर्छनाः स्मृताः

Así, tras realizar estas mūrchanās, quien cultiva tal contemplación, al oír las mūrchanās de las aves recuerda las mūrchanās llamadas ‘Pakṣokā’.

Verse 53

नागादृष्टिविषागीतानोपसर्पन्तिमूर्छनाः / नानासाधारमश्चैववडवात्रिविदस्तथा

Según la “mirada de la nāga” y el “canto del veneno”, las mūrchanā se aproximan; son de muchos tipos, extraordinarias, y también se dicen triples como “vaḍavā”.