Adhyaya 47

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते षट्चत्वारिंशत्त मो ऽध्यायः // ४६// वसिष्ठ उवाच ततो मूर्द्धाभिषिक्तानां राज्ञाममिततेजसाम् / षट्सहस्रद्वयं रामो जीवग्राहं गृहीतवान्

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, en la sección media proclamada por Vāyu, en el tercer upoddhāta-pāda del relato de Bhārgava, el capítulo cuadragésimo sexto. Dijo Vasiṣṭha: entonces Rāma tomó prisioneros, vivos, a doce mil reyes ungidos en la coronación, de esplendor inconmensurable.

Verse 2

ततो राजसहस्राणि गृहीत्वा मुनिभिः सह / स जगाम महातेजाः कुरुक्षेत्रं तपोमयम्

Luego, llevando consigo miles de reyes junto con los munis, aquel de gran esplendor se dirigió a Kurukṣetra, morada de austeridad.

Verse 3

सरसां पञ्चकं तत्र खानयित्वा भृगुद्वहः / सुखावगाहतीर्थानि तानि चक्रे समन्ततः

Allí, el excelso de la estirpe de Bhṛgu excavó cinco lagos y, por doquier, los dispuso como tirthas de baño placentero.

Verse 4

जघान तत्र वै राज्ञः शरीरप्रभवामृजा / सरांसि तानि वै पञ्च पूरयामास भार्गवः

Allí, Bhārgava abatió a los reyes con la impureza nacida de sus propios cuerpos—sangre y despojos—y con ello colmó aquellos cinco lagos.

Verse 5

स्नात्वा तेषु यथान्यायं जामदग्नयः प्रतापवान् / पितॄन्संतर्पयामास यथाशास्त्रमतन्द्रितः

Tras bañarse en ellos conforme al rito, el poderoso Jāmadagnya ofreció, sin desfallecer, el tarpaṇa a los antepasados según lo prescrito por los śāstras.

Verse 6

पितुः प्रेतस्य राजेन्द्र श्राद्धादिकमशेषतः / ब्राह्मणैः सह मातुश्च तत्र चक्रे यथोदितम्

¡Oh Rajendra! Allí, junto con los brāhmaṇas, realizó por completo los ritos de śrāddha y demás para el padre difunto, y también los de la madre, tal como fue prescrito.

Verse 7

एवं तीर्णप्रतीकः स कुरुक्षेत्रे तपोमये / उवासातन्द्रितः सम्यक् पितृपूजापरायणः

Así, cumplido su deber, habitó en Kurukṣetra, morada de austeridad, sin negligencia y con recta constancia, dedicado por entero al culto de los antepasados.

Verse 8

ततः प्रभृत्यभूद्राजंस्तीर्थानामुत्तमोत्तमम् / विहितं जामदग्न्येन कुरुक्षेत्रे तपोवने

Oh rey, desde entonces ese tīrtha, establecido por Jāmadagnya (Paraśurāma) en el bosque de austeridad de Kurukṣetra, llegó a ser tenido por el más excelso entre los lugares sagrados.

Verse 9

सस्यमं तपञ्चकमिति स्थानं त्रैलोक्यविश्रुतम् / यत्र यक्रे भृगुश्रेष्ठः पितॄणां तृप्तिमक्षयाम्

El lugar llamado “Sasyamaṃ Tapañcakam” es célebre en los tres mundos; allí el excelso Bhṛgu (Paraśurāma) otorgó a los Pitṛs una satisfacción imperecedera.

Verse 10

स्नानदानतपोहोमद्विजभोजनतर्पणैः / भृशमाप्यायितास्तेन यत्र ते पितरो ऽखिलाः

Allí, mediante el baño ritual, la dádiva, la austeridad, el homa, el agasajo a los dvijas y el tarpaṇa, él nutrió y colmó grandemente a todos los Pitṛs.

Verse 11

अवापुरक्षयां तृप्तिं पितृलोकं च शाश्वतम् / समन्तपञ्चकं नाम तीर्थं लोके परिश्रुतम्

Aquí se alcanza una satisfacción inagotable y el eterno mundo de los Pitṛs; el tīrtha llamado Samantapañcaka es célebre en el mundo.

Verse 12

सर्वपापक्षयकरं महापुण्योपबृंहितम् / मर्त्यानां यत्र यातानामेनांसि निखिलानि तु

Este tīrtha destruye todo pecado y está colmado de gran mérito; para los mortales que llegan aquí, todas sus culpas se extinguen sin falta.

Verse 13

दूरादेवापयास्यन्ति प्रवाते शुष्कपर्णवत् / तत्क्षेत्रचर्यागमनं मर्त्यानामसतामिह

Aquí, incluso los pecados de los mortales malvados se alejan desde lejos, como hojas secas llevadas por el viento; el solo venir y recorrer este campo sagrado produce tal efecto.

Verse 14

न लभ्यते महाराज जातु जन्मशतैरपि / समन्तपञ्चकं तीर्थं कुरुक्षेत्रे ऽतिपावनम्

¡Oh gran rey! El tīrtha Samantapañcaka, sumamente purificador en Kurukṣetra, a veces es difícil de obtener aun tras cien nacimientos.

Verse 15

यत्र स्नातः सर्वतीर्थैः स्नातो भवति मानवः / कृतकृत्यस्ततो रामः सम्यक् पूर्णमनोरथः

Donde, al bañarse, el hombre queda como si se hubiera bañado en todos los tīrthas; por ello, oh Rāma, cumple su deber y ve colmados sus anhelos.

Verse 16

उवास तत्र नियतः कञ्चित्कालं महामतिः / ततः संवत्सरस्यान्ते ब्राह्मणैः सहितो वशी

El sabio de gran entendimiento permaneció allí, disciplinado, por algún tiempo. Luego, al cabo de un año, partió acompañado de los brahmanes.

Verse 17

पितृपिण्डप्रदानाय जामदग्न्यो ऽगमद्गयाम् / ततो गत्वा ततः श्राद्धे यथाशास्त्रमरिन्दमः

Para ofrecer los piṇḍa a los antepasados, Jāmadagnya fue a Gayā. Al llegar, aquel domador de enemigos celebró el śrāddha según la prescripción de los śāstra.

Verse 18

ब्राह्मणांस्तर्पयामास पितॄनुद्दिश्य सत्कृतान् / शैवं तत्र परं स्थानं चन्द्रपादमिति स्मृतम्

Satisfizo con tarpaṇa a los brahmanes honrados, dedicándolo a los Pitṛs. Allí se recuerda el supremo lugar śaiva llamado Candrapāda.

Verse 19

पितृतृप्तिकरं क्षेत्रं तादृग्लोके न विद्यते / यत्रार्चिताः स्वकुलजैर्यथाशक्ति मनागपि

No existe en el mundo un campo sagrado que sacie a los antepasados como éste, donde los nacidos del propio linaje los veneran según su fuerza, aunque sea un poco.

Verse 20

पितरः पिण्डदानाद्यैः प्राप्स्यन्ति गतिमक्षयाम् / पितॄनुद्दिश्य तत्रासौ तर्प्पितेषु द्विजातिषु

Mediante el piṇḍa-dāna y ofrendas afines, los antepasados alcanzan una condición imperecedera. Allí, dedicándolo a los Pitṛs, y tras saciar a los dvijas, (cumplió el rito).

Verse 21

ददौ च विधिवत्पिण्डं पितृभक्तिसमन्वितः / ततस्तत्पितरः सर्वे पितृलोकादुपागताः

Él ofreció el piṇḍa conforme al rito, colmado de devoción a los Pitṛ. Entonces todos sus antepasados llegaron desde Pitṛloka.

Verse 22

जगृहुस्तत्कृतां पूजां जमदग्निपुरोगमाः / अथ संप्रीतमनसः समेत्य भृगुनन्दनम्

Con Jamadagni a la cabeza, aceptaron la adoración que él había realizado. Luego, con el corazón complacido, se reunieron junto al hijo de Bhṛgu.

Verse 23

ऊचुस्तत्पितरः सर्वे ऽदृश्या भूत्वान्तरिक्षगाः / पितर ऊचुः महत्कर्म कृतं वीर भवतान्यैः सुदुष्करम्

Todos sus Pitṛ, volviéndose invisibles y permaneciendo en el aire, dijeron: “¡Oh héroe! Has realizado una gran obra, muy difícil para otros.”

Verse 24

अस्मानपि यथान्यायं सम्यक् तर्पितवानसि / अस्माकमक्षयां प्रीतिं तथापि त्वं न यच्छसि

También nos has satisfecho debidamente, conforme a la ley sagrada; y aun así no aceptas nuestro gozo imperecedero (nuestra bendición).

Verse 25

क्षत्रहत्यां हि कृत्वा तु कृतकर्माभवद्यतः / क्षेत्रस्यास्य प्रभावेण भक्त्या च तव दर्शनम्

Pues, tras cometer la matanza de kṣatriyas, quedó atado por el karma; pero por el poder de este kṣetra y por tu bhakti, obtuvo tu darśana.

Verse 26

प्राप्ताःस्म पूजिताः किं तु नाक्षय्यफलभागिनः / त्समात्त्वं वीरहत्यादिपापप्रशमनाय हि

Hemos llegado y sido honrados, mas no participamos del fruto imperecedero. Por ello, realiza expiación para apaciguar pecados como la muerte de un héroe y otros.

Verse 27

प्रायश्चित्तं यथान्यायं कुरु धर्मं च शाश्वतम् / वधाच्च विनिवर्तस्व क्षत्रियाणामतः परम्

Realiza la expiación conforme a la norma y practica el dharma eterno. Desde ahora, abstente de matar a los kshatriyas.

Verse 28

पितुर्न्न ते ऽपराध्यन्ते न स्वतन्त्रं यतो जगत् / तन्निमित्तं तु मरणं पितुस्ते विहितं पुरा

No incurres en falta contra tu padre, pues el mundo no es independiente. Por esa causa, la muerte de tu padre fue dispuesta desde antiguo.

Verse 29

हन्तुं कं कः समर्थः स्याल्लोके रक्षितुमेव वा / निमित्तमात्रमेवेह सर्वः सर्वस्य चैतयोः

¿Quién es capaz en el mundo de matar a alguien, o de proteger a alguien? Aquí todos son tan solo instrumentos unos de otros en ambas cosas.

Verse 30

ध्रुवं कर्मानुरूपं ते चेष्टन्ते सर्व एव हि / कालानुवृत्तं बलवान्नृलोको नात्र संशयः

Ciertamente, todos actúan conforme a su propio karma. El mundo de los hombres sigue el poderoso curso del Tiempo (Kāla); no hay duda de ello.

Verse 31

बाधितुं भुवि भूतानि भूतानां न विधिं विना / शक्यते वत्स सर्वो ऽपि यतः शक्त्या स्वकर्मकृत्

Hijo, sin el orden sagrado (vidhi) de los seres, no es posible oprimir a las criaturas en la tierra; pues cada cual, según su fuerza, cosecha el fruto de su propio karma.

Verse 32

क्षत्रं प्रति ततो रोषं विमुच्यास्मत्प्रियेप्सया / शममा प्नुहि भद्रं ते स ह्यस्माकं परं बलम्

Por ello, abandona la ira contra los kshatriyas; por amor a lo que nos es querido, alcanza la calma. Que te sea propicio: esa serenidad es nuestra fuerza suprema.

Verse 33

वसिष्ठ उवाच इत्युक्त्वान्तर्दधुः सर्वे पितरो भृगुनन्दनम् / स चापि तद्वचः सर्वं प्रतिजग्राह सादरम्

Dijo Vasiṣṭha: Tras decir esto, todos los Pitṛ desaparecieron ante el hijo de Bhṛgu; y él acogió con reverencia cada una de sus palabras.

Verse 34

अकृतव्रणसंयुक्तो मुदा परमया युतः / प्रययौ च तदा रामस्तस्मात्सिद्धवनाश्रमम्

Unido a Akṛtavraṇa y colmado de suprema alegría, Rāma partió entonces de allí hacia el āśrama del Bosque de los Siddha (Siddhavana).

Verse 35

तस्मिन्स्थित्वा भृगुश्रेष्ठो ब्राह्मणैः सहितो नृप / तपसे धृतसंकल्पो बभूव स महामनाः

Oh rey, permaneciendo allí, el más excelso de los Bhṛgu, junto con los brāhmaṇa, sostuvo un firme propósito de austeridad y se volvió magnánimo.

Verse 36

सरथं सहसाहं च धनुःसंहननानि च / पुनरागमसंकेतं कृत्वा प्रास्थापयत्तदा

Preparó el carro, el brío y también el ensamblaje de los arcos; y, fijando la señal del retorno, partió entonces.

Verse 37

ततः स सर्वतीर्थेषु चक्रे स्नानमतन्द्रितः / परीत्यपृथिवीं सर्वां पितृदेवादिबूजकः

Luego, sin desfallecer, se bañó en todos los tirthas; y recorrió toda la tierra, rindiendo culto a los antepasados, a los dioses y a los demás seres sagrados.

Verse 38

एवं क्रमेण पृथिवीं त्रिवारं भुगुनन्दनः / परिचक्राम राजेन्द्र लोकवृत्तमनुव्रतः

¡Oh rey de reyes! Así, paso a paso, el hijo de Bhṛgu recorrió la tierra tres veces, fiel a las costumbres del mundo.

Verse 39

ततः स पर्वतश्रेष्ठं महेन्द्रं पुनरप्यथ / जगाम तपसे राजन्बाह्मणैरभिसंवृतः

Después, oh rey, rodeado de brahmanes, volvió al excelso monte Mahendra para entregarse a la austeridad.

Verse 40

स तस्मिंश्चिररात्राय मुनि सिद्धनिषेविते / निवासमात्मनो राजन्कल्पयामास धर्मवित्

Oh rey, en aquel lugar frecuentado por sabios y siddhas, el conocedor del dharma dispuso su morada para una larga estancia.

Verse 41

मुनयस्तं तपस्यन्तं सर्वक्षेत्रनिवासिनः / द्रष्टुकामाः समाजग्मुर्नियता ब्रह्मवादिनः

Los sabios, brahmavādines disciplinados que moraban en todos los lugares sagrados, se congregaron deseosos de contemplar a aquel asceta en penitencia.

Verse 42

ददृशुस्ते मुनिगणास्तपस्यासक्तमानसम् / क्षात्रं कक्षमशेषेण दग्ध्वा शान्तमिवानलम्

Los grupos de munis vieron su mente entregada a la austeridad; había consumido por completo el ardor kṣatriya, quedando sereno como un fuego apaciguado.

Verse 43

अथ तानागतान्दृष्ट्वा मुनीन्दिव्यांस्तपोमयान् / अर्घ्यादिसमुदाचारैः पूजयामास भार्गवः

Entonces, al ver llegar a aquellos munis divinos, hechos de tapas, Bhārgava los honró con arghya y demás atenciones rituales.

Verse 44

कृतकौशलसंप्रश्नपूर्वकाः सुमहोदयाः / तेषां तस्य च संवृत्ताः कथाः पुण्या मनोहराः

Tras comenzar con preguntas de cortesía y buen augurio, entre ellos y él se desarrollaron relatos santos y encantadores, de gran prosperidad espiritual.

Verse 45

ततस्तेषामनुमते मुनीनां भावितात्मनाम् / हयमेधं महायज्ञमाहर्तुमुपचक्रमे

Luego, con el consentimiento de los munis de alma cultivada, comenzó a disponer la realización del gran sacrificio Aśvamedha.

Verse 46

संभृत्य सर्वसंभारानौर्वाद्यैः सहितो नृप / विश्वामित्रभरद्वाजमार्कण्डेयादिभिस्तथा

¡Oh rey! Reunidos todos los pertrechos del sacrificio, llegó acompañado de Aurva y otros rishis, así como de Viśvāmitra, Bharadvāja, Mārkaṇḍeya y demás sabios.

Verse 47

तेषा मनुमते कृत्वा काश्यपं गुरुमात्मनः / वाजिमेधं ततो राजन्नाजहार महाक्रतुम्

Conforme al parecer de aquellos, tomó a Kaśyapa como su propio maestro; y luego, oh rey, celebró el gran rito llamado Vājimedha.

Verse 48

तस्याभूत्काश्यपो ऽध्वर्युरुद्गाता गौतमो मुनिः / विश्वामित्रो ऽभवद्धोता रामस्य विदितात्मनः

En ese sacrificio, Kaśyapa fue el adhvaryu; el muni Gautama, el udgātā; y Viśvāmitra fue el hotṛ de Rāma, conocedor del Ser.

Verse 49

ब्रह्मत्वमकरोत्तस्य मार्कण्डेयो महामुनिः / भरद्वाजाग्निवेश्याद्या वेद वेदाङ्गपारगाः

En ese sacrificio, el gran muni Mārkaṇḍeya asumió la función de brahman; y Bharadvāja, Agniveśya y otros eran versados en los Vedas y los Vedāṅgas.

Verse 50

मुनयश्चक्रुरन्यानि कर्माण्यन्ये यथाक्रमम् / पुत्त्रैः शिष्यैः प्रशिष्यैश्च सहितो भगवान्भृगुः

Los demás munis realizaron, en el debido orden, las otras acciones rituales; y el venerable Bhṛgu estaba allí con sus hijos, discípulos y discípulos de discípulos.

Verse 51

सादस्यमकरोद्राजन्नन्यैश्च मुनिभिः सह / स तैः सहाखिलं कर्म समाप्य भृगुपुङ्गवः

Oh rey, él cumplió el deber en la asamblea junto con otros sabios; y el más excelso de la estirpe de Bhṛgu, con ellos, concluyó toda obra ritual.

Verse 52

ब्रह्माणं पूजयामास यथावद्गुरुणा सह / अलङ्कृत्य यथान्याय कन्यां रूपवतीं महीम्

Junto con su maestro, rindió culto a Brahmā conforme al rito; y, según la norma, engalanó a la doncella de gran hermosura, Mahī.

Verse 53

पुरग्रामशतोपेतां समुद्रांबरमालिनीम् / आहूय भृगुशार्दूलः सशैलवनकाननाम्

A aquella (Mahī), colmada de ciudades y centenares de aldeas, ceñida por el océano como guirnalda de vestidura, con montes y bosques, la convocó el tigre entre los Bhṛgu.

Verse 54

काश्यपाय ददौ सर्वामृते तं शैलमुत्तमम् / आत्मनः सन्निवासार्थं तं रामः पर्यकल्पयत्

Entregó todo a Kaśyapa, salvo aquel monte excelso; y Rāma dispuso ese monte como morada para sí mismo.

Verse 55

ततः प्रभृतिराजेन्द्र पूजयामास शास्त्रतः / हिरण्यरत्नवस्त्रश्वगोगजान्नादिभिस्तथा

Desde entonces, oh rey, rindió culto conforme a las śāstra, ofreciendo oro, gemas, vestidos, caballos, vacas, elefantes, alimentos y demás dones.

Verse 56

पुरा समाप्य यज्ञान्ते तथा चावभृथाप्लुतः / चक्रे द्रव्यपरित्यागं तेषामनुमते तदा

Tras concluir el yajña y realizar el baño de avabhṛtha al final del rito, entonces, con el consentimiento de ellos, hizo renuncia de sus bienes.

Verse 57

दत्त्वा च सर्वभूतानामभयं भृगुनन्दनः / तत्रापि पर्वतवरे तपश्चर्तुं समारभत्

Habiendo otorgado a todos los seres el don de la ausencia de temor, el hijo de Bhṛgu comenzó allí mismo, en el monte excelso, a practicar austeridades.

Verse 58

ततस्तं समनुज्ञाय सदस्या ऋत्विजस्तथा / ययुर्यथागतं सर्वे मुनयः शंसितव्रताः

Luego, tras darle su venia, los miembros de la asamblea y los ṛtvij, y todos los sabios de votos alabados, se marcharon tal como habían venido.

Verse 59

गतेषु तेषु भगवानकृतव्रणसंयुतः / तपो महत्समास्थाय तत्रैव न्यवसत्सुखी

Cuando ellos se hubieron ido, el Bhagavān, unido al voto de Akṛtavraṇa, se estableció en una gran austeridad y permaneció allí mismo, sereno y dichoso.

Verse 60

काश्यपी तु ततो भूमिर्जननाथा ह्यनेकशः / सर्वदुःखप्रशान्त्यर्थं मारीचानुमतेन तु

Después, en la tierra de Kāśyapī surgieron muchos señores de los pueblos; y con el consentimiento de Marīci, para apaciguar todo sufrimiento (así se dispuso).

Verse 61

तत्र दीपप्रतिष्ठाख्यव्रतं विष्णुमुखोदितम् / चचार धरणी सम्यक् दुखैर्ःमुक्ताभवच्च सा

Allí la Tierra practicó debidamente el voto llamado “Establecimiento de la Lámpara”, proclamado por la boca de Viṣṇu, y quedó liberada de los pesares.

Verse 62

इत्येष जामदग्न्यस्य प्रादुर्भाव उदाहृतः / यस्मिञ्श्रुते नरः सर्वपातकैर्विप्रमुच्यते

Así se ha expuesto la manifestación de Jāmadagnya (Paraśurāma); quien la escucha queda liberado de todos los pecados.

Verse 63

प्रभावः कार्त्तवीर्यस्य लोके प्रथिततेजसः / प्रसंगात्कथितः सम्यङ्नातिसंक्षेपविस्तरः

El poder de Kārttavīrya, de fulgor célebre en el mundo, ha sido narrado por el hilo del relato, ni demasiado breve ni demasiado extenso.

Verse 64

एवंप्रभावः स नृपः कार्त्तवीर्यो ऽभवद्भुवि / न तादृशः पुमात्कश्चिद्भावी भूताथवा श्रुतः

Un rey de tal poder fue Kārttavīrya sobre la tierra; no se ha oído de hombre semejante, ni en el pasado ni en el porvenir.

Verse 65

दत्तात्रेयाद्वरं वव्रे मृतिमुत्तमपूरुषात् / यत्पुरा सो ऽगमन्मुक्तिं रणे रामेण घातितः

Pidió a Dattātreya, el Supremo Varón, un don: que su muerte fuese como antaño, cuando, abatido por Rāma en batalla, alcanzó la liberación.

Verse 66

तस्यासीत्पञ्चमः पुत्रः पख्यातो यो जयध्वजः / पुत्रस्तस्य महाबाहुस्तालजङ्घो ऽभवन्नृप

Su quinto hijo fue célebre con el nombre de Jayadhvaja. De él nació el de grandes brazos, el rey Talajanggha.

Verse 67

अभूत्तस्यापि पुत्राणां शतमुत्तमधन्विनाम् / तालजङ्घाभिधा येषां वीतिहोत्रो ऽग्रजो ऽभवत्

También tuvo cien hijos, excelentes arqueros. Se les conoció como los Talajanggha, y el primogénito fue Vitihotra.

Verse 68

पुत्रैः सवीतिहोत्राद्यैर्हैहयाद्यैश्च राजभिः / कालं महान्तमवसद्धिमाद्रिवानगह्वरे

Con sus hijos, encabezados por Vitihotra, y con reyes como los Haihaya, habitó largo tiempo en las grutas boscosas del Himadri (Himalaya).

Verse 69

यः पूर्वं राम बाणेन द्रवन्पृष्ठे ऽभिताडितः / तालजङ्घो ऽपतद्भूमौ मूर्छितो गाढवेदनः

Aquel que antes, huyendo, fue herido en la espalda por la flecha de Rama—Talajanggha—cayó a tierra, desvanecido por el dolor intenso.

Verse 70

ददर्श वीतिहोत्रस्तं द्रवन्दैववशादिव / रथमारोप्य वेगेन पलायनपरो ऽभवत्

Vitihotra lo vio correr como si el destino lo empujara; lo subió al carro y, con presteza, se dispuso a huir.

Verse 71

ते तत्र न्यवसन्सर्वे हिमाद्रौ भयपीडिताः / कृच्छ्रं महान्तमासाद्य शाकमूलफलाशनः

Todos ellos moraron allí en el Himalaya, oprimidos por el temor; padeciendo gran penuria, se sustentaban sólo con hierbas, raíces y frutos.

Verse 72

ततः शान्तिं गते रामे तपस्यासक्तमानसे / जालजङ्घः स्वकं राज्यं सपुत्रः प्रत्यपद्यत

Luego, cuando Rama alcanzó la paz con la mente entregada a la austeridad, Jālajaṅgha, junto con su hijo, recuperó su propio reino.

Verse 73

सन्निवेश्य पुरीं भूयः पूर्ववन्नृपसत्तमः / वसंस्तदा निजं राज्यमापालयदरिन्दमः

El mejor de los reyes volvió a establecer la ciudad como antes; y, morando allí, gobernó y protegió su reino, domador de enemigos.

Verse 74

सुपुत्रः सानुगबलः पूर्ववैरमनुस्मरन् / अभ्याययौ महाराज तालजङ्घः पुरं तव

¡Oh gran rey! Tālajaṅgha, con su noble hijo y sus tropas auxiliares, recordando la antigua enemistad, avanzó hacia tu ciudad.

Verse 75

चतुरङ्गबलोपेतः कंपयन्निव मेदिनीम् / रुरोदाभ्येत्य नगरीमयोध्यां स महीपतिः

Con su ejército de cuatro cuerpos, aquel soberano parecía hacer temblar la tierra; al acercarse a la ciudad de Ayodhyā, lanzó un rugido desafiante.

Verse 76

ततो निष्क्रम्य नगरात्फलगुतन्त्रो ऽपि ते पिता / युयुधे तैर्नृपैः सर्वैर्वृद्धो ऽपि तरुणो यथा

Entonces tu padre salió de la ciudad; aunque con escasos recursos, combatió contra todos aquellos reyes—anciano, pero como un joven.

Verse 77

निहतानेकमातगतुरङ्गरथसैनिकः / शत्रुभिर्निर्जितो वृद्धः पलायनपरो ऽ भवत्

Aunque abatió innumerables elefantes, caballos, carros y soldados, vencido por los enemigos, el anciano acabó inclinado a la huida.

Verse 78

त्यक्त्वा स नगरं राज्यं सकोशबलवाहनम् / अन्तर्वत्न्या च ते मात्रा सहितो वनमाविशत्

Abandonó la ciudad y el reino, con tesoros, ejército y monturas, y entró en el bosque junto con tu madre encinta.

Verse 79

तत्र चौर्वाश्रमोपान्ते निवसन्नचिरादिव / शोकामर्षसमाविष्टो वृद्धभावेन च स्वयम्

Allí, cerca del āśrama de Urvā, al morar, en poco tiempo quedó poseído por el dolor y la indignación, y también por el peso de la vejez.

Verse 80

विलोक्यमानो मात्रा ते बाष्पगद्गदकण्ठया / अनाथ इव राजेन्द्र स्वर्गलोकमितो गतः

¡Oh Rajendra! Mientras tu madre lo contemplaba con la garganta entrecortada por las lágrimas, él partió de aquí hacia el Svargaloka, como un desamparado.

Verse 81

ततस्ते जननी राजन्दुःखशोकसमन्विता / चितामारोपयद्भर्तू रुदती सा कलेवरम्

Entonces, oh rey, la madre, colmada de pena y duelo, llorando elevó el cuerpo de su esposo y lo puso sobre la pira funeraria.

Verse 82

अनशनादिदुःखेन भर्त्तुर्व्यसनकर्शिता / चकाराग्निप्रवेशाय सुदृढां मतिमात्मनः

Consumida por el dolor del ayuno y otras penas, y abatida por la desgracia de su esposo, afirmó en su interior una firme decisión de entrar en el fuego.

Verse 83

और्वस्तदखिलं श्रुत्वा स्वयमेव महामुनिः / निर्गत्य चाश्रमात्तां च वारयन्निदमब्रवीत्

Al oírlo todo, el gran sabio Aurva salió por sí mismo del ashram y, deteniéndola, pronunció estas palabras.

Verse 84

न मर्त्तव्यं त्वया राज्ञि सांप्रतं जठरे तव / पुत्रस्तिष्ठति सर्वेषां प्रवरश्चवर्त्तिनाम्

Oh reina, no debes morir ahora; pues en tu vientre, en este mismo momento, mora un hijo, el más excelso entre todos los linajes reales.

Verse 85

इति तद्वचनं श्रुत्वा माता तव मनस्विनी / विरराम मृतेस्तां तु मुनिः स्वाश्रममानयत् / ततः सा सर्वदुःखानि नियम्य त्वन्मुखांबुजम्

Al oír esas palabras, tu madre, de ánimo firme, desistió de la muerte; y el sabio la condujo a su ashram. Luego, conteniendo todos sus pesares, fijó su mente en tu rostro de loto.

Verse 86

दिदृक्षुराश्रमोपान्ते तस्यैव न्यवसत्सुखम् / सुषाव च ततः काले सा त्वामौर्वाश्रमे तदा

Deseosa de contemplar, ella habitó gozosa junto al āśrama, en la cercanía de aquel sabio. Llegado el tiempo, en el āśrama de Aurva, allí mismo, te dio a luz.

Verse 87

जातकर्मादिकं सर्वं भवतः सो ऽकरोन्मुनिः / और्वाश्रमे विवृद्धश्च भवांस्तेनानुकंपितः

Aquel muni realizó para ti todos los saṃskāra, comenzando por el jātakarma. En el āśrama de Aurva creciste, sostenido por su compasión.

Verse 88

त्वयैव विदितं सर्वमतः परमरिन्दम / एवं प्रभावो नृपतिः कार्त्तवीर्यो ऽभवद्भुवि

Oh supremo domador de enemigos, todo esto te es ya conocido. Así, en la tierra, el rey Kārttavīrya manifestó tal poder y esplendor.

Verse 89

व्रतस्यास्य प्रभावेण सर्वलोकेषु विश्रुतः / यद्वंशजैर्जितो युद्धे पिता ते वनमादिशत्

Por el poder de este voto sagrado (vrata) fue célebre en todos los mundos. Cuando fue vencido en batalla por los de tu linaje, tu padre le ordenó retirarse al bosque.

Verse 90

तद्वृत्तान्तमशेषेण मया ते समुदीरितम् / एतच्च सर्वमाख्यातं व्रतानामुत्तमं तव

Te he narrado sin omitir nada todo aquel suceso. Y también he declarado que, entre los votos sagrados, este voto tuyo es el más excelso.

Verse 91

समन्त्रतन्त्रं लोकेषु सर्वलोकफलप्रदम् / न ह्यस्य कर्त्तुर्नृपतेः पुरुषार्थचतुष्टये

Este rito, con mantra y tantra, otorga frutos a todos los mundos; para el rey que lo realiza no hay impedimento en los cuatro puruṣārtha.

Verse 92

भवत्यभीप्सितं किञ्चिद्दर्ल्लभं भुवनत्रये / संक्षेपेण मयाख्यातं व्रतं हैहयभूभुजः / जामदग्न्यस्य च मुने किमन्यत्कथयामि ते

Cualquier cosa deseada, aunque difícil de obtener en los tres mundos, llega a alcanzarse. En breve he expuesto el voto del rey Haihaya y del sabio Jāmadagnya; ¿qué más he de contarte?

Verse 93

जैमिनिरुवाच ततः स सगरो राजा कृताञ्जलिपुटो मुनिम्

Dijo Jaimini: entonces el rey Sagara, con las manos juntas en reverencia, habló al sabio.

Verse 94

उवाच भगवन्नेतत्कर्तुमिच्छाम्यहं व्रतम् / सम्यक्तमुपदेशेन तत्रानुज्ञां प्रयच्छ मे

Dijo: Oh Bhagaván, deseo realizar este voto; con enseñanza correcta, concédeme tu permiso para llevarlo a cabo.

Verse 95

कर्मणानेन विप्रर्षे कृतार्थो ऽस्मि न संशयः / इत्युक्तस्तेन राज्ञातु तथेत्युक्त्वा महामुनिः

Dijo: Oh viprarṣi, con este acto sin duda quedaré plenamente realizado. Al oír al rey, el gran sabio respondió: «Tathāstu» (así sea).

Verse 96

दीक्षयामास राजानं शस्त्रोक्तेनैव वर्त्मना / स दीक्षितो वसिष्ठेन सगरो राजसत्तमः

El venerable rishi Vasiṣṭha consagró al rey por el sendero prescrito en las śāstras. Así, Sagara, el mejor de los reyes, quedó iniciado por Vasiṣṭha.

Verse 97

द्रव्याण्यानीय विधिवत्प्रचचार शुभव्रतम् / पूजयित्वा जगन्नाथं विधिना तेन पार्थिवः

Trayendo los elementos rituales, el soberano cumplió debidamente el voto auspicioso. Y, según ese rito, adoró a Jagannātha.

Verse 98

समाप्य च यथायोग्यमनुज्ञाय गुरुं ततः / प्रतिज्ञामकरोद्राजा व्रतमेतदनुत्तमम्

Tras concluirlo como correspondía y pedir permiso al maestro, el rey hizo voto de observar este voto supremo.

Verse 99

आजीवान्तं धरिष्यामि यत्नेनेति महामतिः / अथानुज्ञाप्य राजानं वसिष्ठो भगवानृषिः

El rey, de gran entendimiento, declaró: «Con empeño lo sostendré hasta el fin de mi vida». Entonces el venerable rishi Vasiṣṭha, tras dar su permiso al rey…

Verse 100

सन्निवर्त्यानुगच्छन्तं प्रजगाम निजाश्रमम्

Haciendo volver al que lo seguía, Vasiṣṭha partió hacia su propio āśrama.