Adhyaya 42

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते एकचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः // ४१// वसिष्ठ उवाच एवं संभ्रामितो रामो गणाधीशेन भूपते / हर्षशोकसमाविष्टो विचिन्त्यात्मपराभवम्

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, en la sección media proclamada por Vāyu, en el tercer upoddhāta-pāda, dentro del relato de los Bhārgava, concluye el capítulo cuadragésimo primero. Vasiṣṭha dijo: “Oh rey, Rāma, así turbado por el Señor de las huestes, quedó preso de gozo y pena, y meditó en su propia humillación.”

Verse 2

गणेशं चाभितो वीक्ष्य निर्विकारमवस्थितम् / क्रोधाविष्टो भृशं भूत्वा प्राक्षिपत्स्वपरश्वधम्

Al mirar a Gaṇeśa por todos lados y verlo permanecer imperturbable, se vio poseído por una ira feroz y arrojó su propia paraśvadha, el hacha.

Verse 3

गणेशस्त्वभिवीक्ष्याथ पित्रा दत्तं परश्वधम् / अमोघं कर्त्तुकामस्तु वामे तं दशने ऽग्रहीत्

Entonces Gaṇeśa, al verlo, tomó la paraśvadha que su padre le había dado; deseando que no fuese en vano, la sujetó a su izquierda con su colmillo.

Verse 4

स तु दन्तः कुठारेण विच्छिन्नो भूतले ऽपतत् / भुवि शोणितसंदिग्धो वज्राहत इवाचलः

Aquel colmillo, cortado por el hacha, cayó al suelo. Manchado de sangre en la tierra, parecía una montaña golpeada por un rayo.

Verse 5

दन्तपातेन विद्वस्ता साब्धिद्वीपधरा धरा / चकंपे पृथिवीपाल लोकास्त्रासमुपागताः

Con la caída del colmillo, la tierra que sostiene océanos e islas fue devastada. Oh Rey, la tierra tembló y los mundos se llenaron de terror.

Verse 6

हाहाकारो महानासी द्देवानां दिवि पश्यताम् / कार्त्तिकेयादयस्तत्र चुक्रुशुर्भृशमातुराः

Hubo un gran clamor de lamento entre los dioses que observaban desde el cielo. Karttikeya y los demás gritaron allí, extremadamente angustiados.

Verse 7

अथ कोलाहलं श्रुत्वा दन्तपातध्वनिं तथा / पार्वतीशङ्करौ तत्र समाजग्मतुरीश्वरौ

Entonces, al oír el alboroto y el sonido de la caída del colmillo, Parvati y Shankara, los Señores, llegaron allí.

Verse 8

हेरम्बं पुरतो दृष्ट्वा वक्रतुण्डैकदन्तिनम् / पप्रच्छ स्कन्दं पार्वती किमेतदिति कारणम्

Al ver a Heramba (Ganesha) frente a ellos con la trompa curvada y un solo colmillo, Parvati preguntó a Skanda: '¿Cuál es la causa de esto?'

Verse 9

स तु पृष्टस्तदा मात्रा सेनानीः सर्वमादितः / वृत्तान्तं कथयामास मात्रे रामस्य शृण्वतः

Entonces, interrogado por su madre, el Comandante del Ejército narró todo el incidente desde el principio a su madre, mientras Rama escuchaba.

Verse 10

सा श्रुत्वोदन्तमखिलं जगतां जननी नृप / उवाच शङ्करं रुष्टा पार्वती प्राणनायकम्

Habiendo escuchado toda la noticia, oh Rey, la Madre de los Mundos, Parvati, se enfureció y habló a Shankara, el Señor de su vida.

Verse 11

पार्वत्युवाच अयं ते भार्गवः शंभो शिष्यः पुत्रः समो ऽभवत् / त्वत्तोलब्ध्वा परं तेजो वर्म त्रैलोक्यजिद्विभो

Parvati dijo: Oh Shambhu, este discípulo Bhargava tuyo se ha vuelto igual a un hijo. Habiendo obtenido de ti el brillo supremo y la armadura, oh Señor Omnipresente, se ha convertido en el conquistador de los tres mundos.

Verse 12

कार्त्तवीर्यार्जुनं संख्ये जितवानूर्जितं नृपम् / स्वकार्यं साधयित्वा तु प्रादात्तुभ्यं च दक्षिणाम्

Él derrotó al poderoso rey Kartavirya Arjuna en la batalla. Habiendo logrado su propio objetivo, ahora te ha dado la Dakshina (ofrenda).

Verse 13

यत्ते सुतस्य दशन कुठारेण न्यपातयत् / अनेनैव कृतार्थस्त्वं भविष्यसि न संशयः

Que él haya derribado el diente de tu hijo con un hacha, con esto ciertamente te sentirás satisfecho, no hay duda.

Verse 14

त्वमिमं भार्गवं शम्भो रक्षान्तेवासिसत्तमम् / तव कार्याणि सर्वाणि साधयिष्यति सद्गुरोः

¡Oh Śambho! Protege a este Bhārgava, el más excelso de los discípulos. Él cumplirá todas tus obras por el santo Gurú.

Verse 15

अह नैवात्र तिष्ठामि यत्त्वया विमता विभो / पुत्राभ्यां सहिता यास्ये पितुः स्वस्य निकेतनम्

¡Oh Vibhu! Puesto que me has rechazado, no permaneceré aquí. Con mis dos hijos iré a la morada de mi padre.

Verse 16

संतो भुजिष्यातनयं सत्कुर्वन्त्यात्मपुत्रवत् / भवता तु कृतोनैव सत्कारो वचसापि हि

Los santos honran incluso al hijo de un servidor como a un hijo propio; pero tú no me brindaste respeto, ni siquiera con palabras.

Verse 17

आत्मनस्तनयस्यास्य ततो यास्यामि दुःखिता / वसिष्ठ उवाच एतच्छ्रुत्वा तु वचनं पार्वत्या भगवान्भवः

Por causa de este hijo mío, partiré afligida. Dijo Vasiṣṭha: al oír estas palabras de Pārvatī, el Bienaventurado Bhava (Śiva)…

Verse 18

नोवाच किञ्चिद्वचनं साधु वासाधु भूपते / सस्मार मनसा कृष्णं प्रणतक्लेशनाशनम्

Oh rey, no pronunció palabra buena ni mala; en su mente recordó a Śrī Kṛṣṇa, destructor de las aflicciones de los postrados.

Verse 19

गोलोकनाथं गोपीशं नानानुनयकोविदम् / स्मृतमात्रो ऽथ भगवान् केशवः प्रणतार्त्तिहा / आजगाम दयासिंधुर्भक्तवश्यो ऽखिलेश्वरः

Golokanātha, Señor de las gopīs, diestro en mil ruegos: apenas fue recordado, el Bienaventurado Keśava, que disipa la aflicción de los postrados, océano de compasión, dócil al devoto y Señor de todo, acudió.

Verse 20

मेघश्यामो विशदवदनो रत्नकेयूरहारो विद्युद्वासा मकरसदृशे कुण्डले संदधानः / बर्हापीडं मणिगणयुतं बिभ्रदीषत्स्मितास्यो गोपीनाथो गदितसुयशाः कौस्तुभोद्भासिवक्षाः

De tez oscura como nube, rostro diáfano, con brazaletes y collar de gemas, vestido como relámpago, con pendientes semejantes al makara; llevando diadema de plumas de pavo real engastada de joyas, con leve sonrisa—Gopīnātha, de fama cantada, con el pecho resplandeciente por el Kaustubha.

Verse 21

राधया सहितः श्रीमान् श्रीदाम्ना चापराजितः

El Glorioso venía junto a Rādhā, y con Śrīdāmā se mostraba invencible.

Verse 22

मुष्णंस्तेजांसि सर्वेषां स्वरुचा ज्ञानवारिधिः / अथैनमागतं दृष्ट्वा शिवः संहृष्टमानसः

Con su propio fulgor eclipsaba el brillo de todos; al ver llegar a ese océano de conocimiento, el corazón de Śiva se colmó de júbilo.

Verse 23

प्रणिपत्य यथान्यायं पूजयामास चागतम् / प्रवेश्याभ्यन्तरे वेश्मराधया सहितं विभुम्

Śiva, postrándose según el rito, veneró al Señor recién llegado y, con Rādhā a su lado, hizo entrar al Soberano en el interior de su morada.

Verse 24

रत्नसिंहासने नम्ये सदारं स न्यवेशयत् / थ तत्र गता देवी पार्वती तनयान्विता

Él se inclinó ante el trono enjoyado y allí lo sentó junto con su esposa. Entonces la Diosa Pārvatī llegó también a ese lugar, acompañada de sus hijos.

Verse 25

ननाम चरणान्प्रभ्वोः पुत्राभ्यां सहिता मुदा / थ रामो ऽपि तत्रैव गत्वा नमितकन्धरः

Ella, junto con sus dos hijos, se postró gozosa a los pies del Señor. Entonces Rāma también fue allí y, con el cuello inclinado, rindió homenaje.

Verse 26

पार्वत्याश्चरणोपान्ते पपाताकुलमानसः / सा यदा नाभ्यनन्दत्तं भार्गवं प्रणतं पुरः

Con la mente turbada, cayó junto a los pies de Pārvatī. Pero cuando la Diosa no acogió con beneplácito al Bhārgava postrado ante ella,

Verse 27

तदोवाच जगन्नाथः पार्वतीं प्रीणयन्गिरा

Entonces Jagannātha habló, complaciendo a Pārvatī con palabras dulces.

Verse 28

श्रीकृष्म उवाच अयि नगनं दिनि निन्दितचन्द्रमुखि त्वमिमं जमदग्निसुतम् / नय निजहस्तसरोजसमर्पितम्स्तकमङ्कमनन्तगुणे

Dijo Śrī Kṛṣṇa: “Oh hija del Rey de las Montañas, cuyo rostro hace palidecer al de la luna, acoge a este hijo de Jamadagni. Oh de virtudes infinitas, él ha ofrecido su cabeza a tus manos de loto; llévalo a tu regazo.”

Verse 29

भवभयहारिणि शंभुविहारिणि कल्मषनाशिनि कुंभिगते / तव चरणे पतितं सततं कृतकिल्बिषमप्यव देहि वरम्

Oh Diosa que disipas el temor del devenir, que moras con Śambhu, destructora de toda mancha, oh Kumbhigate: caigo siempre a tus pies; aun siendo culpable, protégeme y concédeme un don.

Verse 30

श्रुणु देवि महाभागे वेदोक्तं वचनं मम / यच्छ्रुत्वा हर्षिता नूनं भविष्यसि न संशयः / विनायकस्ते तनयो महात्मा महतां महान्

Oh Diosa muy afortunada, escucha mi palabra conforme a los Vedas; al oírla te alegrarás sin duda. Vināyaka es tu hijo: un gran espíritu, grande entre los grandes.

Verse 31

यं कामः क्रोध उद्वेगो भयं नाविशते कदा / वेदस्मृतिपुराणेषु संहितासु च भामिनि

Oh Bhāminī, aquel a quien jamás invaden el deseo, la ira, la agitación ni el temor, es celebrado en los Vedas, las Smṛtis, los Purāṇas y las Saṃhitās.

Verse 32

नामान्यस्योपदिष्टानि सुपुण्यानि महात्मभिः / यानि तानि प्रवक्ष्यामि निखिलाघहराणि च

Los grandes sabios han enseñado sus nombres sumamente meritorios; esos mismos proclamaré, pues arrebatan toda culpa.

Verse 33

प्रमथानां गणा ये च नानारूपा महाबलाः / तेषामीशस्त्वयं यस्माद्गणेशस्तेन कीर्त्तितः

Los gaṇas de los Pramathas son muchos, de formas diversas y gran poder; y como este es su Señor, por eso es celebrado como «Gaṇeśa».

Verse 34

भूतानि च भविष्याणि वर्त्तमानानि यानि च / ब्रह्माण्डान्यखिलान्येव यस्मिंल्लंबोदरः स तु

Todo lo pasado, lo futuro y lo presente, y todos los universos sin excepción, moran en Él: Él es Lambodara.

Verse 35

यः स्थिरो देवयोगेन च्छिन्नं संयोजितं पुनः / गजस्य शिरसा देवितेन प्रोक्तो गजाननः

Aquel que, firme por el yoga divino, vuelve a unir lo cercenado; proclamado por los dioses como portador de cabeza de elefante, Él es Gajānana.

Verse 36

चतुर्थ्यामुदितश्चन्द्रो दर्भिणा शप्त आतुरः / अनेन विधृतो भाले भालचन्द्रस्ततः स्मृतः

En la Caturthī, la luna naciente, afligida por la maldición de Darbhiṇī, halló amparo; Él la sostuvo en su frente, y por eso es recordado como Bhālacandra.

Verse 37

शप्तः पुरा सप्तभिस्तु मुनिभिः संक्षयं गतः / जातवेदा दीपितो ऽभूद्येनासौशूर्पकर्मकः

Antaño, maldecido por siete sabios, cayó en mengua; por él ardió Jātavedā (Agni), y por eso se le recuerda como Śūrpakarmaka.

Verse 38

पुरा देवासुरे युद्धे पूजितो दिविषद्गणैः / विघ्नं निवारयामास विघ्ननाशस्ततः स्मृतः

En la antigua guerra entre devas y asuras, venerado por las huestes celestiales, Él apartó los obstáculos; por eso es recordado como Vighnanāśa, el Destructor de impedimentos.

Verse 39

अद्यायं देवि रामेण कुठारेण निपात्य च / दशनं दैवतो भद्रे ह्येकदन्तः कृतो ऽमुना

Oh Diosa, hoy Rama derribó con el hacha uno de sus dientes; por ello, oh Bhadrā, aquel dios fue hecho ‘Ekadanta’, el de un solo colmillo.

Verse 40

भविष्यत्यथ पर्याये ब्रह्मणो हरवल्लभे / वक्रीभविष्यत्तुण्डत्वाद्वक्रतुण्डः स्मृतो बुधैः

Oh amada de Hara, en el ciclo venidero de Brahmā su trompa se tornará curva; por eso los sabios lo recuerdan como ‘Vakratunda’, el de trompa torcida.

Verse 41

एवं तवास्य पुत्रस्य संति नामानि पार्वति / स्मरणात्पापहारीणि त्रिकालानुगतान्यपि

Oh Pārvatī, así tiene tu hijo muchos nombres; su recuerdo disipa los pecados, aun los que se extienden por los tres tiempos.

Verse 42

अस्मात्त्रयोदशीकल्पात्पूर्वस्मिन्दशमीभवे / मयास्मै तु वरो दत्तः सर्गदेवाग्रपूजने

Antes de este Kalpa de Trayodaśī, en la existencia de Daśamī, le concedí un don: que recibiera la adoración primera entre los dioses de la creación.

Verse 43

जातकर्मादिसंस्कारे गर्भाधानादिके ऽपि च / यात्रायां च वणिज्यादौ युद्धे देवार्चने शुभे

En los saṁskāra como el jātakarma, también en el garbhādhāna y otros ritos, en los viajes y el comercio, en la guerra y en la auspiciosa adoración de los dioses, su culto otorga buenaventura.

Verse 44

संकष्टे काम्यसिद्ध्यर्थं पूजयेद्यो गजाननम् / तस्य सर्वाणि कार्याणि सिद्ध्यन्त्येव न संशयः

En la aflicción, quien adore a Gajānana para alcanzar la realización deseada, verá cumplidas todas sus obras sin duda alguna.

Verse 45

वसिष्ठ उवाच इत्युक्तं तु समाकर्ण्य कृष्णेन सुमहात्मना / पार्वती जगतां नाथा विस्मितासीच्छुभानना

Vasiṣṭha dijo: Al oír estas palabras del magnánimo Kṛṣṇa, Pārvatī, señora de los mundos y de rostro auspicioso, quedó maravillada.

Verse 46

यदा नैवोत्तरं प्रादात्पार्वती शिवसन्निधौ / तदा राधाब्रवीद्देवीं शिवरूपा सनातनी

Cuando, en presencia de Śiva, Pārvatī no dio respuesta alguna, entonces Rādhā, eterna y de forma śivaíta, habló a la Diosa.

Verse 47

श्रीराधोवाच / प्रकृतिः पुरुषश्चोभावन्योन्याश्रयविग्रहौ / द्विधा भिन्नौ प्रकाशेते प्रपञ्चे ऽस्मिन् यथा तथा

Dijo Śrī Rādhā: Prakṛti y Puruṣa, ambos de forma mutuamente dependiente, en este universo se manifiestan como dos, apareciendo distintos, tal como es.

Verse 48

त्वं चाहमावयोर्देवि भेदो नैवास्ति कश्चन / विष्णुस्त्वमहमेवास्मि शिवो द्विगुणतां गतः

Oh Diosa, entre tú y yo no hay diferencia alguna. Tú eres Viṣṇu y yo soy Él mismo; Śiva ha asumido una doble cualidad.

Verse 49

शिवस्य हृदये विष्णुर्भवत्या रूपमास्थितः / मम रूपं समास्थाय विष्णोश्च हृदये शिवः

En el corazón de Śiva, Viṣṇu mora asumiendo la forma de la Diosa; y tomando mi forma, Śiva habita en el corazón de Viṣṇu.

Verse 50

एष रामो महाभागे वैष्णवः शैवतां गतः / गणेशो ऽयं शिवः साक्षाद्वैष्णवत्वं समास्थितः

¡Oh afortunada! Este Rāma, siendo vaiṣṇava, ha llegado a la condición śaiva; y este Gaṇeśa—Śiva en persona—se ha establecido en la vaiṣṇavidad.

Verse 51

एतयोरोवयोः प्रभवोश्चापि भेदो न दृश्यते / एवामुक्त्वा तु सा राधा क्रोडे कृत्वा गजाननम्

Entre estos dos Señores de naturaleza divina no se percibe diferencia alguna. Dicho esto, Rādhā tomó a Gajānana y lo sentó en su regazo.

Verse 52

मूर्ध्न्युपाघ्राय पस्पर्श स्वहस्तेन कपोलके / स्पृष्टमात्रे कपोले तु क्षतं पूर्त्तिमुदागतम्

Ella olfateó su coronilla y tocó su mejilla con su propia mano; con solo tocar la mejilla, la herida se cerró y quedó completa.

Verse 53

पार्वती मुप्रसन्नाभूदनुनीताथ राधया / पादयोः पतितं राममुत्थाप्य निजपाणिना

Apaciguada por Rādhā, Pārvatī quedó muy complacida; y con su propia mano levantó a Rāma, postrado a sus pies.

Verse 54

क्रोडीचकार सुप्रीता मूर्ध्न्यु पाघ्राय पार्वती / एवं तयोस्तु सत्कारं दृष्ट्वा रामगणेशयोः

Parvatī, muy complacida, lo tomó en su regazo y aspiró la fragancia de su coronilla con amor; al ver así el debido homenaje de Rāma y Gaṇeśa, sucedió de ese modo.

Verse 55

कृष्णः स्कन्दमुपाकृष्य स्वाङ्के प्रेम्णा न्यवेशयत् / अथ शंभुरपि प्रीतः श्रीदामानम् पस्थितम्

Kṛṣṇa atrajo a Skanda hacia sí y, con amor, lo sentó en su regazo; luego Śambhu, complacido, honró también a Śrīdāma que estaba presente.

Verse 56

स्वोत्संगे स्थापयामास प्रेम्णा मत्कृत्य मानदः

Aquel que otorga honor lo colocó en su regazo con amor, como si lo tuviera por deber propio.