Shloka 32
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
प्राणांस्त्यक्त्वा विधानेन स्वर्गलोकं गमिष्यति / अवाभ्यां तु जलं पीतं मध्यमे पुष्करे त्विह
Transliteration
prāṇāṃstyaktvā vidhānena svargalokaṃ gamiṣyati / avābhyāṃ tu jalaṃ pītaṃ madhyame puṣkare tviha
Translation
Al abandonar la vida conforme al rito, irá al mundo del cielo. Aquí, en el Pushkara del medio, nosotros dos hemos bebido el agua sagrada.
Word by Word
प्राणान्vital breaths; life
प्राणान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; Masculine, Accusative, Plural
त्यक्त्वाhaving abandoned
त्यक्त्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), ‘having abandoned’
विधानेनby the prescribed procedure
विधानेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootविधान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; Neuter, Instrumental, Singular
स्वर्गलोकम्the heaven-world
स्वर्गलोकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्वर्ग + लोक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative, Singular; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वर्गस्य लोकः)
गमिष्यतिwill go
गमिष्यति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), प्रथम-पुरुष, एकवचन; Parasmaipada
अवाभ्याम्with the two ‘ava’ (two hands/ladles; dual instrument)
अवाभ्याम्:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootअव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया/पञ्चमी/षष्ठी-विभक्ति, द्विवचन; Neuter, Dual; here Instrumental ‘with/by the two’
तुbut; indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/समुच्चय-भेदक (particle, ‘but/indeed’)
जलम्water
जलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative, Singular
पीतम्drunk
पीतम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; agrees with ‘जलम्’
मध्यमेin the middle
मध्यमे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; Neuter, Locative, Singular; used adjectivally ‘in the middle’
पुष्करेin the lotus(-lake)
पुष्करे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुष्कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Locative, Singular
तुand/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic/contrastive particle)
इहhere
इह:
Deśa-adhikaraṇa (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)