Adhyaya 35

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते चतुस्त्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३४// सगर उवाच मुने परमतत्त्वज्ञध्यानज्ञानार्थकोविद / भगवद्भक्तिसंलीनमानसानुग्रहः कुतः

Sagara dijo: Oh Sabio, conocedor de la Verdad Suprema, experto en el significado de la meditación y el conocimiento, ¿de dónde viene la gracia para una mente absorta en la devoción al Señor?

Verse 2

त्वयापि हि महाभाग यतः शंससि सत्कथाः / श्रुत्वा मृगमुखात्सर्वं भार्गवस्य विचेष्टितम्

Oh afortunado, tú también proclamas relatos santos, pues de boca de Mṛgamukha has oído todas las hazañas y acciones de Bhārgava.

Verse 3

भूतं भवद्भविष्यं च नारायणकथान्वितम् / पुनः प्रपच्छ किं नाथ तन्मे वद सविस्तरम्

Sobre el pasado, el presente y el porvenir, entretejidos con la narración de Nārāyaṇa, oh Señor, vuelvo a preguntar: dímelo con todo detalle.

Verse 4

वसिष्ठ उवाच शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि मृगस्य चरितं महत् / यथा पृष्टं तया सो ऽस्यै वर्णयामास तत्त्ववित्

Vasiṣṭha dijo: «Escucha, oh rey; voy a relatar la gran historia del Ciervo. Tal como ella preguntó, así se lo describió aquel conocedor de la verdad».

Verse 5

श्रुत्वा तु चरितं तस्य भार्गवस्य महात्मनः / भूयः प्रपच्छ तं कान्तं ज्ञानतत्त्वार्थमादरात्

Tras oír la historia de aquel gran Bhārgava, ella, con reverencia, volvió a preguntar al amado sobre el sentido del principio del conocimiento.

Verse 6

मृग्युवाच साधुसाधु महाभाग कृतार्थस्त्वं न संशयः / यदस्य दर्शनात्ते ऽद्य जातं ज्ञानमतीद्रियम्

Dijo la cierva: «¡Bien, bien! Oh afortunado, has alcanzado tu fin, sin duda; pues por su visión hoy ha nacido en ti un conocimiento que trasciende los sentidos».

Verse 7

अथातश्चात्मनः सर्वं ममापि वद कारणम् / कर्मणा येन संप्राप्तावावां तिर्यग्जनिं प्रभो

Oh Señor, ahora dime toda la causa, la mía y también la tuya: ¿por qué karma hemos alcanzado ambos un nacimiento tiryak, de bestia?

Verse 8

इति वाक्यं समाकर्ण्य प्रियायाः स मृगः स्वयम् / वर्णयामास चरितं मृग्यश्चैवात्मनस्तदा

Al oír las palabras de su amada, aquel ciervo, por sí mismo, comenzó entonces a relatar la historia de su vida y la de la cierva.

Verse 9

मृग उवाच शृणु प्रिये महाभागे यथाऽवां मृगतां गतौ / संसारे ऽस्मिन्नमहाभागे भावो ऽस्य भवकारणम्

Dijo el ciervo: “Escucha, amada de gran fortuna, cómo ambos llegamos a ser ciervos. En este samsara, oh dichosa, el bhava, la disposición interior, es causa del devenir.”

Verse 10

जीवस्य सदसभ्द्यां हि कर्मभ्यामागतः स्मृतिम् / पुरा द्रविडदेशे तु नानाऋद्धिसमाकुले

En el jiva, la memoria (smriti) surge por las dos clases de karma, el bueno y el malo. Antaño, en la tierra drávida, colmada de múltiples prosperidades, (despertó mi recuerdo).

Verse 11

ब्राह्मणानां कुले वाहं जातः कौशिकगोत्रिणाम् / पिता मे शिवदत्तो ऽभून्नाम्ना शास्त्रविशारदः

Yo nací en una familia de brahmanes del gotra Kaushika. Mi padre se llamaba Śivadatta, versado en los śāstra.

Verse 12

तस्य पुत्रा वयं जाताश्चत्वारो द्विजसत्तमाः / ज्येष्ठो रामो ऽनुजस्तस्य धमस्तस्यानु जः पृथुः

Nosotros nacimos como cuatro hijos suyos, los más excelsos entre los dvija. El mayor fue Rama; su hermano menor, Dhama; y el menor de Dhama, Prithu.

Verse 13

चतुर्थो ऽहं प्रिये जातो सूरिरित्यभिविश्रुतः / उपनीय क्रमात्सर्वाञ्छिवदत्तो महायशाः

Yo, el cuarto, oh amada, nací célebre con el nombre de Sūri. El muy glorioso Śivadatta realizó, uno tras otro, el upanayana de todos nosotros.

Verse 14

वेदानध्यापयामास सांगांश्च सरहस्यकान् / चत्वारो ऽपि वयं तत्र वेदाध्ययनतत्पराः

Él nos enseñó los Vedas con sus aṅga y con sus secretos. Allí, los cuatro permanecíamos entregados al estudio védico.

Verse 15

गुरुशुश्रूषणे युक्ता जाता ज्ञानपरायणाः / गत्वारण्यं फलान्यंबुसमित्कुशमृदो ऽन्वहम्

Dedicados al servicio del maestro, nos volvimos firmes en el conocimiento. Cada día íbamos al bosque y traíamos frutos, agua, leña samit, hierba kuśa y tierra.

Verse 16

आनीय पित्रे दत्त्वाथ कुर्मो ऽध्ययनमेव हि / एकदा तु वयं सर्वे संप्राप्ता पर्वते वने

Tras traerlo y entregarlo al padre, nos dedicábamos únicamente al estudio. Una vez, todos nosotros llegamos a un bosque en la montaña.

Verse 17

औद्भिदं नाम लोलक्षि कृतमालातटे स्थितम् / सर्वे स्नात्वा महानद्यामुषसि प्रीतमानसाः

Oh Lolaksi, en la ribera del río Kṛtamālā se halla el tirtha llamado Audbhida. Al alba, todos se bañaron en la gran corriente con el corazón colmado de gozo.

Verse 18

दत्तार्घाः कृतजप्याश्च समारूढा नागोत्तमम् / शालस्तमालैः प्रियकैः पनसैः कोविदारकैः

Tras ofrecer el arghya y cumplir el japa, todos montaron al Naga supremo, el noble elefante. Estaba rodeado de árboles sala, tamala, priyaka, panasa y kovidara.

Verse 19

सरलार्जुनपूगैश्च खर्जूरैर्नारिकेलकैः / जंबूभिः सहकारैश्च कट्फलैर्बृहतीद्रुमैः

Allí había árboles de sarala y arjuna, de areca, de dátil y de coco; también jambū, sahakāra (mango) y katphala, grandes árboles frondosos.

Verse 20

अन्यैर्नानाविधैर्वृक्षैः परार्थप्रतिपादकैः / स्निग्धच्छायैः समाहृष्टनानापक्षिनिनादितैः

Había además otros árboles de muchas clases, benéficos para todos. Su sombra era suave y fresca, y el lugar resonaba alegremente con el canto de diversas aves.

Verse 21

शार्दूल हरिभिर्भल्लैर्गण्डकैर्मृगनाभिभिः / गचैन्द्रैः शारभाद्यैश्च सेवितं कन्दरागतैः

Aquel lugar era frecuentado por moradores de las cavernas: tigres (śārdūla), leones (hari), osos (bhalla), rinocerontes (gaṇḍaka), ciervos almizcleros (mṛganābhi), elefantes señoriales y seres como el śārabha.

Verse 22

मल्लिकापाटलाकुन्दकर्णिकारकदंबकैः / सुगन्धिभिर्वृतं चान्यैर्वातोद्धूतपरगिभिः

Aquel lugar estaba rodeado de fragantes flores de mallikā, pāṭalā, kunda, karṇikāra y kadamba, y también de otras flores cuyo polen el viento levantaba y esparcía.

Verse 23

नानामणिगणाकीर्णैर्नीलपीतसितारुणैः / शृङ्गैः समुल्लिखन्तं च व्योम कौतुकसं युतम्

Sus cuernos, cuajados de innumerables gemas azules, amarillas, blancas y rojizas, parecían raspar el cielo; el espectáculo estaba colmado de asombro.

Verse 24

अत्युच्चपातध्वनिभिर्निर्झरैः कन्दरोद्गतैः / गर्ज्जतमिव संसक्तं व्यालाद्यैर्मृगपक्षिभिः

Con el estruendo de las cascadas que, saliendo de las cavernas, caían desde gran altura, aquel lugar parecía rugir; estaba poblado de serpientes, fieras, aves y demás criaturas.

Verse 25

तत्रातिकौतुकाहृष्टदृष्टयोभ्रातरो वयम् / नास्मार्ष्म चात्मनात्मानं वियुक्ताश्च परस्परम्

Allí, nosotros, los hermanos, quedamos con la mirada arrebatada por un inmenso asombro; olvidamos hasta de nosotros mismos y nos separamos unos de otros.

Verse 26

एतस्मिन्नन्तरे चैका मृगी ह्यगात्पिपासिता / निर्झरापात शिरसि पातुकामा जलं प्रिये

En ese instante, amada mía, una cierva sedienta llegó a la cima donde se precipita la cascada, deseosa de beber el agua.

Verse 27

तस्याः पिबन्त्यास्तु जलं शार्दूलो ऽतिभयङ्करः / तत्र प्राप्तो यदृच्छातो जगृहे तां भयर्दिताम्

Mientras ella bebía agua, un tigre sumamente terrible llegó allí por azar y apresó a la mujer, abatida por el miedo.

Verse 28

अहं तद्ग्रहणं पश्यन्भयेन प्रपलायितः / अत्युच्चवत्त्वात्पतितो मृतश्चैणीमनुस्मरन्

Al ver cómo la apresaban, huí por miedo; caí desde una altura inmensa y morí recordando a aquella cierva.

Verse 29

सा मृता त्वं मृगी जाता मृग स्त्वाहमनुस्मरन् / जातो भद्रे न जाने वै क्व गाता भ्रातरो ऽग्रजाः

Ella murió; tú naciste como cierva, y yo, recordándote, nací como ciervo. Oh bienamada, no sé adónde fueron los hermanos mayores.

Verse 30

एतन्मे स्मृतिमापन्नं चरितं तव चात्मतः / भूतं भविष्यं च तथा शृणु भद्रे वदाम्यहम्

Esta historia tuya y mía ha vuelto a mi memoria; oh bienamada, escucha también lo pasado y lo venidero, pues yo lo diré.

Verse 31

यो ऽयं वा वृष्ठसंलग्नो व्याधो दूरस्थितो ऽभवत् / रामस्यास्य भयात्सो ऽपि भक्षितो हरिणा धुना

Aquel cazador, empapado por la lluvia y apostado a lo lejos, también, por temor a este Rama, ha sido ahora devorado por un ciervo.

Verse 32

प्राणांस्त्यक्त्वा विधानेन स्वर्गलोकं गमिष्यति / अवाभ्यां तु जलं पीतं मध्यमे पुष्करे त्विह

Al abandonar la vida conforme al rito, irá al mundo del cielo. Aquí, en el Pushkara del medio, nosotros dos hemos bebido el agua sagrada.

Verse 33

संदृष्टो भार्गवश्चायं साक्षाद्विष्णुस्वरूपधृक् / तेनानेकभवोत्पन्नं पातकं नाशमागतम्

Este Bhārgava fue visto como quien porta directamente la forma de Vishnu. Por su darśana, el pecado nacido de muchas vidas llegó a su destrucción.

Verse 34

अगस्त्यदर्शनं लब्ध्वा श्रुत्वा स्तोत्रं गतिप्रदम् / गमिष्यावः शुभांल्लोकान्येषु गत्वा न शोचति

Tras obtener el darśana de Agastya y oír el himno que concede el camino, iremos a los mundos auspiciosos; adonde, al llegar, nadie se aflige.

Verse 35

इत्येवमुक्त्वा स मृगः प्रियायै प्रियदर्शनः / विरराम प्रसन्नात्मा पश्यन्राममना तुरः

Dicho esto, el ciervo de grata apariencia habló a su amada. Con el ánimo sereno se detuvo, mirando a Rāma con corazón anhelante.

Verse 36

भर्गवः श्रुतवांश्चैव मृगोक्तं शिष्यसंयुतः / विस्मितो ऽभूच्च राजेन्द्र गन्तुं कृतमतिस्तथा

¡Oh Rajendra! Bhārgava, acompañado de sus discípulos, oyó lo dicho por el ciervo y quedó maravillado; y así mismo decidió partir.

Verse 37

अकृतव्रमसंयुक्तो ह्यगस्त्यस्याश्रमं प्रति / स्नात्वा नित्यक्रियां कृत्वा प्रतस्थे हर्षितो भृशम्

Él, unido a votos y disciplinas sagradas, se encaminó hacia el āśrama del sabio Agastya. Tras bañarse y cumplir los ritos cotidianos, partió colmado de gran júbilo.

Verse 38

रामेण गच्छता मार्गे दृष्टो व्याधो मृतस्तदा / सिंहस्य संप्रहारेम विस्मितेन महात्मना

Mientras Rama avanzaba por el camino, vio entonces a un cazador yaciendo muerto, abatido por el ataque de un león; el magnánimo quedó maravillado.

Verse 39

अध्यर्द्धयोजनं गत्वा कनिष्ठं पुष्करं प्रति / स्नात्वा माध्याह्निकीं सन्ध्यां चका रातिमुदान्वितः

Tras recorrer una yojana y media, llegó al Pushkara menor. Allí se bañó, realizó la sandhyā del mediodía y quedó colmado de alegría.

Verse 40

हितं तदात्मनः प्रोक्तं मृगेण स विचारयन् / तावत्तत्पृष्ठसंलग्नं मृगयुग्ममुपागतम्

Mientras meditaba en lo que el ciervo le había dicho para su propio bien, en ese mismo instante se acercó una pareja de ciervos, como pegada a su espalda.

Verse 41

पुष्करे तु जलं पीत्वाभिषिच्यात्मतनुं जलैः / पश्यतो भार्गवस्यागादगस्त्याश्रमसंमुखम्

En Pushkara bebió agua y ungió su propio cuerpo con ella a modo de abhiṣeka; ante la mirada de Bhārgava, se encaminó hacia el āśrama de Agastya.

Verse 42

रामो ऽपि सन्ध्यां निर्वर्त्त्य कुंभजस्याश्रमं ययौ / विपद्गतं पुष्करं तु पश्यमानो महामनाः

Rama también, tras cumplir el rito del sandhyā, partió hacia el āśrama de Kumbhaja (Agastya). Con ánimo magnánimo, contempló a Puṣkara caído en la desgracia.

Verse 43

विष्णोः पदानि नागानां कुण्डं सप्तर्षिसंस्थितम् / गत्वोपस्पृश्य शुच्यंभो जगामागस्त्यसंश्रयम्

Fue a los Pasos de Viṣṇu y al estanque de los Nāga, donde moraban los Siete Ṛṣis. Tras purificarse con agua limpia, se encaminó al amparo de Agastya.

Verse 44

यच्च ब्रह्मसुता राजन्समायाता सरस्वती / त्रीन्संपूरयितुं कुण्डानग्निहोत्रस्य वै विधेः

Y, oh rey, Sarasvatī, hija de Brahmā, acudió también allí para colmar los tres kuṇḍa conforme al rito del agnihotra.

Verse 45

तत्र तीरे शुभं पुण्यं नानामुनिनिषेवितम् / ददर्श महदाश्चर्यं भार्गवः कुंभजाश्रमम्

En aquella ribera había un lugar auspicioso y santo, frecuentado por muchos sabios. Bhārgava contempló el gran prodigio: el āśrama de Kumbhaja.

Verse 46

मृगैः सिंहैः सहगतैः सेवितं शान्तमानसैः / कुटरैरर्जुनैर्निंबैः पारिभद्रधवेगुदैः

Aquel āśrama era frecuentado por ciervos y leones de ánimo apacible, que convivían juntos; y estaba rodeado de árboles kutara, arjuna, nimba, pāribhadrā, dhava y gūda.

Verse 47

खदिरासनखर्जूरैः संकुलं बदरीद्रुमैः / तत्र प्रविश्य वै रामो ह्यकृतव्रणसंयुतः

En el bosque, tupido de khadira, āsana, palmeras datileras y árboles de badarī, entró Rāma, sin herida alguna en su cuerpo.

Verse 48

ददर्श मुनिमासीनं कुम्भजं शान्तमानसम् / स्तिमितोदसरः प्रख्यं ध्यायन्तं ब्रह्म शाश्वतम्

Allí vio al sabio Kumbhaja sentado en su asiento: de mente serena, como un estanque inmóvil, meditando en el Brahman eterno.

Verse 49

कौश्यां वृष्यां मार्गकृत्तिं वसानं पल्लवोटजे / ननाम च महाराज स्वाभिधानं समुच्चरन्

En la choza de brotes tiernos, él vestía tela kauśeya y piel de ciervo; entonces, oh gran rey, Rāma se inclinó, pronunciando su propio nombre.

Verse 50

रामो ऽस्मि जामदग्न्यो ऽहं भवन्तं द्रष्टुमागतः / ताद्विद्धि प्रणिपातेन नमस्ते लोकभावन

Soy Rāma, hijo de Jamadagni; he venido a verte. Sábelo por esta postración: oh sustentador del mundo, mi reverencia a ti.

Verse 51

इत्युक्तवन्तं रामं तु उन्मील्य नयने शनैः / दृष्ट्वा स्वागतमुच्चार्य तस्मायासनमादिशत्

Al oír a Rāma hablar así, el sabio abrió lentamente los ojos; al verlo, pronunció “bienvenido” y le indicó un asiento.

Verse 52

मधुपर्कं समानीय शिष्येण मुनिपुङ्गवः / ददौ पप्रच्छ कुशलं तपसश्च कुलस्य च

Haciendo traer el madhuparka por su discípulo, el excelso sabio lo ofreció; luego preguntó por el bienestar de la austeridad y del linaje.

Verse 53

स पृष्टस्तेन वै रामो घटोद्भवमुवाच ह / भवत्संदर्शनादीश कुशलं मम सर्वतः

Preguntado por él, Rama dijo a Ghaṭodbhava: «Oh Señor, por tu darśana, me hallo en bienestar por todas partes».

Verse 54

किं त्वङ्कं संशयं जातं छिन्धि स्ववचनामृतैः / मृगश्चैको मया दृष्टो मध्यमे पुष्करे विभो

¿Qué duda ha nacido en ti? Córtala con el néctar de tus palabras. Oh Vibhu, en el Puṣkara central he visto un ciervo solitario.

Verse 55

तेनोक्तमखिलं वृत्तं मम भूतमनागतम् / तच्छूत्वा विस्मयाविष्टो भवच्छरणमागतः

Él relató por completo todo lo ocurrido y lo por venir en mi vida. Al oírlo, sobrecogido de asombro, he venido a refugiarme en ti.

Verse 56

पाहि मां कृपया नाथ साधयन्त महामनुम् / शिवेन दत्तं कवच मम साधयतो गुरो

Oh Nātha, por compasión protégeme: estoy realizando la sādhana del gran mantra. Oh Gurú, que el kavaca otorgado por Śiva me resguarde en esta práctica.

Verse 57

कृष्मस्य समतीत तु साधिकं हि शरच्छतम् / न च सिद्धिमवाप्तो ऽहं तन्मे त्वं कृपया वद

Pasada la estación de kṛṣma, han transcurrido más de cien otoños, y aun así no he alcanzado la siddhi; por compasión, dime la causa.

Verse 58

वसिष्ठ उवाच एवं प्रश्नं समाकर्ण्य रामस्य सुमहात्मनः / क्षणं ध्यात्वा महाराज मृगोक्तं ज्ञातवान् हृदा

Vasiṣṭha dijo: Al oír así la pregunta del magnánimo Rāma, oh gran rey, meditó un instante y comprendió en su corazón lo dicho por el ciervo.

Verse 59

मृगं चापि समायातं मृग्या सह निजाश्रमे / श्रोतुं कृष्णामृतं स्तोत्रं सर्वं तत्कारण मुनिः / विचार्याश्वासयामास भार्गवः स्ववचोमृतैः

El ciervo también llegó a su propio āśrama con la cierva, para escuchar el himno “Kṛṣṇāmṛta”. El sabio, tras considerar toda la causa, Bhārgava lo consoló con el néctar de sus palabras.