Adhyaya 15

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पे ऽशौचविधिर्नाम चतुर्दशो ऽध्योयः // १४// ऋषय ऊचुः अहो धन्यस्त्वया सूत श्राद्धकल्पः प्रकीर्तितः / श्रुता नः श्राद्धकल्पास्तु ऋषिभिर्ये प्रकीर्त्तिताः

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, en la sección media proclamada por Vāyu, en el tercer upoddhāta-pāda, dentro del Śrāddha-kalpa, está el capítulo decimocuarto llamado «Aśauca-vidhi». Dijeron los ṛṣis: «¡Oh Sūta, eres dichoso! Has proclamado el Śrāddha-kalpa; también hemos escuchado los Śrāddha-kalpas que los ṛṣis han ensalzado».

Verse 2

अतीव विस्तरो ह्यस्य विशेषेण तु कीर्त्तितः / देवाशेषं महाप्राज्ञ ऋषेस्तस्य मतं यथा

Esto ha sido expuesto con suma amplitud y de modo particular; oh sapientísimo, dinos la opinión de ese ṛṣi tal como es, junto con lo que resta concerniente a los dioses.

Verse 3

सूत उवाच कीर्त्तयिष्यामि वो विप्रा ऋषेस्तस्य मतं तु यत् / श्राद्धं प्रति महाभागस्तन्मे श्रुणुत विस्तरात्

Dijo Sūta: «Oh vipras, proclamaré la opinión de ese ṛṣi; acerca del Śrāddha, oh afortunados, escuchadme con amplitud».

Verse 4

उक्तं श्राद्धंमया पूर्वं विधिश्च श्राद्धकर्मणि / परिशिष्टं प्रवक्ष्यामि ब्रह्मणानां परिक्षणम्

Antes he expuesto el śrāddha y el rito del acto de śrāddha. Ahora declararé lo restante: el examen de los brāhmaṇas.

Verse 5

न मीमांस्याः सदा विप्राः पवित्रंह्येतदुत्तमम् / दैवे पित्र्ये च नियतं श्रूयते वै परीक्षणम्

Oh vipras, no os entreguéis siempre a disputas de mīmāṃsā; ésta es la norma más pura y excelsa. En los ritos para los dioses y para los antepasados se oye que el examen es obligatorio.

Verse 6

यस्मिन्दोषाः प्रदृश्येरम्स हि कार्येषु वर्जितः / जानीयाद्वापि संवासाद्वर्जयेत्तं प्रयत्नतः

Aquel en quien se vean faltas debe ser excluido de los actos rituales. Incluso por la convivencia se le reconoce; por ello, evítesele con diligencia.

Verse 7

अविज्ञातं द्विजं श्राद्धे न परीक्षेत पण्डितः / सिद्धा हि विप्ररूपेण चरन्ति पृथिवीमिमाम्

En el śrāddha, el sabio no debe examinar al dvija desconocido; pues los siddhas recorren esta tierra tomando forma de vipra.

Verse 8

तस्मादतिथिमायान्तमभिगच्छेत्कृताञ्जलिः / पूजयेच्चार्घ्यपाद्याभ्यां तथाभ्यञ्जनभोजनैः

Por ello, al huésped que llega hay que acercarse con las manos juntas. Debe ser honrado con arghya y pādya, y también con unción y alimento.

Verse 9

उर्वी सागरपर्यन्तां देवा योगेश्वरः सदा / नानारूपैश्चरन्त्येते प्रजा धर्मेण योजयन्

En la tierra que se extiende hasta el océano, los Devas, el Yogesvara, vagan siempre en múltiples formas, conduciendo a las criaturas por el Dharma.

Verse 10

तस्माद्दद्यात्सदा दान्तः समभ्यार्च्यातिथिं नरः / व्यञ्जनानि तु वक्ष्यामि फलं तेषां तथैव च

Por ello, el hombre dueño de sí debe dar siempre y honrar al huésped con la debida adoración. Ahora expondré los manjares y también el fruto que otorgan.

Verse 11

अग्निष्टोमं पयसा प्राप्नुयाद्वै फलं तथोक्थस्य च पायसेन / सषोडशी सत्रफलं घृतेन मध्वातिरात्रस्य फलं तथैव

Con leche se alcanza el fruto del Agniṣṭoma; con payasa, el fruto del Ukthya; con ghee, el fruto del Ṣoḍaśī y del Sattra; y con miel, igualmente, el fruto del Atirātra.

Verse 12

तथाप्नुयाच्छ्रद्दधा नो नरो वै सर्वैः कामैर्भोजयेद्यस्तु विप्रान् / सर्वार्थदं सर्वविप्रातिथेयं फलं च भुङ्क्ते सर्वमेधस्य नित्यम्

Así, el hombre lleno de śraddhā que alimenta a los vipras con todos los bienes deseables obtiene ese mismo fruto: el que concede todo fin, el fruto de servir a todo huésped brahmán y, siempre, el fruto del sacrificio Sarvamedha.

Verse 13

यस्तु श्राद्धे ऽतिथिं प्राप्तं दैवे चाप्यवमन्यते / तं वै देवा निरस्यन्ति हतो यद्वत्परावसुः

Quien, en el śrāddha, desprecia al huésped que ha llegado, y también en el rito para los Devas lo menosprecia, a ese los Devas lo rechazan; perece como Parāvasu.

Verse 14

देवाश्च पितरश्चैव तेमेवान्तर्हिता द्विजम् / आविश्य विप्रं मोक्ष्यन्ति लोकानुग्रहकारणात्

¡Oh, dos veces nacido! Los dioses y los Pitṛs, aunque invisibles, entran en ese brāhmaṇa y, por compasión hacia el mundo, le otorgan la liberación.

Verse 15

अपूजितो दहत्येष दिशेत्कामांश्च पूजितः / सर्वस्वेनापि तस्माद्धि पूजयेदतिथिं सदा

Si el huésped sagrado no es honrado, quema; si es honrado, concede los deseos. Por eso, aun con todo lo que se posee, debe venerarse siempre al atithi.

Verse 16

वानप्रस्थो गृहस्थश्च सतामभ्यागतो यथा / वालखिल्यो यतिश्चैव विज्ञेयो ह्यतिथिः सदा

Al vānaprastha o al jefe de hogar que llega a la morada de los virtuosos, así como al vālakhilya y al yati, a todos ellos debe reconocérseles siempre como ‘atithi’.

Verse 17

अभ्यागतः पाकचारदतिथिः स्यादपावकः / अतिथेरतिथिः प्रोक्तः सो ऽतिथिर्योग उच्यते

El huésped que llega a la hora de la comida se llama ‘apāvaka’; y el huésped del huésped es declarado el atithi llamado ‘yoga’.

Verse 18

नाव्रती न च संकीर्णो नाविद्यो नाविशेषवित् / न च संतानसंबद्धो न देवी नागसे ऽतिथिः

No es atithi quien carece de votos, ni quien tiene conducta confusa; ni el ignorante, ni quien no conoce las debidas distinciones; ni el pariente de la propia descendencia, ni una diosa, ni un culpable: a tales no se les llama atithi.

Verse 19

पिपासिताय श्रान्ताय भ्रान्तायातिबुभुक्षते / तस्मै सत्कृत्य दातव्यं यज्ञम्य फलमिच्छता

A quien esté sediento, fatigado, extraviado y con hambre extrema, quien anhele el fruto del yajña debe dar limosna tras honrarlo debidamente.

Verse 20

न वक्तव्यं सदा विप्र क्षुधिते नास्ति किञ्चन / तस्मै सत्कृत्य दातव्यं सदापचितिरेव सः

Oh vipra, no digas siempre al hambriento: «no hay nada»; dale con respeto: eso mismo es el homenaje perdurable.

Verse 21

अक्लिष्ट मव्रणं युक्तं कृशवृत्तिमयाचकम् / एकान्तशीलं धीमन्तं सदा श्राद्धेषु भोजयेत्

A quien está libre de aflicción y de heridas, es sobrio, vive con poco, no mendiga, es de ánimo recogido y sabio, a ese debe alimentársele siempre en los śrāddha.

Verse 22

नो ददामि तमित्येवं ब्रूयाद्यो वै दुरात्मवान् / अपि जातिशतं गत्वा न स मुच्येत किल्बिषात्

Quien, de alma perversa, dice: «No doy», aun tras cien nacimientos no se libera de la culpa.

Verse 23

समोदं भोजयेद्विप्रानेकपङ्क्त्यां तु यो नरः / नियुक्तो ह्यनि युक्तो वा पङ्क्त्या हरति किल्बिषम्

Quien alimenta con alegría a los vipras en muchas hileras, sea por encargo o sin encargo, mediante ese banquete en filas se lleva la culpa.

Verse 24

पाप्मानं गृह्यते क्षिप्रमिष्टापूर्त्तं च नश्यति / यतिस्तु सर्वविप्राणां सर्वेषामग्रतो भवेत्

El pecado se apodera pronto y también perece el mérito de los ritos y ofrendas (iṣṭa‑pūrta); mas el yati (renunciante) se halla al frente de todos los vipras (brahmanes).

Verse 25

पञ्च वेदान्सेतिहासान्यः पठेद्द्विजसत्तमः / योगादनन्तरं सो ऽथ नियोक्तव्यो विजानता

Aquel dvija excelso que recite los cinco Vedas junto con los Itihāsa, después del yoga debe ser asignado por el sabio a su deber correspondiente.

Verse 26

त्रिवेदो ऽनन्तरं तस्य द्विवेदस्तदनन्तरम् / एकवेदस्ततः पश्चादुपाध्यायस्ततः परम्

Después de él viene el conocedor de tres Vedas, luego el de dos Vedas; después el de un Veda; y más allá, el upādhyāya (maestro instructor), en ese orden.

Verse 27

पावना ये ऽत्र संख्यातास्तान्प्रवक्ष्ये निबोधत / य एते पूर्वनिर्द्दिष्टाः सर्वे ते ह्यनुपूर्वशः

A los que aquí se cuentan como purificadores, los expondré—escuchad con atención; todos los ya indicados antes están dispuestos en orden sucesivo.

Verse 28

षडङ्गविद्ध्यानयोगौ सर्वतत्रस्तथैव च / यायावरश्च पञ्चैते विज्ञेयाः पङ्क्तिपावनाः

El conocedor de los ṣaḍaṅga, el yogui de dhyāna, el versado en todos los tantras y el yāyāvara: estos cinco deben ser reconocidos como paṅkti‑pāvana, purificadores de la fila ritual.

Verse 29

श्राद्धकल्पे भवेद्यस्तु सन्निपत्य तु पावनः / चतुर्दशानां विद्यानामेकस्यामपि पारगाः

En el rito del śrāddha, quien se reúne y se vuelve purificador, sea versado al menos en una de las catorce ciencias sagradas.

Verse 30

यथावद्वर्त्तमानाश्च सर्वे ते पङ्क्तिपावनाः / असंदेहस्तु सौपर्णाः पञ्चाग्नेयाश्च सामगाः

Quienes obran conforme al rito, todos ellos purifican la fila; son sin duda Sauparṇa, observantes del pañcāgni y cantores del Sāma.

Verse 31

यश्चरेद्विधिवद्विप्र समा द्वादश संततः / त्रिनाचिकेतस्त्रै विद्यो यश्च धर्मान्द्विजः पठेत्

¡Oh vipra! Quien durante doce años practica sin cesar conforme al rito, es llamado trināciketa y traividya; y también el dvija que recita los dharmas.

Verse 32

बार्हस्पत्ये महाशास्त्रे यश्च पारङ्गतो द्विजः / सर्वे ते पावना विप्राः पङ्क्तीनां समुदात्दृताः

El dvija versado en el gran śāstra de Bārhaspatya: todos esos vipras son purificadores y deben ser recibidos con honor en las filas del rito.

Verse 33

आमन्त्रितस्तु यः श्राद्धे योषितं सेवते द्विजः / पितरस्तस्य तन्मासं तस्मिन्रितसि शेरते

El dvija que, habiendo sido invitado al śrāddha, se entrega al trato con mujer: sus pitṛs yacen durante todo ese mes en esa estación.

Verse 34

ध्याननिष्ठाय दातव्यं सानुक्रोशाय धीमते / यतिं वा वालखिल्यं वा भोजयेच्छ्राद्दकर्मणि

Debe darse la dádiva al sabio firme en la meditación y lleno de compasión; en el rito de śrāddha, hágase comer a un yati o a un muni Vālakhilya.

Verse 35

वानप्रस्थाय कुर्वाणः पूजामात्रेण तुष्यते / गृहस्थं भोजयेद्यस्तु विश्वेदेवास्तु पूजिताः

El vānaprastha se complace con la sola adoración; pero quien da de comer a un cabeza de familia, con ello adora también a los Viśvedeva.

Verse 36

वानप्रस्थेन ऋषयो वालखिल्यैः पुरन्दरः / यतीनां तु कृता पूजा साक्षाद्ब्रह्मा तुं पूजितः

Al honrar al vānaprastha, se honra a los ṛṣi; al honrar a los Vālakhilya, se honra a Purandara (Indra); y al venerar a los yati, se venera directamente a Brahmā.

Verse 37

आश्रमो ऽपावनो यस्तु पञ्चमस्संकरात्मकः / चत्वारस्त्वाश्रमाः पूच्याः श्राद्धे देवे तथैव च

El quinto āśrama, de naturaleza mezclada (saṅkara), es impuro; en el śrāddha y en el culto a los dioses, sólo los cuatro āśrama son dignos de veneración.

Verse 38

चतुराश्रमबाह्येभ्य स्तेभ्यः श्राद्धे न दापयेत् / यस्तिष्ठेद्वायुभक्षश्च चातुराश्रमबाह्यतः

En el śrāddha no debe darse ofrenda a quienes están fuera de los cuatro āśrama; ni siquiera a quien, aunque viva como ‘comedorde aire’ (vāyubhakṣa), permanezca fuera del cāturāśrama.

Verse 39

अनाश्रमीतपस्तेपे न तं तत्र निमन्त्रयेत् / अयतिर्मोक्षवादी च श्रुतौ तौ पङ्क्तिदूषकौ

No se debe invitar a quien realiza penitencia sin pertenecer a un Ashrama. Aquel que habla de la liberación (Moksha) sin autocontrol es conocido en las escrituras como un contaminador de la fila.

Verse 40

उग्रेण तपसा युक्ता बहुज्ञाश्चित्रवादिनः / निन्दन्ति च द्विजातिभ्यः सर्वे ते पङ्क्तिदूषकाः

Aquellos dedicados a penitencias terribles, los que hablan extrañamente a pesar de saber mucho, y los que insultan a los nacidos dos veces: todos ellos son contaminadores de la fila.

Verse 41

औपवस्तास्तथा सांख्या नास्तिका वेदनिन्दकाः / ध्यानं निन्दन्ति ये केचित्सर्वे ते पङ्क्तिदूषकाः

Los que ayunan hipócritamente, los seguidores de Sankhya, los ateos, los que vilipendian los Vedas y los que critican la meditación: todos ellos son contaminadores de la fila.

Verse 42

वृथा मुण्डाश्च जटिलाः सर्वे कार्पटिकास्तथा / निर्घृणान्भिन्नवृत्तांश्च सर्वभक्षांश्च वर्जयेत्

Se debe evitar a los que se afeitan la cabeza o llevan el pelo enmarañado en vano, a los que visten harapos por apariencia, a los crueles, a los de mala conducta y a los que comen indiscriminadamente.

Verse 43

कारुकादीननाचारांल्लोकवेदबहिष्कृतान् / गाय नान्वेदवृत्तांश्च हव्यकव्ये न भोजयेत्

A los artesanos, a los de mala conducta, a los excluidos de la sociedad y de los Vedas, y a los cantantes, no se les debe dar de comer en las ofrendas a los dioses y a los antepasados.

Verse 44

एतैस्तु वर्त्तयेद्यस्तु कृष्णवर्णं स गच्छति / यो ऽश्नाति सह शूद्रेणा सर्वे ते पङ्क्तिदूषणाः

Quien vive conforme a estas conductas llega al estado llamado kṛṣṇa-varṇa. Quien come junto con un śūdra, todos ellos son tenidos por mancilladores de la fila ritual.

Verse 45

व्याकर्षणं सत्त्वनिबर्हणं च कृषिर्वणिज्या पशुपालनं च / शुश्रूषणं चाप्यगुरोररेर्वाप्यकार्यमेतद्धि सदा द्विजानाम्

Arar, destruir seres vivos, la labranza, el comercio y el pastoreo; así como servir al maestro y realizar actos impropios aun para un enemigo: todo ello se considera siempre vedado a los dvija.

Verse 46

मिथ्यासंकल्पिनः सर्वानुद्वृत्तांश्च विवर्जयेत् / मिथ्याप्रवादी निन्दाकृत्तथा सूचकदांभिकौ

Debe evitarse a todos los de intención falsa y a los insolentes. Evítese también al mentiroso, al difamador, al soplón y al hipócrita engreído.

Verse 47

उपपातकसंयुक्ताः पातकैश्च विशेषतः / वेदे नियोगदातारो लोभमोहफलर्थिनः

Aquellos ligados a faltas menores (upapātaka) y, más aún, manchados por pecados graves; quienes se hacen pasar por dadores de ‘niyoga’ en el Veda, buscando frutos por codicia y engaño.

Verse 48

ब्रह्मविक्रयिणस्तान्वै श्राद्धकर्मणि वर्जयेत् / न वियोगास्तु वेदानां यो नियुङ्क्ते स पापकृत्

A quienes comercian con la Brahma-vidyā/el Veda, hay que excluirlos del rito de śrāddha. Quien impone ‘niyoga’ separando los Vedas, ese comete pecado.

Verse 49

वक्ता वेदफलाद्भ्रश्येद्दाता दानफलात्तथा / भृतको ऽध्यापयेद्यस्तु भृतकाध्यापितस्तु यः

Quien expone los Vedas cae del fruto védico; y quien da dádiva para enseñar pierde también el fruto de su don. El que enseña por salario y el que es instruido por salario—ambos son censurables.

Verse 50

नार्हतस्तावपि श्राद्धे ब्रह्माणः क्रयविक्रयी / क्रयश्च विक्रयश्चैवाजीवितार्थे विगर्हितौ

En el śrāddha tampoco son aptos los brahmanes que se dedican a comprar y vender; pues la compra y la venta por sustento son reprobables.

Verse 51

वृत्तिरेषा तु वैश्यस्य ब्राह्मणस्य तु पातकम् / आहरेद्भृतितो वेदान् वेदेभ्यश्चोपजीवति

Tal modo de vida es propio del vaiśya, pero para el brahmán es pecado. Quien obtiene/enseña los Vedas por salario y vive de los Vedas, incurre en falta.

Verse 52

उभौ तौ नार्हतः श्राद्धं पुत्रिकापतिरेव च / वृथा दारांश्च यो गच्छेद्यो यजेत वृथाध्वरैः

Ninguno de esos dos es apto para el śrāddha, ni tampoco el esposo de la putrikā. Quien va en vano tras mujeres, y quien oficia sacrificios inútiles—tampoco es apto.

Verse 53

नार्हतस्तावपि श्राद्धं द्विजो यश्चैव वार्धुषी / स्त्रियो रक्तान्तरा येषां परदारपराश्च ये

En el śrāddha tampoco es apto el dvija que vive del interés o usura. Aquellos cuyas mujeres están en menstruación (en aśauca) y quienes se apegan a mujeres ajenas—tampoco son aptos.

Verse 54

अर्थकामरताश्चैव न ताञ्छ्राद्धेषु भोजयेत् / वर्णाश्रमाणां धर्मेषु विरुद्धाःसर्वकर्मणि

A quienes se deleitan en la riqueza y el deseo no se les debe dar de comer en el śrāddha. Los que se oponen al dharma de los varṇa y āśrama son contrarios en toda acción ritual.

Verse 55

स्तेनश्च सर्वयाजी च सर्वे ते पङ्क्तिदूषकाः / यश्च सूकरवद्भुङ्क्ते यश्च पाणितले द्विजः

El ladrón y quien oficia sacrificios para cualquiera: todos ellos mancillan la fila del banquete. También quien come como cerdo y el dvija que come sobre la palma de la mano.

Verse 56

न तदश्नन्ति पितरो यश्च वाच्यं समश्नुते / स्त्रीशूद्रायान्नमेतद्वै श्राद्धोच्छिष्टं न दापयेत्

Los Pitṛ no aceptan tal alimento; y lo mismo ocurre con quien come lo censurable (prohibido). A la mujer y al śūdra no debe dárseles el alimento sobrante del śrāddha.

Verse 57

यो दद्याच्चानुसंमोहान्न तद्गच्छति वै पितॄन् / तस्मान्न देयमन्नाद्यमुच्छिष्टं श्राद्धकर्मणि

Quien, por confusión (ignorancia), lo entregue, eso no llega a los Pitṛ. Por ello, en el rito de śrāddha no debe darse alimento sobrante (ucchiṣṭa).

Verse 58

अन्यच्च दधिसर्पिर्भ्यां शिष्टं पुत्राय नान्यथा / अवशेषं तु दातव्यमन्नाद्यं तु विशेषतः

Y lo que reste de cuajada (dadhi) y ghee (ghṛta) debe darse sólo al hijo, no de otro modo. Pero el resto sobrante ha de ser dado en caridad, especialmente los alimentos y comestibles.

Verse 59

पुष्पमूलफलैर्वापि तुष्टा गच्छेयुरन्ततः / यावन्न श्रपितं चान्नं यावतौष्ण्यं न मुञ्चति

Aun con flores, raíces y frutos, los Pitṛs quedan al fin satisfechos y se retiran—mientras el alimento cocido no haya perdido su calor.

Verse 60

तावदश्नन्ति पितरो यावदश्नन्ति वाग्यताः / दत्तं प्रतिग्रहो होमो भोजनं बलिरेव च

Los Pitṛs comen mientras comen los brahmanes de palabra contenida; la dádiva, la aceptación, el homa, el banquete y el bali—todo ello pertenece al śrāddha.

Verse 61

सांगुष्ठेन तथा पाद्यं नासुरेभ्यो यथा भवेत् / एतान्येव च सर्वाणि दानानि च विशेषतः

El pādya debe ofrecerse con el rito que incluye el pulgar, para que no llegue a los asuras; y, de modo especial, éstos son precisamente los dones (en el śrāddha).

Verse 62

अन्तर्जानूपविष्टेन तद्वदाचमनं भवेत् / मुण्डाञ्जटिलकाषायाञ्श्राद्धकर्मणि वर्जयेत्

Sentado con las rodillas recogidas hacia dentro, así debe hacerse el ācamana; y en el rito del śrāddha deben evitarse el rapado, las jaṭās y el hábito color kāṣāya (señal de renuncia).

Verse 63

ये तु वृत्ते स्थिता नित्यं ज्ञानिनो ध्यानिनस्तथा / देवभक्ता महात्मानः पुनीयुर्दर्शनादपि

Quienes permanecen siempre en la recta conducta—sabios, meditativos, grandes almas devotas de los Devas—purifican incluso con solo ser contemplados.

Verse 64

शिखिभ्यो धातुरक्तेभ्यस्त्रिदण्डेभ्यः प्रदापयेत् / सर्वं योगेश्वरैर्व्याप्तं त्रैलोक्यं हि निरन्तरम्

Que ofrezca dádivas a los ascetas de śikhā rojiza y a los portadores del tri-daṇḍa; pues los tres mundos están incesantemente colmados por los Yogīśvara.

Verse 65

तस्मात्पश्यन्ति ते सर्वं यत्किञ्चिज्जगतीगतम् / व्यक्ताव्यक्तं वशे कृत्वा सर्वस्यापि च यत्परम्

Por eso ellos contemplan todo cuanto hay en el mundo; dominando lo manifiesto y lo inmanifiesto, conocen también el Principio supremo que está más allá de todo.

Verse 66

सत्यासत्यं च यद्दृष्टं सद सच्च महात्मभिः / सर्वज्ञानानि सृष्टानि मोक्षादीनिमहात्मभिः

Lo que los Mahātmā han visto como verdadero y no verdadero, como ser y no-ser: esos mismos Mahātmā han establecido todos los saberes, incluido el camino de la mokṣa y otros.

Verse 67

तस्मात्तेषां सदा भक्तः फलं प्राप्नोति वोत्तमम्

Por eso, quien siempre les es devoto alcanza el fruto más excelso.

Verse 68

ऋचश्च यो वेद स वेद वेदान्यजूंषि यो वेद यज्ञम् / सामानि यो वेद स वेद ब्रह्म यो मानसं वेद स वेद सर्वम्

Quien conoce las Ṛc conoce los Vedas; quien conoce los Yajus conoce el yajña. Quien conoce los Sāman conoce a Brahman; quien conoce el mānasa (la mente) conoce todo.