Adhyaya 12

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीये उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पे समिद्वर्णन नामैकादशो ऽध्यायः // ११// सूत उवाच देवाश्चपितरश्चैव अन्योन्यं नियताः स्मृताः / आथर्वणस्त्वेष विधिरित्युवाच बृहस्पतिः

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, proclamado por Vāyu, en la sección media, en el tercer Upoddhāta-pāda, dentro del Śrāddha-kalpa, se halla el undécimo capítulo llamado «Samidvarṇana». Dijo Sūta: los dioses y los Pitṛ se recuerdan como mutuamente vinculados; Bṛhaspati declaró: «Este rito es de la tradición ātharvaṇa».

Verse 2

पूजयेत पितॄन्पूर्वं देवांश्च तदनन्तरम् / देवा अपि पितॄन्पूर्वमर्च्चयन्ति हि यत्नतः

Debe venerarse primero a los Pitṛ y después a los dioses. Incluso los dioses, con esmero, rinden culto primero a los Pitṛ.

Verse 3

दक्षस्य दुहिता नाम्ना विश्वा नामेति विश्रुता / विश्वाख्यास्तु सुतास्तस्यां धर्मतो जज्ञिरे दश

La hija de Daksha era célebre con el nombre de Viśvā; de ella, por medio de Dharma, nacieron diez hijas llamadas Viśvā.

Verse 4

प्रख्याता स्त्रिषु लोकेषु सर्वलोकनमस्कृताः / समस्तास्ते महात्मानश्चेरुरुग्रं महत्तपः

Fueron célebres en los tres mundos y venerados por todos; aquellos grandes seres practicaron una austeridad severa y grandiosa.

Verse 5

हिमवच्छिखरे रम्ये देवर्षिगणसेविते / शुद्धेन मन्सा प्रीता ऊचुस्तान्पितरस्तदा

En la hermosa cumbre del Himavat, servida por las huestes de devarṣis, los Pitṛ, gozosos con mente pura, les hablaron entonces.

Verse 6

वरं वृणीध्वं प्रीताः स्म कं कामं कखामहे / एवमुक्ते तु पितृभिस्तदा त्रैलोक्यभावनः

Los Pitṛ dijeron: “Estamos complacidos; escoged un don: ¿qué deseo queréis que cumplamos?” Dicho esto, el sustentador de los tres mundos (respondió).

Verse 7

ब्रह्मोवाच महातेजास्तपसा तैस्तु तोषितः / प्रीतो ऽस्मि तपसानेन कं कामं करवाणि वः

Brahmā dijo: “Vuestra austeridad me ha complacido, a mí, de gran esplendor; por esta ascesis estoy satisfecho: ¿qué deseo queréis que os conceda?”

Verse 8

एवमुक्तास्तदा विश्वे ब्रह्मणा विश्वकर्मणा / ऊचुस्ते सहिताः सर्वे ब्रह्माणां लोकभावनम्

Entonces, cuando Brahmā, el Viśvakarmā, hubo hablado así, todos los Viśvedevas reunidos dijeron a Brahmā, sustentador de los mundos.

Verse 9

श्राद्धे ऽस्माकं भवेदंशो ह्येष नः काङ्क्षितो वरः / प्रत्युवाच ततो ब्रह्मा तान्वै त्रिदशपूजितः

Ellos dijeron: «Que en el śrāddha haya también una porción para nosotros; éste es el don que anhelamos». Entonces Brahmā, venerado por los dioses, les respondió.

Verse 10

भविष्यत्येवमेवं तु काङ्क्षितो वो वरस्तु यः / पितृभिश्च तथेत्युक्तमेवमेतन्न संशयः

Brahmā dijo: «Así será, tal como deseáis, el don que anheláis». Y los Pitṛ también dijeron: «Así sea»; no hay duda de ello.

Verse 11

सहस्माभिस्तु भोक्तव्यं यत्किं चिद्दृश्यते त्विह / अस्माकं कल्पिते श्राद्धे युष्मानप्राशनं हि वै

Cuantoquiera que aquí se vea, ha de ser disfrutado junto con nosotros; en el śrāddha dispuesto por nosotros, vuestra participación en la ofrenda de alimento será cierta.

Verse 13

भविष्यति मनुष्येषु सत्यमे तद्ब्रुवामहे / माल्यैर्गन्धैस्तथान्नेन युष्मानग्रे ऽर्च्चयिष्यति /१ १२।१२// अग्रे दत्त्वा तु युष्माकमस्माकं दास्यते ततः / विसर्जनमथास्माकं पूर्वं पश्चात्तु दैवतम्

Entre los hombres así sucederá—decimos la verdad. Con guirnaldas, perfumes y alimento, os rendirán culto primero. Tras daros a vosotros, nos darán después; primero será nuestra despedida ritual y luego la de los dioses.

Verse 14

रक्षणं चैव श्राद्धस्य आतिथ्यस्य विधिद्वयम् / भूतानां देवतानां च पितॄणां चैव कर्मणि

La protección del śrāddha y la doble norma de la hospitalidad se prescriben en los ritos debidos a los bhūta, a los devas y a los pitṛs.

Verse 15

एवं कृते सम्यगेतत्सर्वमेव भविष्यति / एवं दत्त्वा वरं तेषां ब्रह्मा पितृगणैः सह

Si se obra así con rectitud, todo ello acontecerá; y así, tras concederles un don, Brahmā permaneció junto a la asamblea de los Pitṛs.

Verse 16

क्षमानुग्रहकृद्देवः संचकार यथोदितम् / वेदे पञ्च महायज्ञा नराणां समुदाहृताः

El dios que otorga perdón y gracia obró tal como fue dicho; en los Vedas se proclaman para los hombres cinco grandes sacrificios (Mahāyajña).

Verse 17

एतान्पञ्च महायज्ञान्निर्वपेत्सततं नरः / यत्र स्थास्यन्ति दातारस्तत्स्थानं वै निबोधत

Que el hombre ofrezca sin cesar estos cinco Mahāyajña; y conoced bien el lugar donde habrán de permanecer los dadores.

Verse 18

निर्भयं विरजस्कं च निःशोकं निर्व्यथक्लमम् / ब्राह्मं स्थानमवाप्नोति सर्वलोकपुरस्कृतम्

Alcanza la morada bráhmica: sin temor, sin mancha de rajas, sin pena, sin dolor ni fatiga; honrada por todos los mundos.

Verse 19

शूद्रेणापि च कर्त्तव्याः पञ्चैते मन्त्रवर्जिताः / अतो ऽन्यथा तु यो भुङ्क्ते स ऋणं नित्यमश्नुते

Aun el śūdra debe cumplir estos cinco grandes sacrificios sin mantras. Quien, en cambio, sólo goza y come, carga siempre con la deuda sagrada (ṛṇa).

Verse 20

ऋणं भुङ्क्ते स पापात्मा यः पचेदात्मकारणात् / तस्मान्निर्वर्तयेत्पञ्च महायज्ञान्सदा बुधः

Quien cocina sólo para sí es de alma pecadora y se alimenta de deuda (ṛṇa). Por eso el sabio debe cumplir siempre los cinco grandes yajñas.

Verse 21

उदक्पूर्वे बलिं कुर्यादुदकान्ते तथैव च / बलिं सुविहितं कुर्या दुच्चैरुच्चतरं क्षिपेत्

Hágase la ofrenda (bali) al inicio del agua y también al final. Dispuesta debidamente, deposítese desde lo alto en un lugar aún más elevado.

Verse 22

परशृङ्गं गवां मूत्रं बलिं सूत्रं समुत्क्षिपेत् / तन्निवेद्यो भवेत्पिण्डः पितॄणां यस्तु जीवति

Hacia el otro cuerno, junto al gomūtra, elévese y arroje la ofrenda (bali) y el hilo ritual (sūtra). Así, el que vive se vuelve piṇḍa digno de ser ofrecido a los Pitṛs.

Verse 23

इष्टेनान्नेन भक्ष्यैश्च भोजयेच्च यथाविधि / निवेद्यं केचिदिच्छन्ति जीवन्त्यपि हि यत्नतः

Con el alimento querido y los manjares, aliméntese según el rito. Algunos desean el nivedya (ofrenda) y, aun así, se sostienen con esfuerzo en la vida.

Verse 24

देवदेवा महात्मानो ह्येते पितर इत्युत / इच्छन्ति केचिदाचार्यः पश्चात्पिण्डनिवेदनम्

Estos Pitara, grandes y santos, son llamados también “dioses de los dioses”. Algunos ācārya desean que la ofrenda de piṇḍa se haga después.

Verse 25

पूजनं चैव विप्रणां पूर्वमेवेह नित्यशः / तद्धिधर्मार्थकुशलो नेत्युवाच बृहस्मतिः

Aquí, la veneración a los vipra debe hacerse primero, cada día. Bṛhaspati, diestro en dharma y artha, dijo: «no es así».

Verse 26

पूर्वं निवेदयेत्पिण्डान्पश्चाद्विप्रांश्च भोजयेत् / योगात्मानो महात्मानः पितरो योग संभवाः

Primero ofrécense los piṇḍa y después aliméntese a los vipra. Los Pitara son de alma yóguica, magnánimos, nacidos del yoga.

Verse 27

सोममाप्याययन्त्येते पितरो योगसंस्थिताः / तस्माद्दद्याच्छुचिः पिण्डान्योगेभ्यस्तत्परायणः

Estos Pitara, establecidos en el yoga, fortalecen a Soma. Por ello, purificado y consagrado al yoga, ofrézcanse los piṇḍa.

Verse 28

पितॄणां हि भवेदेतत्साक्षादिव हुतं हविः / ब्रह्मणानां सहस्रस्य योगस्थं ग्रासयेद्यदि

Para los Pitara, esto llega a ser como la oblación de havis ofrecida directamente en el homa: si se hace comer a un solo brāhmaṇa, firme en el yoga, como a mil brāhmaṇa.

Verse 29

यजमानं च भोक्तॄंश् च नौरिवाम्भसि तारयेत् / असतां प्रग्रहो यत्र सतां चैव विमानता

Que haga pasar al yajamāna y a los comensales como una barca sobre las aguas. Donde se favorece a los malvados y se desprecia a los justos.

Verse 30

दण्डो दैवकृतस्तत्र सद्यः पतति दारुणः / इत्वा मम सधर्माणं बालिशं यस्तु भोजयेत्

Allí cae al instante el terrible castigo decretado por los dioses. Quien engañe al sencillo que comparte mi dharma y lo haga comer incurrirá en ello.

Verse 31

आदिकर्म समुत्सृज्य दाता तत्र विनश्यति / पिण्डमग्नौ सदा दद्यद्भोगार्थी प्रथमं नरः

Al abandonar el rito primero, el dador allí perece. Quien busca goce, que ante todo ofrezca siempre el piṇḍa en el fuego sagrado.

Verse 32

दद्यात्प्रजार्थी यत्नेन मध्यमं मन्त्रपूर्वकम् / उत्तमां कान्तिमन्विच्छन्गोषु नित्यं प्रयच्छति

Quien anhela descendencia, que ofrezca con empeño un don medio, precedido de mantras. Quien busca el resplandor supremo, que dé siempre a las vacas sagradas.

Verse 33

प्रज्ञां चैव यशः कीर्त्तिमप्सु वै संप्रयच्छति / प्रार्थयन्दीर्घामायुश्च वायसेभ्यः प्रयच्छति

Para obtener sabiduría, fama y renombre, ofrezca el don en las aguas. Rogando larga vida, entregue ofrendas a los cuervos.

Verse 34

सोकुमार्यमथान्विच्छन्कुक्कुटेभ्यः प्रयच्छति / एवमेतत्समुद्दिष्टं पिण्डनिर्वपणे फलम्

Quien anhele la suavidad y la mansedumbre, ofrézcala a los gallos. Así se ha declarado el fruto del rito de depositar las piṇḍas.

Verse 35

आकाशे गमयेद्वापि अप्सु वा दक्षिणामुखः / पितॄणां स्थानमाकाशं दक्षिणा चैव दिग्भेवेत्

Mirando hacia el sur, puede enviarse la piṇḍa al cielo o bien ofrecerse en las aguas. El ámbito de los Pitṛ es el firmamento, y el sur es su dirección.

Verse 36

एके विप्राः पुनः प्राहुः पिण्डोद्धरणमग्रतः / अनुज्ञातस्तु तैर्विप्रैः कामसुद्ध्रियतामित्

Algunos brāhmaṇas dicen de nuevo: primero debe hacerse el piṇḍa-uddharaṇa, levantando la porción delantera. Con el permiso de esos brāhmaṇas, este modo puede adoptarse según el deseo.

Verse 37

पुष्पाणां च फलानां च भक्ष्याणामन्नतस्तथा / अग्रमुद्धृत्य सर्वेषां जुहुयाद्धव्यवाहने

De las flores, los frutos, los manjares y el alimento, tomando la primera porción de todo, ofrézcase como oblación en el fuego Havyavāhana.

Verse 38

भङ्यमन्नं तथा पेयं मूलानि च फलानि च / हुत्वाग्नौ च ततः पिण्डान्निर्वपेद्दक्षिणा मुखः

Habiendo ofrecido en el fuego alimento tostado o machacado, bebida, raíces y frutos, luego, mirando al sur, deposite las piṇḍas según el rito.

Verse 39

वैवस्वताय सोमाय हुत्वा पिण्डान्निवेद्य च / उदकान्नयनं कृत्वा पश्चाद्विप्रांश्च भोजयेत्

Tras ofrecer el homa a Vaivasvata (Yama) y a Soma y presentar los piṇḍa, haga la ofrenda de agua (tarpaṇa); después, alimente a los bráhmanas.

Verse 40

अनुपूर्वं ततो विप्रान्भक्ष्यैरन्नैश्च शक्तितः / स्निग्धैरुष्णैः सुगन्धैश्च तर्पयेत्तान्रसैरपि

Luego, en orden, según sus fuerzas, sacie a los bráhmanas con viandas y alimentos, con platos untuosos, calientes y fragantes, y también con jugos y sabores.

Verse 41

एकाग्रः पर्युपासीनः प्रयतः प्राञ्जलिः स्थितः / तत्परः श्रद्दधानश्च कामानाप्नोति मानवः

El hombre, con mente unificada, sentado en servicio cercano, purificado y con las manos juntas, atento y lleno de fe, alcanza los frutos deseados.

Verse 42

अक्षुद्रत्वं कृतज्ञत्वं दाक्षिण्यं संस्कृतं वचः / तपो यज्ञांश्च दानं च प्रयच्छन्ति पितामहाः

Los Pitāmaha (ancestros) otorgan grandeza de ánimo, gratitud, benevolencia, palabra refinada, austeridad (tapas), sacrificios (yajña) y dádiva (dāna).

Verse 43

अतः परं विधिं सौम्यं भुक्तवत्सु द्विजातिषु / आनुपूर्व्येण विहितं तन्मे निगदतः शृणु

Oh benigno, cuando los dvija hayan comido, escucha de mí el rito siguiente, establecido según el debido orden.

Verse 44

प्रोक्ष्य भूमिमथोद्धृत्य पूर्वं पितृपरायणः / ततो ऽन्निविकिरं कुर्याद्विधिदृष्टेन कर्मणा

Tras rociar la tierra y alzarla, siendo primero devoto de los Pitṛs, haga luego la dispersión del alimento conforme al rito prescrito.

Verse 45

स्वधा वाच्य ततो विप्रान् विधिवद्भूरितक्षिणान् / अन्नशेषमनुज्ञाप्य सत्कृत्य द्विजसत्तमान्

Luego pronuncie “svadhā”; después, conforme al rito, venere a los vipras con abundante dakṣiṇā; pida permiso por el resto del alimento y honre a los más nobles dvijas.

Verse 46

प्राञ्जलिः प्रयतश्चैव अनुगम्य विसर्जयेत्

Luego, con las manos juntas y con recogimiento, acompáñelos y despídalos.