Adhyaya 10

Verse 1

एति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे पितृकल्पो नाम नवमो ऽध्यायः // ९// बृहस्पतिरुवाच सप्तैते जयतां श्रेष्ठाः स्वर्गे पितृगणाः स्मृताः / चत्वारो मुर्त्तिमन्तश्च त्रयस्तेषाममूर्त्तयः

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, proclamado por Vāyu, en la sección media, en el tercer Upoddhāta-pāda, se halla el noveno capítulo llamado Pitṛkalpa. Dijo Bṛhaspati: En el cielo se recuerda a estos siete grupos de Pitṛ como los más excelsos entre los victoriosos; cuatro son corpóreos y tres son incorpóreos.

Verse 2

तेषां लोकान्विसर्गं च कीर्त्तयिष्ये निबोधत / यावै दुहितरस्तेषां दौहित्राश्चेव ये स्मृताः

Cantaré y relataré la emanación y expansión de sus mundos; escuchad con atención. Cuantas sean sus hijas, y también los nietos por línea de hija que se recuerdan en la Smṛti.

Verse 3

लोकाः संतानका नाम यत्र तिष्ठन्ति भास्वराः / अमूर्त्तयः पितृगणास्ते वै पुत्राः प्रजापतेः

Hay mundos llamados Saṃtānaka, donde moran los resplandecientes Pitṛs, sin forma; ellos son, en verdad, los hijos de Prajāpati.

Verse 4

विराजस्य द्विजश्रेष्ठा वैराजा इति विश्रुताः / एते वै पितरस्तात योगानां योगवर्धनाः

Oh, el mejor de los dvijas: los que proceden de Virāj son célebres como Vairāja. Hijo mío, ellos son los Pitṛs, acrecentadores de los yogas.

Verse 5

अप्याययन्ति ये नित्यं योगायोगबलेन तु / श्राद्धैराप्यायितास्ते वै सोममाप्याययन्ति च

Quienes colman sin cesar por la fuerza del yoga y del no-yoga; satisfechos por los śrāddhas, ellos también colman a Soma.

Verse 6

आप्यायितस्ततः सोमो लोकानाप्याययत्युत / एतेषां मानसी कन्या मेना नाम महागिरेः

Entonces Soma, ya colmado, colma también a los mundos. De ellos nació una hija mental llamada Menā, hija del gran monte Mahāgiri.

Verse 7

पत्नी हिमवतः पुत्रो यस्या मैनाक उच्यते / पर्वतप्रवरः सो ऽथ क्रैञ्चश्चास्य गिरेः सुतः

El hijo de la esposa de Himavat, llamado Mainaka, fue el más excelso de los montes; y de aquel mismo monte nació también Krañca.

Verse 8

तिस्रः कन्यास्तु मेनायां जनयामास शैलाराट् / अपर्णामेकपर्णां च तृतीयामेकपाटलाम्

En el seno de Menā, el rey de las montañas engendró tres hijas: Aparṇā, Ekaparṇā y la tercera, Ekapāṭalā.

Verse 9

न्यग्रोधमे कपर्णा तु पाठलं त्वेकपाटला / आशिते द्वे अपर्णा तु ह्यनिकेता तपो ऽचरत्

Ekaparṇā tomó el nyagrodha como sustento; Ekapāṭalā, la flor pāṭala. Pero Aparṇā abandonó ambos y, sin amparo, practicó austeridad.

Verse 10

शतं वर्षसहस्राणां दुश्चरं देवदानवैः / आहारमेकपर्णेन ह्येकपर्णा समाचरत्

Ekaparṇā practicó durante cien mil años una austeridad difícil aun para dioses y dánavas, y se sostuvo con alimento de una sola hoja.

Verse 11

पाटलेनैव चैकेन व्यदधादेकपाटला / पूर्णे वर्षसहस्रे द्वे चाहारं वै प्रजक्रतुः

Ekapāṭalā se sostuvo sólo con una flor pāṭala; y al cumplirse dos mil años, ambas renunciaron incluso al alimento.

Verse 12

एका तत्र निराहारा तां माता प्रत्यभाषत / निषेधयन्ती सोमेति मातृस्रेहेन दुःखिता

Allí una doncella permanecía sin alimento; entonces su madre le habló—afligida por el amor materno, la detenía diciendo: “¡Soma!”

Verse 13

सा तथोक्ता तदापर्णा देवी दुश्चरचारिणी / उमेति हि महाभागा त्रिषु लोकेषु विश्रुता

Dicho esto, la Diosa que practicaba una ascesis ardua fue entonces llamada “Aparnā”; y esa bienaventurada es célebre en los tres mundos también como “Umā”.

Verse 14

तथैव नाम्ना तेनासौ निरुक्तोक्तेन कर्मणा / एतत्तु त्रिकुमारीकं जगत्स्थावरजङ्ग मम्

Así, por aquella acción explicada según el Nirukta, se le fijó ese mismo nombre. Este episodio de las “Tres Doncellas” es célebre en todo el mundo, entre lo inmóvil y lo móvil.

Verse 15

एतासां तपसा सृष्टं यावद्भूमिर्द्धरिष्यति / तपःशरीरास्ताः सर्वास्थिस्रो योगबलान्विताः

Lo creado por la austeridad de estas doncellas perdurará mientras la tierra lo sostenga. Todas ellas eran cuerpo de tapas, reducidas a huesos, y colmadas de poder yóguico.

Verse 16

सर्वास्ताः सुमहाभागाः सर्वाश्च स्थिरयौवनाः / सर्वाश्च ब्रह्मवादिन्यः सर्वाश्चैवोर्ध्वरेतसः

Todas ellas eran sumamente bienaventuradas; todas poseían una juventud inmutable. Todas eran proclamadoras de Brahman, y todas eran ‘ūrdhva-retas’, plenamente continentes.

Verse 17

उमा तासां वरिष्ठा च श्रेष्ठा च वरवर्णिनी / महायोगबलोपेता महादेवमुपस्थिता

Entre todas ellas, Umā era la más excelsa y la mejor, de hermosa tez; dotada del poder del Gran Yoga, se presentó para servir a Mahādeva.

Verse 18

दत्तकश्चोशान्स्तस्याः पुत्रो वै भृगुनन्दनः / असितस्यैकपर्णा तु पत्नी साध्वी पतिव्रता

Su hijo, Uśān (Śukra), amado de Bhṛgu, fue conocido como ‘Dattaka’; y Ekaparṇā, esposa de Asita, era una mujer santa y fiel a su voto conyugal.

Verse 19

दत्ता हिमवता तस्मै योगाचार्याय धीमते / देवलं सुषुवे सा तु ब्रह्मिष्ठं ज्ञानसंयुता

Himavān la entregó a aquel sabio maestro de yoga; y ella, colmada de conocimiento, dio a luz a Devala, firme en Brahman.

Verse 20

या वै तासां कुमारीणां तृतीया चैकपाटला / पुत्रं शतशलाकस्य जैगीषव्यमुपस्थिता

De aquellas doncellas, la tercera era Ekapāṭalā; ella se presentó para acompañar y servir a Jaigīṣavya, hijo de Śataśalāka.

Verse 21

तस्यापि शङ्खलिशितौ स्मृतौ पुत्रावयोनिजौ / इत्येता वै महाभागाः कन्या हिमवतः शुभाः

Él también tuvo dos hijos recordados como nacidos sin vientre: Śaṅkhali y Śita; así fueron estas hijas auspiciosas y muy afortunadas de Himavān.

Verse 22

रुद्राणी सा तु प्रवरा स्वैर्गुणैरतिरिच्यते / अन्योन्यप्रीतमनसोरुमाशङ्करयोरथ

Rudrani era la más excelsa; por sus propias virtudes resplandecía aún más. Entonces los corazones de Uma y Shankara se colmaban de mutuo amor.

Verse 23

श्लेषं संसक्तयोर्ज्ञात्वा शङ्कितः किल वृत्रहा / ताभ्यां मैथुनशक्ताभ्यामपत्योद्भवभीरुणा

Al saber del estrecho abrazo de ambos, Vṛtrahā (Indra) se inquietó de veras; pues los dos poseían poder de unión, y él temía el surgimiento de descendencia.

Verse 24

तयोः सकाशमिन्द्रेण प्रेषितो हव्यवाहनः / अनायो रतिविघ्नं च त्वमाचर हुताशन

Havyavāhana (Agni), enviado por Indra, se acercó a ellos. (Dijo Indra:) «Oh Hutāśana, sin demora provoca un obstáculo a su deleite amoroso».

Verse 25

सर्वत्र गत एव त्वं न दोषो विद्यते तव / इत्येवमुक्ते तु तदा वह्निना च तथा कृतम्

Tú vas a todas partes; no hay falta en ti. Dicho esto, entonces Vahni (Agni) obró exactamente así.

Verse 26

उमां देवः समुत्सृज्य शुक्रं भूमौ व्यसर्जयत् / ततो रुषितया सद्यः शप्तो ऽग्निरुमया तया

El Deva (Shankara) se apartó de Uma y derramó su śukra sobre la tierra. Entonces Uma, airada, maldijo al instante a Agni.

Verse 27

इदं चोक्तवती वह्निं रोषगद्गदया गिरा / यस्मान्नाववितृप्ताभ्यां रतिविघ्नं हुताशन

Entonces ella habló al Fuego con voz entrecortada por la ira: “¡Oh Hutāśana! Cuando aún no estábamos saciados, tú pusiste obstáculo al goce amoroso.”

Verse 28

कृतवानस्य कर्त्तव्यं तस्मात्त्वमसि दुर्मतिः / यदेवं विगतं गर्भं रौद्रं शुक्रं महाप्रभम्

Has hecho lo que debías hacer; por eso eres de mala mente: pues ese semen, terrible y de gran resplandor, se ha desprendido del seno.

Verse 29

गर्भे त्वं धारयस्वैवमेषा ते दण्डधारणा / स शापदोषाद्रुद्राण्या अन्तर्गर्भो हुताशनः

Así pues, llévalo en tu vientre: ésa es tu carga de castigo. Por la falta nacida de la maldición de Rudrāṇī, Hutāśana quedó preñado en su interior.

Verse 30

बहून्वर्षगणान्गर्भं धारयामास वै द्विज / स गङ्गामभिगम्याह श्रूयतां सरिदुत्तमे

¡Oh dvija! Durante muchos años llevó aquel embrión. Luego se acercó al Ganges y dijo: “Escucha, oh la más excelsa de las corrientes.”

Verse 31

सुमहान्परिखेदो मे जायते गर्भधारणात् / मद्धितार्थ मथो गर्भमिमं धारय निम्नगे

Por llevar este embarazo me sobreviene un cansancio inmenso. Por mi bien, oh Nimnagā, toma tú y lleva este embrión.

Verse 32

मत्प्रसादाच्च तनयो वरदस्ते भविष्यति / तथेत्युक्त्वा तदा सा तु संप्रत्दृष्टा महानदी

Por mi gracia tendrás un hijo que otorgará dones. Ella dijo: «Así sea», y entonces la Gran Río (Ganga) se manifestó ante sus ojos.

Verse 33

तं गर्भं धारयामास दह्यमानेन चेतसा / सापि कृच्छ्रेण महता खिद्यमाना महानदी

Con el corazón abrasado, ella llevó aquel embarazo; y la Gran Río también, afligida, se consumía en una dura prueba.

Verse 34

प्रकृष्टं व्यसृजद्गर्भं दीप्यमान मिवानलम् / रुद्राग्निगङ्गातनयस्तत्र जातो ऽरुणप्रभः

Ella expulsó aquel excelso germen, resplandeciente como el fuego. Allí nació Aruṇaprabha, hijo de Rudra, de Agni y de la Ganga.

Verse 35

आदित्यशतसंकाशो महातेजाः प्रतापवान् / तस्मिञ्जाते महाभागे कुमारे जाह्नवीसुते

Resplandecía como cien soles, dotado de gran fulgor y poder. Cuando nació aquel príncipe afortunadísimo, hijo de Jāhnavī (la Ganga),

Verse 36

विमानयानैराकाशं पतत्र्रिभिरिवावृतम् / देवदुन्दुभयो नेदुराकाशे मधुरस्वनाः

Con los vimānas, el cielo quedó como cubierto de aves. En lo alto resonaron los tambores divinos con dulce sonoridad.

Verse 37

मुमुचुः पुष्पवर्षं च खेचराः सिद्धचारणाः / जगुर्गन्धर्वमुख्याश्च सर्वशस्तत्र तत्र ह

Los khecaras, siddhas y cāraṇas derramaron una lluvia de flores. Y los principales gandharvas cantaron por doquier, aquí y allá.

Verse 38

यक्षा विद्याधराः सिद्धाः किन्नराश्चैव सर्वशः / महानागसहस्राणि प्रवराश्च पतत्र्रिणः

Yakshas, vidyādharas, siddhas y kinnaras acudieron desde todas partes. Y miles de grandes nāgas y aves excelsas también se presentaron.

Verse 39

उपतस्थुर्महाभागमाग्नेयं शङ्करात्मजम् / प्रभावेण हतास्तेन दैत्यवानरराक्षसाः

Se presentaron para servir al muy afortunado Agneya, hijo de Śaṅkara. Por su poder fueron abatidos los daityas, los vánaras y los rākṣasas.

Verse 40

स हि सप्तर्षिभार्याभिरारादेवाग्निसंभवः / अभिषेकप्रयाताभिर्दृष्टो वर्ज्य त्वरुन्धतीम्

Aquel dios nacido del Fuego fue visto desde lejos por las esposas de los Siete ṛṣis cuando iban al rito de abhiṣeka, excepto Arundhatī.

Verse 41

ताभिः स बालार्कनिभो रौद्रः परिवृतः प्रभुः / स्निह्यमानाभिरत्यर्थं स्वकभिरिव मातृभिः

Rodeado por ellas, el Señor resplandecía como el sol naciente, en majestad raudra. Lo amaban con extremo afecto, como si fueran sus propias madres.

Verse 42

युगपत्सर्वदेवीभिर्दिधित्सुर्जाह्नवीं सुतः / षण्मुखान्यसृजच्छ्रीमांस्तेनायं षण्मुखः स्मृतः

El hijo de Jāhnavī, deseando ser sostenido a la vez por todas las Diosas, creó seis rostros resplandecientes; por ello se le recuerda como Ṣaṇmukha, “el de seis caras”.

Verse 43

तेन जातेन महाता देवानामसहिष्णवः / स्कन्दिता दानवगणास्तस्मात्स्कन्दः प्रतापवान्

Con el nacimiento de aquel Gran Ser, las huestes dánavas, incapaces de soportar a los Devas, fueron sacudidas y dispersadas; por eso se le llama Skanda, el poderoso en gloria.

Verse 44

कृत्तिकाभिस्तु यस्मात्स वर्द्धितो हि पुरातनः / कार्त्तिकेय इति ख्यातस्तस्मादसुरसूदनः

Como aquel dios antiguo fue criado por las Kṛttikā, se hizo célebre como Kārttikeya, el destructor de los Asuras.

Verse 45

जृंभतस्तस्य दैत्यारेर्ज्वाला मालाकुला तदा / मुखाद्विनिर्गता तस्य स्वशक्तिरपराजिता

Cuando aquel enemigo de los Daityas bostezó, se desbordó una guirnalda de llamas; de su boca brotó su propia Śakti, invencible.

Verse 46

क्रीडार्थं चैव स्कन्दस्य विष्णुना प्रभविष्णुना / गरुडादतिसृष्टौ हि पक्षिणौ द्वौ प्रभद्रकौ

Para el juego de Skanda, el poderoso Viṣṇu creó dos aves llamadas Prabhadraka, superiores incluso a Garuḍa.

Verse 47

मयूरः कुक्कुटश्चैव पताका चैव वायुना / यस्य दत्ता सरस्वत्या महावीणा महास्वना

El pavo real, el gallo y el estandarte otorgado por Vāyu; y la gran Vīṇā de voz poderosa dada por Sarasvatī—son de aquel.

Verse 48

अजः स्वयंभुवा दत्तो मेषो दत्तश्च शंभुना / मायाविहरणे विप्र गिरौ क्रैञ्चे निपातिते

Svayambhū otorgó la cabra, y Śambhu otorgó el carnero; oh brāhmana, en el juego de la ilusión, en el monte Krañca fue derribado.

Verse 49

तारके चासुरवरे समुदीर्णे निपातिते / सेंद्रोपेन्द्रैर्महाभागैर्देवैरग्निसुतः प्रभुः

Cuando Tāraka, el mejor de los asuras, se alzó con furia y fue abatido, los dioses afortunados, con Indra y Upendra, exaltaron al Señor, hijo de Agni.

Verse 50

सेनापत्येन दैत्यारिरभिषिक्तः प्रतापवान् / देवसेनापतिस्त्वेष पठ्यते सुरनायकः

El poderoso enemigo de los daityas fue ungido como generalísimo; a él se le recita como Devasenāpati, caudillo de los suras.

Verse 51

देवारिस्कन्दनः स्कन्दः सर्वलोकेश्वरः प्रभुः / प्रमथैर्विधैर्देवस्तथा भूतगणैरपि

Skanda, el que aplasta a los enemigos de los dioses, es el Señor soberano de todos los mundos; lo rodean y sirven diversos pramathas y también huestes de bhūtas.

Verse 52

मातृभिर्विविधाभिश्च विनायकगणैस्ततः / लोकाः सोमपदा नाम मरीचेर्यत्र वै सुताः

Luego existen los mundos llamados Somapadā, junto con diversas Mātṛs y las huestes de Vināyaka; allí moran, en verdad, los hijos de Marīci.

Verse 53

तत्र ते दिवि वर्त्तन्ते देवास्तान्पूजयन्त्युत / श्रुता बर्हिषदो नाम पितरः सोमपास्तु ते

Allí moran en el cielo, y los dioses también los veneran. Son conocidos los Pitṛ llamados Barhiṣada; ellos son bebedores de Soma.

Verse 54

एतेषां मानसी कन्या अच्छोदा नाम निम्नगा / अच्छौदं नाम तद्दिव्यं सरो यस्मात्समुत्थिता

Su hija nacida de la mente es la corriente llamada Acchodā; y el lago divino del que surgió se llama Acchauda.

Verse 55

तथा न दृष्टपूर्वास्तु वितरस्ते कदाचन / संभूता मानसी तेषां पितॄन्स्वान्नाभिजानती

Asimismo, aquellos Pitṛ Vitar jamás la habían visto antes; y ella, nacida de la mente, no reconocía a sus propios padres ancestrales.

Verse 56

सा त्वन्यं पितरं वव्रे तानतिक्रम्य वै पितॄन् / अमावसुमिति ख्यातमैलपुत्रं नभश्चरम्

Ella, dejando atrás a aquellos Pitṛs, escogió a otro padre: el célebre Amāvasu, hijo de Aila, caminante del firmamento.

Verse 57

अद्रिकाप्सरसा युक्तं विमानाधिष्ठितं दिवि / सा तेन व्यभिचारेण गगने नाप्रजारिणी

Unida a la apsará Adrikā, ella estaba entronizada en el cielo sobre un vimāna; mas por aquella falta de infidelidad, ni aun en el firmamento pudo engendrar descendencia.

Verse 58

पितरं प्रार्थयित्वान्यं योगभ्रष्टा पपात ह / त्रीण्यवश्यद्विमानानि पतन्ती सा दिवश्च्युता

Tras suplicar a otro Pitṛ, ella, caída de su yoga, se precipitó; expulsada del cielo, al caer sometió a tres vimānas.

Verse 59

त्रसरेणुप्रमाणानि तेषु चावस्थितान्पितॄन् / सुसूक्ष्मानपरिव्यक्तानग्नीनग्निष्विवाहितान्

Allí moraban los Pitṛ del tamaño de un trasareṇu: sumamente sutiles e inmanifestados, como fuego llevado dentro de los fuegos.

Verse 60

त्रायध्वमित्युवाचार्ता पतती चाप्यवाक्शिराः / तैरुका सा तु मा भैषी रित्यतो ऽधिष्ठिताभवत्

Cayendo, con la cabeza hacia abajo, angustiada clamó: «¡Salvadme!»; y ellos le dijeron: «No temas», y así quedó sostenida.

Verse 61

ततः प्रसादयत्सा वै सीदन्ती त्वनया गिरा / ऊचुस्ते पितरः कन्यां भ्रष्टैश्वर्यां व्यतिक्रमात्

Entonces, aunque desfallecía, con esas palabras procuró aplacarlos; y los Pitṛ dijeron a la doncella: «Por tu transgresión, tu señorío ha caído».

Verse 62

भ्रष्टैश्वर्यां स्वदोषेण पतसि त्वं शुचिस्मिते / यैराचरन्ति कर्मणि शरीरैरिह देवताः

Oh de sonrisa pura: por tu propia falta caes, privada de señorío; con esos cuerpos los dioses practican aquí sus obras sagradas.

Verse 63

तैरेव तत्कर्मभलं प्राप्नुवन्ति सदा स्म ह / सद्यः फलन्ति कर्माणि देवत्वे प्रेत्य मानुषे

Por esos mismos cuerpos alcanzan siempre el fruto de tal acción; las obras dan fruto de inmediato, tanto en la condición divina como, tras la muerte, en la humana.

Verse 64

तस्मात्स्वतपसः पुत्रि प्रेत्य संप्राप्स्यसे फलम् / इत्युक्तया तु पितरः पुनस्ते तु प्रसादिताः

Por eso, oh hija de tu propia ascesis, tras la muerte alcanzarás el fruto; al oír estas palabras, tus Pitṛs quedaron de nuevo complacidos.

Verse 65

ध्यात्वा प्रसादं ते चक्रुस्तस्यास्तदनुकंपया / अवश्यं भाविनं दृष्ट्वा ह्यर्थमूचुस्तदा तु ताम्

Movidos por compasión, le otorgaron su favor; viendo lo que había de suceder inevitablemente, entonces le expusieron aquel sentido.

Verse 66

सोमपाः पितरः कन्यां रज्ञो ऽस्यैव त्वमावसोः / उत्पन्नस्य पृथिव्यां तु मानुषेषु महात्मनः

Los Pitṛs bebedores de Soma dijeron: «Oh doncella, tú serás de este mismo rey, Āvasu, el magnánimo que nacerá en la tierra entre los hombres».

Verse 67

कन्या भूत्वा त्विमांल्लोकान्पुनः प्राप्स्यसि भामिनि / अष्टाविंशे भवित्री त्वं द्वापरे मत्स्ययोनिजा

Oh Bhāminī, hecha doncella, volverás a alcanzar estos mundos. En el vigésimo octavo Dvāpara nacerás de linaje de pez (matsya-yoni).

Verse 68

अस्यैव राज्ञो दुहिता ह्यद्रिकायाममावसोः / पराशरस्य दायादमृषिं त्वं जनयिष्यसि

Serás la hija de este mismo rey; en la ribera de Adrīkā, en día de amāvasyā (luna nueva), darás a luz a un ṛṣi, heredero de Parāśara.

Verse 69

स वेदमेकं ब्रह्मर्षि श्चतुर्द्धा विभजिष्यति / महाभिषस्य पुत्रौ द्वौ शन्तनोः कीर्त्तिवर्द्धनौ

Aquel brahmarṣi dividirá el único Veda en cuatro partes. Los dos hijos de Mahābhiṣa—Śantanu—acrecentarán la gloria.

Verse 70

विचित्रवीर्यं धर्मज्ञं त्वमेवोत्पादयिष्यसि / चित्राङ्गदं च राजानं सर्वसत्त्वबलान्वितम्

Tú misma engendrarás a Vicitravīrya, conocedor del dharma, y también al rey Citrāṅgada, dotado de la fuerza de todos los seres.

Verse 71

एतानुत्पादयित्वाथ पुनर्लोकानवा प्स्यसि / व्यभिचारात्पितॄणां त्वं प्राप्स्यसे जन्म कुत्सितम्

Tras engendrarlos, volverás a alcanzar los mundos; pero por la falta cometida contra los Pitṛ (ancestros), recibirás también un nacimiento censurable.

Verse 72

तस्यैव राज्ञस्त्वं कन्या अद्रिकायां भविष्यसि / कन्या भूत्वा ततश्च त्वमिमांल्लोकानवाप्स्यसि

Tú serás la hija de ese mismo rey y nacerás en Adrikā. Siendo doncella, después alcanzarás estos mundos.

Verse 73

एवमुकत्वा तु दाशेयी जाता सत्यवती तु सा / अद्रिकायाः सुता मत्स्या सुता जाता ह्यमावसोः

Dicho esto, la mujer del linaje de los pescadores nació como Satyavatī. Era hija de Adrikā, llamada Matsyā, nacida en la noche de amāvasyā.

Verse 74

अदिकामत्स्यसंभूता गङ्गायमुनसंगमे / तस्या राज्ञो हि सा कन्या राज्ञो वीर्येण चैव हि

Nacida de Adrikā y de Matsya, ella estaba en la confluencia del Ganges y el Yamunā. Era la hija de aquel rey, engendrada por la potencia del rey.

Verse 77

विरजानाम ते लोका दिवि रोचन्ति ते गणाः / अग्निष्वात्ताः स्मृतास्तत्र पितरो भास्करप्रभाः पुलहस्य प्रजापतेः / एतेषां मानसी कन्या पीवरी नाम विश्रुता

Los mundos llamados Virajā resplandecen en el cielo, y sus huestes brillan allí. En ese lugar se recuerda a los Pitṛ Agniṣvātta, de fulgor solar, pertenecientes al Prajāpati Pulaha. Su hija nacida de la mente es célebre con el nombre de Pīvarī.

Verse 78

योगिनी योगपत्नी च योगमाता तथैव च / भविता द्वापरं प्राप्य अष्टाविंशतिमेव तु

Ella será yoginī, esposa del yogui y también madre del yoga; y al llegar el yuga Dvāpara, estará en el vigésimo octavo.

Verse 79

श्रीमान्व्यासो महायोगी योगस्तस्मिन्द्विजोत्तमाः / व्यासादरण्यां संभूतो विधूम इव पावकः

El glorioso Vyāsa, gran yogui—oh, excelsos nacidos dos veces—en él estaba asentado el Yoga. De Vyāsa, en el bosque, surgió como fuego sin humo.

Verse 80

पराशरकुलोद्भूतः शुको नाम महातपाः / स तस्यां पितृकन्यायां पीवर्यां जनयद्विभुः

Del linaje de Parāśara nació el gran asceta llamado Śuka. Aquel Señor todopoderoso lo engendró en Pīvarī, la hija de los Pitṛs.

Verse 81

पुत्रान्पञ्च योगचर्यापरिबुर्णान्परिश्रुतान् / कृष्णा गौरं प्रभुं शंभुं तथा भूरिश्रुतं च वै

Tuvo cinco hijos, consumados en la disciplina del yoga y célebres: Kṛṣṇa, Gaura, Prabhu, Śambhu y Bhūriśruta.

Verse 82

कन्यां कीर्तिमतीं चैव योगिनीं योगमातरम् / ब्रह्मदत्तस्य चननी महिषी त्वणुहस्य सा

Tuvo también una hija, Kīrtimatī, yoguinī celebrada como ‘Madre del Yoga’. Ella fue madre de Brahmadatta y reina de Aṇuha.

Verse 83

आदित्यकिरणोपेतमपुनर्मार्गमास्थितः / सर्वव्यापी विनिर्मुक्तो भविष्यति महामुनिः

Revestido de los rayos de Āditya, siguió el sendero sin retorno. Aquel gran muni será omnipenetrante y plenamente liberado.

Verse 84

त्रय एते गाणाः प्रोक्ताश्चतुः शेषान्निबोधत / तान्वक्ष्यामि द्विजश्रेष्ठाः प्रभामूर्त्तिमतो गणान्

Estos tres grupos han sido declarados; escuchad ahora los cuatro restantes. Oh mejores de los dos veces nacidos, describiré las huestes de forma resplandeciente.

Verse 85

उत्पन्नास्तु स्वधायां ते काव्या ह्यग्नेः कवेः सुताः / पितरो देवलोकेषु ज्योतिर्भासिषु भास्वराः

Ellos son los Kāvya nacidos en Svadhā, hijos de Agni el poeta. Los Pitṛs, en los mundos divinos, resplandecen entre fulgores de luz.

Verse 86

सर्वकामसमृद्धेषु द्विजास्तान्भावयन्त्युत / एतेषां मानसी कन्या योगोत्पत्तिरितिश्रुता

En los mundos colmados de todo deseo, los dos veces nacidos los contemplan en devoción. De ellos se dice que su hija nacida de la mente se llama ‘Yogotpatti’.

Verse 87

दत्ता सनत्कुमारेण शुक्रस्य महिषी तु या / एकशृङ्गेति विख्याता भृगूणां कीर्तिवर्द्धिनी

Aquella a quien Sanatkumāra entregó como esposa de Śukra es célebre como ‘Ekaśṛṅgī’, acrecentadora de la gloria de los Bhṛgus.

Verse 88

मरीचि गर्भास्ते लोकाः समावृत्य दिवि स्थिताः / एते ह्यङ्गिरसः पुत्राः साध्यैः संवर्द्धिताः पुरा

Esos mundos, gestados en el seno de Marīci, se extienden y permanecen en el cielo. Ellos son hijos de Aṅgiras, antaño criados por los Sādhyas.

Verse 89

उपहूताः स्मृतास्ते वै पितरो भास्वरा दिवि / तान्क्षत्रियगणाः सप्त भावयन्ति फलार्थिनः

Esos Pitṛs, resplandecientes en el cielo, son recordados como “Upahūta”. Anhelando frutos, siete linajes de kṣatriyas los veneran con devoción.

Verse 90

एतेषां मानसी कन्या यशोदा नाम विश्रुता / मता या जननी देवी खट्वाङ्गस्य महात्मनः

De ellos nació una hija mental, célebre con el nombre de Yaśodā; ella es tenida por la Diosa madre del magnánimo Khaṭvāṅga.

Verse 91

यज्ञे यस्य पुरा गीता गाथागीतैर्महर्षिभिः / अग्नेर्जन्म तदा दृष्ट्वा शाण्डिल्यस्य महात्मनः

En su sacrificio, antaño los grandes ṛṣis entonaron cantos de gāthā; entonces el magnánimo Śāṇḍilya contempló el nacimiento de Agni.

Verse 92

यजमानं दिलीपं ये पश्यन्त्यत्र समाहिताः / सत्यव्रतं महात्मानं ते ऽपि स्वर्गजितो नराः

Quienes aquí, con mente recogida, contemplan al oficiante Dilīpa, el magnánimo de voto veraz, esos hombres también conquistan el cielo.

Verse 93

आज्यपा नाम पितरः कर्दमस्य प्रजा पतेः / समुत्पन्नस्य पुलहादुत्पन्नास्तस्य ते सुताः

Los Pitṛs llamados Ājyapā pertenecen al Prajāpati Kardama; nacidos de Pulaha, se dice que son sus hijos.

Verse 94

लकिषु तेषु वैवर्ताः कामगोषु विहङ्गमाः / एतान्वैश्यगणाः श्राद्धे भाव यन्ति फलार्थिनः

Entre esas Lakṣi están los Vaivarta, y entre las Kāmagōṣu los Vihangama; los vaiśya, deseosos de fruto, los evocan con devoción en el rito de śrāddha.

Verse 95

एतेषां मानसी कन्या विरजा नाम विश्रुता / ययातेर्जननी साध्वी पत्नी सा नहुषस्य च

Su hija nacida de la mente es célebre con el nombre de Virajā; ella, virtuosa, fue madre de Yayāti y también esposa de Nahuṣa.

Verse 96

सुकाला नाम पितरो वसिष्ठस्य महात्मनः / हैरण्यगर्भस्य सुताः शूद्रास्तां भावयन्त्युत

Los Pitara del magnánimo Vasiṣṭha se llaman Sukālā; y aun los śūdra, hijos de Hiraṇyagarbha, la contemplan con devoción.

Verse 97

मानसा नाम ते लोका वर्तन्ते यत्र ते दिवि / एतेषां मानसी कन्या नर्मदा सरितां वरा

En el cielo, los mundos donde ellos moran se llaman Mānasa; su hija nacida de la mente es Narmadā, la mejor entre los ríos.

Verse 98

सा भावयति भूतानि दक्षिणापथगामिनी / जननी सात्रसद्दस्योः पुरुकुत्सपरिग्रहः

Ella (Narmadā), que fluye por el camino del Sur, nutre a todos los seres; es madre de Sātrasaddasyu y consorte de Purukutsa.

Verse 99

एतेषामभ्युपगमान्मनुर्मन्वन्तरेश्वरः / मन्वन्तरादौ श्राद्धानि प्रवर्तयति सर्वशः

Al acoger estas prescripciones, Manu, señor del Manvantara, al comienzo de cada Manvantara establece por doquier los ritos de Śrāddha.

Verse 100

पितॄणामानुपूर्व्येण सर्वेषां द्विजसत्तमाः / तस्मादेतत्स्वधर्मेण देयं श्राद्धं च श्रद्धया

Oh, excelsos dvijas: según el orden sucesivo de todos los ancestros; por ello, conforme al propio deber, debe ofrecerse el Śrāddha con fe reverente.

Verse 101

सर्वेषां राजतैः पात्रैरपि वा रजतान्वितैः / दत्तं स्वधां पुरोधाय श्राद्धं प्रीणाति वै पितॄन्

Para todos, el Śrāddha ofrecido en recipientes de plata, o adornados con plata, poniendo por delante la invocación ‘svadhā’, en verdad complace a los Pitṛs.

Verse 102

सौम्यायने वाग्रयणे ह्यश्वमेधं तदप्नुयात् / सोमश्चाप्यायनं कृत्वा ह्यगनेर्वेवस्वतस्य च

En la ocasión de Saumyāyana o de Vāgrayaṇa, alcanza el mérito del Aśvamedha; y, realizando el āpyāyana, nutre también a Soma y al Agni Vaivasvata.

Verse 103

पितॄन्प्रीणाति यो वंश्यः पितरः प्रीणयन्ति तम् / पितरः पुष्टिकामस्य प्रजाकामस्य वा पुनः

A quien, como descendiente, complace a los Pitṛs, los Pitṛs lo complacen a él; en especial al que anhela nutrición y prosperidad, o al que desea descendencia.

Verse 104

पुष्टिं प्रजास्तथा स्वर्गं प्रयच्छन्ति न संशयः / देवकार्यादपि सदा पितृकार्यं विशिष्यते

Ellos otorgan sin duda nutrición, descendencia y el cielo. Aun más que la obra para los dioses, la obra para los Pitṛs es siempre superior.

Verse 105

देवताभ्यः पितॄणां हि पूर्वमाप्यायनं स्मृतम् / न हि योग गतिः सूक्ष्मा पितॄणां न पितृक्षयः

Se recuerda que, antes que a los dioses, debe darse primero la satisfacción y el sustento a los Pitṛs. Su curso es sutil; no hay decadencia de los Pitṛs.

Verse 106

तपसा विप्रसिद्धेन दृश्यते मासचक्षुषा / इत्येते पितरश्चैव लोका दुहितरश्च वै

Por la ascesis célebre de los bráhmanas, esto se contempla con el ‘ojo del mes’: éstos son los Pitṛs, y estos mundos son, en verdad, sus hijas.

Verse 107

दौहित्रा यजमानाश्च प्रोक्ता ये भावयन्ति यान् / चत्वारो मूर्तिमन्तस्तु त्रयस्तेषाममूर्तयः

Los dauhitras (nietos por la hija) y los yajamānas son llamados quienes sostienen y vivifican. Entre ellos, cuatro son con forma, y tres carecen de forma.

Verse 108

तेभ्यः श्राद्धानि सत्कृत्य देवाः कुर्वन्ति यत्नतः / भक्त्या प्राञ्जलयः सर्वेसेंद्रास्तद्गतमानसाः

Para ellos, aun los dioses celebran con esmero los śrāddhas, rindiéndoles honor. Todos, con Indra, juntan las manos con devoción y fijan en ellos su mente.

Verse 109

विश्वे च सिकताश्चैव पृश्निजाः शृङ्गिणस्तथा / कृष्णाः श्वेतांबुजाश्चैव विधिव त्पूजयन्त्युत

Los Viśve, los Sikatā, los Pṛśnija y los Śṛṅgi; así también los Kṛṣṇa y los Śvetāmbuja los veneran conforme al rito sagrado.

Verse 110

प्रशस्ता वातरसना दिवाकृत्यास्तथैव च / मेघाश्च मरुतश्चैव ब्रह्माद्याश्च दिवौकसः

Los ilustres Vātarasanā y Divākṛtyā; también las nubes, los Marut y Brahmā y demás moradores del cielo (se hallan allí).

Verse 111

अत्रिभृग्वङ्गिराद्याश्च ऋषयः सर्व एव ते / यक्षा नागाः सुपर्णाश्च किन्नरा राक्षसैः सह

Todos los Ṛṣi, como Atri, Bhṛgu y Aṅgiras; y también Yakṣa, Nāga, Suparṇa, Kinnara junto con los Rākṣasa (están allí).

Verse 112

पितॄंस्ते ऽपूजयन्सर्वे नित्यमेव फलार्थिनः / एवमेते महात्मानः श्राद्धे सत्कृत्य पूजिताः

Deseando el fruto del mérito, todos ellos veneraban siempre a los Pitṛ; así, en el śrāddha, esos grandes seres son honrados y adorados con respeto.

Verse 113

सर्वान्कामान्प्रयच्छन्ति शतशो ऽथ सहस्रशः / हित्वा त्रैलोक्यसंसारं जरामृत्युमयं तथा

Conceden todos los deseos, por cientos y por miles; y hacen abandonar el saṃsāra de los tres mundos, colmado de vejez y muerte.

Verse 114

मोक्षं योगमथैश्वर्यं सूक्ष्मदेहमदेहिनाम् / कृत्स्नं वैराग्यमानन्त्यं प्रयच्छन्ति पितामहाः

Los Pitāmahas (los venerables ancestros) otorgan a los seres encarnados: moksha, yoga, señorío divino, el cuerpo sutil, desapego pleno y la infinitud.

Verse 115

एश्वर्यं विहितं योगमेश्वर्यं योग उच्यते / योगैश्वर्यमृते मोक्षः कथञ्चिन्नोपपद्यते

El yoga dispuesto con señorío divino es llamado ‘yoga’; sin el yoga-aisvarya, la moksha no se sostiene de ningún modo.

Verse 116

अपक्षस्येव गमनं गगने पक्षिणो यथा / वरिष्ठः सर्वधर्माणां मोक्षधर्मः सनातनः

Como un ave sin alas no puede avanzar por el cielo, así, entre todos los dharmas, el dharma eterno de la moksha es el más excelso.

Verse 117

पितॄणां हि प्रसादेन प्राप्यते स महात्मनाम् / मुक्तावैडूर्यवासांसि वाजिनागायुतानि च

Por la gracia de los Pitris, los grandes seres obtienen ese fruto: vestiduras adornadas con perlas y vaidūrya, y también caballos y elefantes por ayutas (decenas de millares).

Verse 119

किङ्किणीजालनद्धानि सदा पुष्पफलानि च / विमानानां सहस्राणि युक्तान्यप्सरसां गणैः

Hay miles de vimānas, ceñidos con redes de campanillas kinkiṇī, siempre colmados de flores y frutos, y acompañados por coros de apsarās.

Verse 120

सर्वकामसमृद्धानि प्रयच्छन्ति पितामहाः / प्रजां पुष्टिं स्मृतिं मेधां राज्यमारोग्यमेव च / प्रीता नित्यं प्रयच्छन्ति मानुषाणां पितामहाः

Los Pitāmaha (ancestros), complacidos, conceden siempre a los hombres la plenitud de todos los deseos: descendencia, nutrición, memoria, inteligencia, reino y salud.

Verse 1118

कोटिशश्चापि रत्नानिप्रयच्छन्ति पितामहाः / हंसबर्हिणयुक्तनि मुक्तावैढूर्यवन्ति च

Los Pitāmaha otorgan millones de joyas: adornadas con plumas de cisne y de pavo real, y también con perlas y vaiḍūrya (ojo de gato).