Adhyaya 2

Verse 1

श्रीशुक उवाच एवं गतेऽथ सुद्युम्ने मनुर्वैवस्वत: सुते । पुत्रकामस्तपस्तेपे यमुनायां शतं समा: ॥ १ ॥

Śrī Śukadeva dijo: Cuando Sudyumna partió al bosque para aceptar el āśrama de vānaprastha, Vaivasvata Manu (Śrāddhadeva), deseando más hijos, practicó severas austeridades a orillas del Yamunā durante cien años.

Verse 2

ततोऽयजन्मनुर्देवमपत्यार्थं हरिं प्रभुम् । इक्ष्वाकुपूर्वजान् पुत्रान्लेभे स्वसद‍ृशान् दश ॥ २ ॥

Luego, para obtener descendencia, Manu Śrāddhadeva adoró a Hari, el Señor Supremo y Amo de los semidioses. Así obtuvo diez hijos semejantes a él; entre todos, Ikṣvāku fue el primogénito.

Verse 3

पृषध्रस्तु मनो: पुत्रो गोपालो गुरुणा कृत: । पालयामास गा यत्तो रात्र्यां वीरासनव्रत: ॥ ३ ॥

Entre esos hijos, Pṛṣadhra, hijo de Manu, por orden de su maestro espiritual fue destinado a proteger a las vacas. Observando el voto de vīrāsana, permanecía en pie toda la noche con la espada para resguardarlas.

Verse 4

एकदा प्राविशद् गोष्ठं शार्दूलो निशि वर्षति । शयाना गाव उत्थाय भीतास्ता बभ्रमुर्व्रजे ॥ ४ ॥

Una vez, en una noche lluviosa, un tigre entró en el establo. Al verlo, las vacas que estaban echadas se levantaron aterradas y se dispersaron corriendo por el terreno de pastoreo.

Verse 5

एकां जग्राह बलवान् सा चुक्रोश भयातुरा । तस्यास्तु क्रन्दितं श्रुत्वा पृषध्रोऽनुससार ह ॥ ५ ॥ खड्‌गमादाय तरसा प्रलीनोडुगणे निशि । अजानन्नच्छिनोद् बभ्रो: शिर: शार्दूलशङ्कया ॥ ६ ॥

El tigre, muy poderoso, atrapó a una vaca, y ella mugió gritando de miedo. Al oír su clamor, Pṛṣadhra corrió tras el sonido. Pero como las nubes ocultaban las estrellas en la noche, tomó la espada y, confundiendo a la vaca con el tigre, por error le cercenó la cabeza con gran fuerza.

Verse 6

एकां जग्राह बलवान् सा चुक्रोश भयातुरा । तस्यास्तु क्रन्दितं श्रुत्वा पृषध्रोऽनुससार ह ॥ ५ ॥ खड्‌गमादाय तरसा प्रलीनोडुगणे निशि । अजानन्नच्छिनोद् बभ्रो: शिर: शार्दूलशङ्कया ॥ ६ ॥

Un tigre muy poderoso apresó a una vaca. Ella mugió con angustia y temor. Al oír aquel clamor, Pṛṣadhra siguió de inmediato el sonido. Desenvainó su espada, pero como en la noche las nubes cubrían las estrellas, confundió a la vaca con el tigre y, por error, de un tajo impetuoso le cortó la cabeza a la vaca.

Verse 7

व्याघ्रोऽपि वृक्णश्रवणो निस्त्रिंशाग्राहतस्तत: । निश्चक्राम भृशं भीतो रक्तं पथि समुत्सृजन् ॥ ७ ॥

La punta de la espada le cercenó la oreja al tigre. Aterrorizado, salió huyendo de allí, dejando sangre por el camino.

Verse 8

मन्यमानो हतं व्याघ्रं पृषध्र: परवीरहा । अद्राक्षीत् स्वहतां बभ्रुं व्युष्टायां निशि दु:खित: ॥ ८ ॥

Creyendo que había matado al tigre, Pṛṣadhra, capaz de someter a los enemigos, al amanecer vio que por su propia mano había muerto la vaca. Quedó profundamente afligido.

Verse 9

तं शशाप कुलाचार्य: कृतागसमकामत: । न क्षत्रबन्धु: शूद्रस्त्वं कर्मणा भवितामुना ॥ ९ ॥

Aunque Pṛṣadhra cometió el pecado sin saberlo, el preceptor de la dinastía, Vasiṣṭha, lo maldijo: «Por este acto no podrás ser kṣatriya; nacerás como śūdra».

Verse 10

एवं शप्तस्तु गुरुणा प्रत्यगृह्णात् कृताञ्जलि: । अधारयद् व्रतं वीर ऊर्ध्वरेता मुनिप्रियम् ॥ १० ॥

Así maldecido por su maestro espiritual, el héroe Pṛṣadhra aceptó la maldición con las manos juntas. Luego, dominando los sentidos, asumió el voto de brahmacarya, amado y aprobado por los grandes sabios.

Verse 11

वासुदेवे भगवति सर्वात्मनि परेऽमले । एकान्तित्वं गतो भक्त्या सर्वभूतसुहृत् सम: ॥ ११ ॥ विमुक्तसङ्ग: शान्तात्मा संयताक्षोऽपरिग्रह: । यद‍ृच्छयोपपन्नेन कल्पयन् वृत्तिमात्मन: ॥ १२ ॥ आत्मन्यात्मानमाधाय ज्ञानतृप्त: समाहित: । विचचार महीमेतां जडान्धबधिराकृति: ॥ १३ ॥

Después, Pṛṣadhra quedó libre de toda carga, apaciguó la mente y dominó los sentidos. Con bhakti exclusiva se refugió en Bhagavān Vāsudeva, el Paramātmā trascendente e inmaculado, y se volvió amigo de todos los seres, viendo a todos con igualdad.

Verse 12

वासुदेवे भगवति सर्वात्मनि परेऽमले । एकान्तित्वं गतो भक्त्या सर्वभूतसुहृत् सम: ॥ ११ ॥ विमुक्तसङ्ग: शान्तात्मा संयताक्षोऽपरिग्रह: । यद‍ृच्छयोपपन्नेन कल्पयन् वृत्तिमात्मन: ॥ १२ ॥ आत्मन्यात्मानमाधाय ज्ञानतृप्त: समाहित: । विचचार महीमेतां जडान्धबधिराकृति: ॥ १३ ॥

Libre de apego, de alma serena, con los sentidos refrenados y sin afán de posesión, sostenía su vida con lo que llegaba sin buscarlo, por la gracia del Señor.

Verse 13

वासुदेवे भगवति सर्वात्मनि परेऽमले । एकान्तित्वं गतो भक्त्या सर्वभूतसुहृत् सम: ॥ ११ ॥ विमुक्तसङ्ग: शान्तात्मा संयताक्षोऽपरिग्रह: । यद‍ृच्छयोपपन्नेन कल्पयन् वृत्तिमात्मन: ॥ १२ ॥ आत्मन्यात्मानमाधाय ज्ञानतृप्त: समाहित: । विचचार महीमेतां जडान्धबधिराकृति: ॥ १३ ॥

Asentando el ser en el Ser, satisfecho con el conocimiento puro y recogido en samādhi, recorrió la tierra sin apego; por fuera parecía como un necio, ciego y sordo.

Verse 14

एवं वृत्तो वनं गत्वा दृष्ट्वा दावाग्निमुत्थितम् । तेनोपयुक्तकरणो ब्रह्म प्राप परं मुनि: ॥ १४ ॥

Con tal disposición, Pṛṣadhra entró en el bosque y, al ver un incendio forestal, aprovechó la ocasión para consumir su cuerpo en el fuego. Así alcanzó el mundo espiritual trascendental.

Verse 15

कवि: कनीयान् विषयेषु नि:स्पृहो विसृज्य राज्यं सह बन्धुभिर्वनम् । निवेश्य चित्ते पुरुषं स्वरोचिषं विवेश कैशोरवया: परं गत: ॥ १५ ॥

Kavi, el hijo menor de Manu, sin ansia por los placeres de los sentidos, abandonó el reino antes de llegar a la plena juventud y se internó en el bosque con sus compañeros. Al entronizar en su corazón al Purusha supremo, auto-luminoso, alcanzó la perfección.

Verse 16

करूषोन्मानवादासन् कारूषो: क्षत्रजातय: । उत्तरापथगोप्तारो ब्रह्मण्या धर्मवत्सला: ॥ १६ ॥

De Karūṣa, hijo de Manu, surgió la dinastía kṣatriya llamada Kārūṣa. Fueron reyes de las regiones del norte, célebres protectores de la cultura brāhmánica y firmes en el dharma.

Verse 17

धृष्टाद् धार्ष्टमभूत् क्षत्रं ब्रह्मभूयं गतं क्षितौ । नृगस्य वंश: सुमतिर्भूतज्योतिस्ततो वसु: ॥ १७ ॥

De Dhṛṣṭa, hijo de Manu, surgió un linaje kṣatriya llamado Dhārṣṭa, cuyos miembros en este mundo alcanzaron la condición de brāhmaṇas. Luego, de Nṛga nació Sumati; de Sumati, Bhūtajyoti; y de Bhūtajyoti, Vasu.

Verse 18

वसो: प्रतीकस्तत्पुत्र ओघवानोघवत्पिता । कन्या चौघवती नाम सुदर्शन उवाह ताम् ॥ १८ ॥

El hijo de Vasu fue Pratīka, y su hijo fue Oghavān. El hijo de Oghavān también fue conocido como Oghavān, y su hija se llamaba Oghavatī. Sudarśana se casó con esa doncella.

Verse 19

चित्रसेनो नरिष्यन्ताद‍ृक्षस्तस्य सुतोऽभवत् । तस्य मीढ्‍वांस्तत: पूर्ण इन्द्रसेनस्तु तत्सुत: ॥ १९ ॥

De Nariṣyanta nació un hijo llamado Citrasena, y de él nació Ṛkṣa. De Ṛkṣa nació Mīḍhvān; de Mīḍhvān, Pūrṇa; y de Pūrṇa, Indrasena.

Verse 20

वीतिहोत्रस्त्विन्द्रसेनात् तस्य सत्यश्रवा अभूत् । उरुश्रवा: सुतस्तस्य देवदत्तस्ततोऽभवत् ॥ २० ॥

De Indrasena nació Vītihotra; de Vītihotra nació Satyaśravā. El hijo de Satyaśravā fue Uruśravā, y de Uruśravā nació Devadatta.

Verse 21

ततोऽग्निवेश्यो भगवानग्नि: स्वयमभूत् सुत: । कानीन इति विख्यातो जातूकर्ण्यो महानृषि: ॥ २१ ॥

Luego, de Devadatta nació un hijo llamado Agniveśya, que era el propio Bhagavān Agni. Aquel gran sabio fue célebre con los nombres de Kānīna y Jātūkarṇya.

Verse 22

ततो ब्रह्मकुलं जातमाग्निवेश्यायनं नृप । नरिष्यन्तान्वय: प्रोक्तो दिष्टवंशमत: श‍ृणु ॥ २२ ॥

Oh rey, de Agniveśya surgió una dinastía brahmánica llamada Āgniveśyāyana. Ya he descrito a los descendientes de Nariṣyanta; ahora escucha de mí la estirpe de Diṣṭa.

Verse 23

नाभागो दिष्टपुत्रोऽन्य: कर्मणा वैश्यतां गत: । भलन्दन: सुतस्तस्य वत्सप्रीतिर्भलन्दनात् ॥ २३ ॥ वत्सप्रीते: सुत: प्रांशुस्तत्सुतं प्रमतिं विदु: । खनित्र: प्रमतेस्तस्माच्चाक्षुषोऽथ विविंशति: ॥ २४ ॥

Diṣṭa tuvo un hijo llamado Nābhāga (distinto del Nābhāga mencionado más adelante). Por deber de su karma llegó a ser vaiśya. El hijo de Nābhāga fue Bhalandana; el de Bhalandana, Vatsaprīti; su hijo, Prāṁśu; el de Prāṁśu, Pramati; el de Pramati, Khanitra; el de Khanitra, Cākṣuṣa; y su hijo fue Viviṁśati.

Verse 24

नाभागो दिष्टपुत्रोऽन्य: कर्मणा वैश्यतां गत: । भलन्दन: सुतस्तस्य वत्सप्रीतिर्भलन्दनात् ॥ २३ ॥ वत्सप्रीते: सुत: प्रांशुस्तत्सुतं प्रमतिं विदु: । खनित्र: प्रमतेस्तस्माच्चाक्षुषोऽथ विविंशति: ॥ २४ ॥

Diṣṭa tuvo un hijo llamado Nābhāga (distinto del Nābhāga mencionado más adelante). Por deber de su karma llegó a ser vaiśya. El hijo de Nābhāga fue Bhalandana; el de Bhalandana, Vatsaprīti; su hijo, Prāṁśu; el de Prāṁśu, Pramati; el de Pramati, Khanitra; el de Khanitra, Cākṣuṣa; y su hijo fue Viviṁśati.

Verse 25

विविंशते: सुतो रम्भ: खनीनेत्रोऽस्य धार्मिक: । करन्धमो महाराज तस्यासीदात्मजो नृप ॥ २५ ॥

El hijo de Viviṁśati fue Rambha. El hijo de Rambha fue el piadoso Mahārāja Khanīnetra. Oh gran rey, el hijo de Khanīnetra fue el rey Karandhama.

Verse 26

तस्यावीक्षित् सुतो यस्य मरुत्तश्चक्रवर्त्यभूत् । संवर्तोऽयाजयद् यं वै महायोग्यङ्गिर:सुत: ॥ २६ ॥

De Karandhama nació un hijo llamado Avīkṣit, y de Avīkṣit nació Marutta, emperador cakravartin. El gran místico Saṁvarta, hijo de Aṅgirā, hizo que Marutta celebrara el sagrado yajña.

Verse 27

मरुत्तस्य यथा यज्ञो न तथान्योऽस्ति कश्चन । सर्वं हिरण्मयं त्वासीद् यत् किञ्चिच्चास्य शोभनम् ॥ २७ ॥

El yajña del rey Marutta no tenía comparación. Todo lo hermoso de aquel sacrificio, cada utensilio y adorno, era enteramente de oro.

Verse 28

अमाद्यदिन्द्र: सोमेन दक्षिणाभिर्द्विजातय: । मरुत: परिवेष्टारो विश्वेदेवा: सभासद: ॥ २८ ॥

En aquel yajña, Indra se embriagó al beber abundante soma-rasa. Los brāhmaṇas, bien recompensados con generosas dakṣiṇās, quedaron satisfechos. Los Maruts sirvieron los alimentos, y los Viśvedevas fueron miembros de la asamblea.

Verse 29

मरुत्तस्य दम: पुत्रस्तस्यासीद् राज्यवर्धन: । सुधृतिस्तत्सुतो जज्ञे सौधृतेयो नर: सुत: ॥ २९ ॥

El hijo de Marutta fue Dama; el hijo de Dama fue Rājyavardhana. De Rājyavardhana nació Sudhṛti, y el hijo de Sudhṛti fue Nara (Saudhṛteya).

Verse 30

तत्सुत: केवलस्तस्माद् धुन्धुमान्वेगवांस्तत: । बुधस्तस्याभवद् यस्य तृणबिन्दुर्महीपति: ॥ ३० ॥

El hijo de Nara fue Kevala; de Kevala nació Dhundhumān, y de él nació Vegavān. El hijo de Vegavān fue Budha, y el hijo de Budha fue Tṛṇabindu, quien llegó a ser rey de esta tierra.

Verse 31

तं भेजेऽलम्बुषा देवी भजनीयगुणालयम् । वराप्सरा यत: पुत्रा: कन्या चेलविलाभवत् ॥ ३१ ॥

La mejor de las apsarās, la diosa Alambuṣā, aceptó por esposo a Tṛṇabindu, morada de cualidades dignas de veneración. De ella nacieron algunos hijos y una hija llamada Ilavilā.

Verse 32

यस्यामुत्पादयामास विश्रवा धनदं सुतम् । प्रादाय विद्यां परमामृषिर्योगेश्वर: पितु: ॥ ३२ ॥

Después de recibir de su padre el conocimiento supremo, el gran sabio Viśravā, señor del yoga místico, engendró en el vientre de Ilavilā al célebre Kuvera, dador de riquezas.

Verse 33

विशाल: शून्यबन्धुश्च धूम्रकेतुश्च तत्सुता: । विशालो वंशकृद् राजा वैशालीं निर्ममे पुरीम् ॥ ३३ ॥

Tṛṇabindu tuvo tres hijos: Viśāla, Śūnyabandhu y Dhūmraketu. De ellos, el rey Viśāla fundó una dinastía y edificó la ciudad llamada Vaiśālī.

Verse 34

हेमचन्द्र: सुतस्तस्य धूम्राक्षस्तस्य चात्मज: । तत्पुत्रात् संयमादासीत् कृशाश्व: सहदेवज: ॥ ३४ ॥

El hijo de Viśāla fue Hemacandra; su hijo, Dhūmrākṣa; y el hijo de Dhūmrākṣa, Saṁyama. Saṁyama tuvo dos hijos: Devaja y Kṛśāśva.

Verse 35

कृशाश्वात् सोमदत्तोऽभूद् योऽश्वमेधैरिडस्पतिम् । इष्ट्वा पुरुषमापाग्र्यां गतिं योगेश्वराश्रिताम् ॥ ३५ ॥ सौमदत्तिस्तु सुमतिस्तत्पुत्रो जनमेजय: । एते वैशालभूपालास्तृणबिन्दोर्यशोधरा: ॥ ३६ ॥

De Kṛśāśva nació Somadatta. Al realizar sacrificios aśvamedha, complació a Bhagavān Viṣṇu, señor de los yajñas, y alcanzó la meta suprema a la que ascienden los grandes yoguis. El hijo de Somadatta fue Sumati, y el hijo de Sumati, Janamejaya. Estos reyes de la estirpe de Vaiśāla sostuvieron dignamente la fama de Tṛṇabindu.

Verse 36

कृशाश्वात् सोमदत्तोऽभूद् योऽश्वमेधैरिडस्पतिम् । इष्ट्वा पुरुषमापाग्र्यां गतिं योगेश्वराश्रिताम् ॥ ३५ ॥ सौमदत्तिस्तु सुमतिस्तत्पुत्रो जनमेजय: । एते वैशालभूपालास्तृणबिन्दोर्यशोधरा: ॥ ३६ ॥

El hijo de Kṛśāśva fue Somadatta. Al celebrar sacrificios aśvamedha complació a la Suprema Personalidad de Dios, Viṣṇu, y por adorar al Señor alcanzó la meta más excelsa, la morada a la que son elevados los grandes yoguis. El hijo de Somadatta fue Sumati, y el hijo de Sumati fue Janamejaya. Todos estos reyes de la dinastía de Viśāla mantuvieron debidamente la célebre dignidad del rey Tṛṇabindu.