Adhyaya 3

Verse 1

श्री शुक उवाच एवमेतन्निगदितं पृष्टवान् यद्भवान् मम । नृणां यन्म्रियमाणानां मनुष्येषु मनीषिणाम् ॥ १ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī dijo: Oh Mahārāja Parīkṣit, tal como me preguntaste acerca del deber del hombre inteligente que se halla en el umbral de la muerte, así te he respondido.

Verse 2

ब्रह्मवर्चसकामस्तु यजेत ब्रह्मण: पतिम् । इन्द्रमिन्द्रियकामस्तु प्रजाकाम: प्रजापतीन् ॥ २ ॥ देवीं मायां तु श्रीकामस्तेजस्कामो विभावसुम् । वसुकामो वसून रुद्रान् वीर्यकामोऽथ वीर्यवान् ॥ ३ ॥ अन्नाद्यकामस्त्वदितिं स्वर्गकामोऽदिते:सुतान् । विश्वान्देवान् राज्यकाम: साध्यान्संसाधको विशाम् ॥ ४ ॥ आयुष्कामोऽश्विनौ देवौ पुष्टिकाम इलां यजेत् । प्रतिष्ठाकाम: पुरुषो रोदसी लोकमातरौ ॥ ५ ॥ रूपाभिकामो गन्धर्वान् स्त्रीकामोऽप्सर उर्वशीम् । आधिपत्यकाम: सर्वेषां यजेत परमेष्ठिनम् ॥ ६ ॥ यज्ञं यजेद् यशस्काम: कोशकाम: प्रचेतसम् । विद्याकामस्तु गिरिशं दाम्पत्यार्थ उमां सतीम् ॥ ७ ॥

Aquel que desee ser absorbido en la efulgencia impersonal brahmajyoti debe adorar al maestro de los Vedas; quien desee gratificación sensorial debe adorar al Rey celestial, Indra; y quien desee buena descendencia debe adorar a los grandes progenitores llamados Prajāpatis.

Verse 3

ब्रह्मवर्चसकामस्तु यजेत ब्रह्मण: पतिम् । इन्द्रमिन्द्रियकामस्तु प्रजाकाम: प्रजापतीन् ॥ २ ॥ देवीं मायां तु श्रीकामस्तेजस्कामो विभावसुम् । वसुकामो वसून रुद्रान् वीर्यकामोऽथ वीर्यवान् ॥ ३ ॥ अन्नाद्यकामस्त्वदितिं स्वर्गकामोऽदिते:सुतान् । विश्वान्देवान् राज्यकाम: साध्यान्संसाधको विशाम् ॥ ४ ॥ आयुष्कामोऽश्विनौ देवौ पुष्टिकाम इलां यजेत् । प्रतिष्ठाकाम: पुरुषो रोदसी लोकमातरौ ॥ ५ ॥ रूपाभिकामो गन्धर्वान् स्त्रीकामोऽप्सर उर्वशीम् । आधिपत्यकाम: सर्वेषां यजेत परमेष्ठिनम् ॥ ६ ॥ यज्ञं यजेद् यशस्काम: कोशकाम: प्रचेतसम् । विद्याकामस्तु गिरिशं दाम्पत्यार्थ उमां सतीम् ॥ ७ ॥

Quien desee buena fortuna debe adorar a Durgādevī, la superintendente del mundo material. Quien desee ser muy poderoso debe adorar al fuego, y quien aspire solo al dinero debe adorar a los Vasus. Uno debe adorar a las encarnaciones Rudra del Señor Śiva si quiere ser un gran héroe.

Verse 4

ब्रह्मवर्चसकामस्तु यजेत ब्रह्मण: पतिम् । इन्द्रमिन्द्रियकामस्तु प्रजाकाम: प्रजापतीन् ॥ २ ॥ देवीं मायां तु श्रीकामस्तेजस्कामो विभावसुम् । वसुकामो वसून रुद्रान् वीर्यकामोऽथ वीर्यवान् ॥ ३ ॥ अन्नाद्यकामस्त्वदितिं स्वर्गकामोऽदिते:सुतान् । विश्वान्देवान् राज्यकाम: साध्यान्संसाधको विशाम् ॥ ४ ॥ आयुष्कामोऽश्विनौ देवौ पुष्टिकाम इलां यजेत् । प्रतिष्ठाकाम: पुरुषो रोदसी लोकमातरौ ॥ ५ ॥ रूपाभिकामो गन्धर्वान् स्त्रीकामोऽप्सर उर्वशीम् । आधिपत्यकाम: सर्वेषां यजेत परमेष्ठिनम् ॥ ६ ॥ यज्ञं यजेद् यशस्काम: कोशकाम: प्रचेतसम् । विद्याकामस्तु गिरिशं दाम्पत्यार्थ उमां सतीम् ॥ ७ ॥

Quien quiera una gran cantidad de granos debe adorar a Aditi. Quien desee alcanzar los planetas celestiales debe adorar a los hijos de Aditi. Quien desee un reino mundano debe adorar a Viśvadeva, y quien quiera ser popular entre la masa general de la población debe adorar al semidiós Sādhya.

Verse 5

ब्रह्मवर्चसकामस्तु यजेत ब्रह्मण: पतिम् । इन्द्रमिन्द्रियकामस्तु प्रजाकाम: प्रजापतीन् ॥ २ ॥ देवीं मायां तु श्रीकामस्तेजस्कामो विभावसुम् । वसुकामो वसून रुद्रान् वीर्यकामोऽथ वीर्यवान् ॥ ३ ॥ अन्नाद्यकामस्त्वदितिं स्वर्गकामोऽदिते:सुतान् । विश्वान्देवान् राज्यकाम: साध्यान्संसाधको विशाम् ॥ ४ ॥ आयुष्कामोऽश्विनौ देवौ पुष्टिकाम इलां यजेत् । प्रतिष्ठाकाम: पुरुषो रोदसी लोकमातरौ ॥ ५ ॥ रूपाभिकामो गन्धर्वान् स्त्रीकामोऽप्सर उर्वशीम् । आधिपत्यकाम: सर्वेषां यजेत परमेष्ठिनम् ॥ ६ ॥ यज्ञं यजेद् यशस्काम: कोशकाम: प्रचेतसम् । विद्याकामस्तु गिरिशं दाम्पत्यार्थ उमां सतीम् ॥ ७ ॥

Quien desee una larga vida debe adorar a los semidioses conocidos como los Aśvinī-kumāras, y una persona que desee un cuerpo fuerte debe adorar a la tierra. Quien desee estabilidad en su puesto debe adorar al horizonte y a la tierra combinados.

Verse 6

ब्रह्मवर्चसकामस्तु यजेत ब्रह्मण: पतिम् । इन्द्रमिन्द्रियकामस्तु प्रजाकाम: प्रजापतीन् ॥ २ ॥ देवीं मायां तु श्रीकामस्तेजस्कामो विभावसुम् । वसुकामो वसून रुद्रान् वीर्यकामोऽथ वीर्यवान् ॥ ३ ॥ अन्नाद्यकामस्त्वदितिं स्वर्गकामोऽदिते:सुतान् । विश्वान्देवान् राज्यकाम: साध्यान्संसाधको विशाम् ॥ ४ ॥ आयुष्कामोऽश्विनौ देवौ पुष्टिकाम इलां यजेत् । प्रतिष्ठाकाम: पुरुषो रोदसी लोकमातरौ ॥ ५ ॥ रूपाभिकामो गन्धर्वान् स्त्रीकामोऽप्सर उर्वशीम् । आधिपत्यकाम: सर्वेषां यजेत परमेष्ठिनम् ॥ ६ ॥ यज्ञं यजेद् यशस्काम: कोशकाम: प्रचेतसम् । विद्याकामस्तु गिरिशं दाम्पत्यार्थ उमां सतीम् ॥ ७ ॥

Quien desee ser hermoso debe adorar a los hermosos residentes del planeta Gandharva, y quien desee una buena esposa debe adorar a las Apsarās y a Urvaśī. Quien desee dominar a los demás debe adorar al Señor Brahmā, la cabeza del universo.

Verse 7

ब्रह्मवर्चसकामस्तु यजेत ब्रह्मण: पतिम् । इन्द्रमिन्द्रियकामस्तु प्रजाकाम: प्रजापतीन् ॥ २ ॥ देवीं मायां तु श्रीकामस्तेजस्कामो विभावसुम् । वसुकामो वसून रुद्रान् वीर्यकामोऽथ वीर्यवान् ॥ ३ ॥ अन्नाद्यकामस्त्वदितिं स्वर्गकामोऽदिते:सुतान् । विश्वान्देवान् राज्यकाम: साध्यान्संसाधको विशाम् ॥ ४ ॥ आयुष्कामोऽश्विनौ देवौ पुष्टिकाम इलां यजेत् । प्रतिष्ठाकाम: पुरुषो रोदसी लोकमातरौ ॥ ५ ॥ रूपाभिकामो गन्धर्वान् स्त्रीकामोऽप्सर उर्वशीम् । आधिपत्यकाम: सर्वेषां यजेत परमेष्ठिनम् ॥ ६ ॥ यज्ञं यजेद् यशस्काम: कोशकाम: प्रचेतसम् । विद्याकामस्तु गिरिशं दाम्पत्यार्थ उमां सतीम् ॥ ७ ॥

Quien anhela el fulgor del brahma debe adorar al señor de los Vedas; quien desea placer de los sentidos, a Indra; quien desea descendencia, a los Prajāpatis. Quien busca fortuna, a la Diosa Māyā (Durgā); quien busca poder, al Fuego (Agni); quien busca riqueza, a los Vasus; quien busca heroísmo, a los Rudras. Quien desea abundancia de granos, a Aditi; quien desea los cielos, a los hijos de Aditi; quien desea un reino, a los Viśvadevas; quien desea el favor del pueblo, a los Sādhyas. Quien desea larga vida, a los Aśvinī-kumāras; quien desea un cuerpo robusto, a la Tierra; quien desea estabilidad en su cargo, al Cielo y la Tierra. Quien desea belleza, a los Gandharvas; quien desea una buena esposa, a la apsará Urvaśī; quien desea dominio, a Brahmā, el Parameṣṭhī. Quien desea fama, que ofrezca yajña al Bhagavān; quien desea tesoro, a Pracetas (Varuṇa); quien desea saber, a Girīśa Śiva; y por dicha conyugal, a la casta Umā Satī.

Verse 8

धर्मार्थ उत्तमश्लोकं तन्तु: तन्वन् पितृन् यजेत् । रक्षाकाम: पुण्यजनानोजस्कामो मरुद्गणान् ॥ ८ ॥

Para el dharma y el bien supremo, adórese al Uttamaśloka Bhagavān; y para proteger la estirpe y hacer prosperar la dinastía, adórese a los antepasados. Quien busca protección adore a los Puṇyajanas, y quien busca vigor adore a las huestes de los Maruts.

Verse 9

राज्यकामो मनून् देवान् निऋर्तिं त्वभिचरन् यजेत् । कामकामो यजेत् सोममकाम: पुरुषं परम् ॥ ९ ॥

Quien desea dominio sobre un reino debe adorar a los Manus; quien busca vencer al enemigo mediante ritos de abhicāra adore a Nirṛti. Quien desea goce sensual adore a Soma; pero quien nada desea de lo material adore al Purusha Supremo, el Bhagavān.

Verse 10

अकाम: सर्वकामो वा मोक्षकाम उदारधी: । तीव्रेण भक्तियोगेन यजेत पुरुषं परम् ॥ १० ॥

Sea uno sin deseos, colmado de deseos o deseoso de liberación, el de mente noble debe, mediante intenso bhakti-yoga, adorar al Purusha Supremo, el Bhagavān.

Verse 11

एतावानेव यजतामिह नि:श्रेयसोदय: । भगवत्यचलो भावो यद् भागवतसंगत: ॥ ११ ॥

Éste es, en verdad, el surgimiento del bien supremo para los adoradores: que, por la compañía de un Bhāgavata —un devoto puro— nazca un amor espontáneo e inquebrantable hacia el Bhagavān.

Verse 12

ज्ञानं यदाप्रतिनिवृत्तगुणोर्मिचक्र - मात्मप्रसाद उत यत्र गुणेष्वसङ्ग: । कैवल्यसम्मतपथस्त्वथ भक्तियोग: को निर्वृतो हरिकथासु रतिं न कुर्यात् ॥ १२ ॥

El conocimiento trascendental en relación con Hari suspende por completo las olas y remolinos de los modos materiales. Libre de apego a los guṇas, satisface al ser y es aprobado aun en la senda del kaivalya; ¿quién no hallaría deleite en las harikathā?

Verse 13

शौनक उवाच इत्यभिव्याहृतं राजा निशम्य भरतर्षभ: । किमन्यत्पृष्टवान् भूयो वैयासकिमृषिं कविम् ॥ १३ ॥

Dijo Śaunaka: Tras oír todo lo que se había expresado así, ¿qué más preguntó de nuevo el rey Parīkṣit, el mejor de los Bhāratas, al sabio poeta Śukadeva Gosvāmī, hijo de Vyāsa?

Verse 14

एतच्छुश्रूषतां विद्वन् सूत नोऽर्हसि भाषितुम् । कथा हरिकथोदर्का: सतां स्यु: सदसि ध्रुवम् ॥ १४ ॥

Oh sabio Sūta, dignaos continuar hablándonos, pues estamos ansiosos de oír. Los temas que desembocan en la harikathā deben, sin duda, tratarse en la asamblea de los santos y devotos.

Verse 15

स वै भागवतो राजा पाण्डवेयो महारथ: । बालक्रीडनकै: क्रीडन् कृष्णक्रीडां य आददे ॥ १५ ॥

Mahārāja Parīkṣit, nieto de los Pāṇḍavas y gran guerrero, era un verdadero bhāgavata. Desde niño, aun jugando con muñecos, adoraba a Śrī Kṛṣṇa imitando el culto a la Deidad familiar.

Verse 16

वैयासकिश्च भगवान् वासुदेवपरायण: । उरुगायगुणोदारा: सतां स्युर्हि समागमे ॥ १६ ॥

Śukadeva Gosvāmī, hijo de Vyāsa, estaba colmado de conocimiento trascendental y era un gran devoto entregado a Vāsudeva. Por ello, en la compañía de los santos, sin duda se hablaba de las excelsas cualidades de Śrī Kṛṣṇa, el Urugāya alabado por los sabios.

Verse 17

आयुर्हरति वै पुंसामुद्यन्नस्तं च यन्नसौ । तस्यर्ते यत्क्षणो नीत उत्तमश्लोकवार्तया ॥ १७ ॥

Al salir y al ponerse, el sol arrebata la duración de la vida de todos; excepto de quien emplea cada instante en hablar de las glorias del Señor Uttamaśloka.

Verse 18

तरव: किं न जीवन्ति भस्त्रा: किं न श्वसन्त्युत । न खादन्ति न मेहन्ति किं ग्रामे पशवोऽपरे ॥ १८ ॥

¿Acaso los árboles no viven? ¿Acaso los fuelles del herrero no “respiran”? ¿Y los animales del poblado no comen y no descargan su simiente?

Verse 19

श्वविड्‍वराहोष्ट्रखरै: संस्तुत: पुरुष: पशु: । न यत्कर्णपथोपेतो जातु नाम गदाग्रज: ॥ १९ ॥

Hombres como perros, cerdos, camellos y asnos alaban a ese hombre que es un animal, pues jamás deja que el nombre y los pasatiempos de Gada-graja, Śrī Kṛṣṇa, entren por su oído.

Verse 20

बिले बतोरुक्रमविक्रमान् ये न श‍ृण्वत: कर्णपुटे नरस्य । जिह्वासती दार्दुरिकेव सूत न चोपगायत्युरुगायगाथा: ॥ २० ॥

Quien no ha escuchado en sus oídos los prodigios y proezas de Uru-krama, y no canta en voz alta las dignas canciones de Uru-gāya, debe ser tenido por alguien con oídos como madrigueras de serpiente y lengua como la de una rana.

Verse 21

भार: परं पट्टकिरीटजुष्ट - मप्युत्तमाङ्गं न नमेन्मुकुन्दम् । शावौ करौ नो कुरुते सपर्यां हरेर्लसत्काञ्चनकङ्कणौ वा ॥ २१ ॥

La cabeza, aunque adornada con turbante de seda y corona, es solo una carga si no se inclina ante Mukunda; y las manos, aunque con brazaletes de oro reluciente, son como las de un muerto si no sirven a Hari.

Verse 22

बर्हायिते ते नयने नराणां लिङ्गानि विष्णोर्न निरीक्षतो ये । पादौ नृणां तौ द्रुमजन्मभाजौ क्षेत्राणि नानुव्रजतो हरेर्यौ ॥ २२ ॥

Los ojos que no contemplan los signos de Viṣṇu—Sus formas, Su nombre, Sus cualidades y Sus līlā—son como ojos impresos en las plumas del pavo real; y las piernas que no caminan hacia los lugares santos donde se recuerda a Hari se consideran como troncos de árbol.

Verse 23

जीवञ्छवो भागवताङ्‌घ्रिरेणुं न जातु मर्त्योऽभिलभेत यस्तु । श्रीविष्णुपद्या मनुजस्तुलस्या: श्वसञ्छवो यस्तु न वेद गन्धम् ॥ २३ ॥

Quien jamás ha recibido sobre su cabeza el polvo de los pies de un devoto puro del Señor es, sin duda, un cadáver viviente; y quien nunca ha percibido el aroma de las hojas de tulasī de los pies de loto de Śrī Viṣṇu también es un cadáver, aunque respire.

Verse 24

तदश्मसारं हृदयं बतेदं यद् गृह्यमाणैर्हरिनामधेयै: । न विक्रियेताथ यदा विकारो नेत्रे जलं गात्ररुहेषु हर्ष: ॥ २४ ॥

Ciertamente, ese corazón está hecho de acero si, aun pronunciando con atención el santo nombre de Hari, no se transforma; cuando llega el éxtasis, no se llenan de lágrimas los ojos ni se erizan los vellos del cuerpo.

Verse 25

अथाभिधेह्यङ्ग मनोऽनुकूलं प्रभाषसे भागवतप्रधान: । यदाह वैयासकिरात्मविद्या- विशारदो नृपतिं साधु पृष्ट: ॥ २५ ॥

Oh Sūta Gosvāmī, tus palabras complacen a nuestra mente, pues eres el principal expositor del Bhāgavata. Te rogamos, entonces, que nos expliques esto tal como lo dijo el gran devoto Śukadeva Gosvāmī, experto en conocimiento trascendental, cuando respondió a Mahārāja Parīkṣit al ser debidamente preguntado.