Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

Mārkaṇḍeya Ṛṣi Tested by Indra and Blessed by Nara-Nārāyaṇa

प्राप्तद्विजातिसंस्कारो मार्कण्डेय: पितु: क्रमात् । छन्दांस्यधीत्य धर्मेण तप:स्वाध्यायसंयुत: ॥ ७ ॥ बृहद्‌व्रतधर: शान्तो जटिलो वल्कलाम्बर: । बिभ्रत् कमण्डलुं दण्डमुपवीतं समेखलम् ॥ ८ ॥ कृष्णाजिनं साक्षसूत्रं कुशांश्च नियमर्द्धये । अग्‍न्यर्कगुरुविप्रात्मस्वर्चयन् सन्ध्ययोर्हरिम् ॥ ९ ॥ सायं प्रात: स गुरवे भैक्ष्यमाहृत्य वाग्यत: । बुभुजे गुर्वनुज्ञात: सकृन्नो चेदुपोषित: ॥ १० ॥ एवं तप:स्वाध्यायपरो वर्षाणामयुतायुतम् । आराधयन् हृषीकेशं जिग्ये मृत्युं सुदुर्जयम् ॥ ११ ॥

prāpta-dvijāti-saṁskāro mārkaṇḍeyaḥ pituḥ kramāt chandāṁsy adhītya dharmeṇa tapaḥ-svādhyāya-saṁyutaḥ

Así, dedicado a la austeridad y al estudio védico, el Ṛṣi Mārkaṇḍeya adoró a Bhagavān Hṛṣīkeśa, Señor de los sentidos, durante incontables millones de años, y de ese modo venció a la muerte, tan difícil de conquistar.

ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
भृगुःBhṛgu
भृगुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootभृगु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
भवःBhava (Śiva)
भवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
दक्षःDakṣa
दक्षः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
ब्रह्म-पुत्राःthe sons of Brahmā
ब्रह्म-पुत्राः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्रह्मणः पुत्राः)
and
:
Samuccaya (समुच्चय/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
येwho
ये:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सम्बन्धसूचक relative pronoun
अपरेothers
अपरे:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootअपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम् (others)
नृ-देव-पितृ-भूतानिmen, gods, and ancestors (as groups of beings)
नृ-देव-पितृ-भूतानि:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक) + पितृ (प्रातिपदिक) + भूत (√भू धातु; क्त-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समाहार-द्वन्द्वः (नराः च देवाः च पितरः च) + भूतानि (beings)
तेनby that; because of that
तेन:
Hetu/Karana (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (3rd), एकवचन; सर्वनाम
आसन्were
आसन्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद
अति-विस्मिताःgreatly astonished
अति-विस्मिताः:
Karta (कर्ता/Subject-complement)
TypeAdjective
Rootअति (अव्यय) + विस्मित (√स्मि/√स्मय् धातु; क्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त; कर्मधारयः (अत्यन्तं विस्मिताः)
M
Mārkaṇḍeya Ṛṣi
H
Hṛṣīkeśa (Śrī Hari)

FAQs

This verse says that by long, unwavering worship of Hṛṣīkeśa (Śrī Hari) with austerity and sacred study, Mārkaṇḍeya Ṛṣi conquered death—showing that devotion to the Lord overcomes what is otherwise unconquerable.

Śukadeva highlights Mārkaṇḍeya’s steadfast tapas and devotion to show Parīkṣit the power of single-minded worship of Hari, and to set the stage for the Lord’s further revelations in Mārkaṇḍeya’s narrative.

Adopt consistent spiritual discipline: daily mantra-japa, scripture reading/recitation, regulated habits, and worship centered on Hari—so the senses become purified and fear of death diminishes through devotion.