Previous Verse
Next Verse

Shloka 67

Parīkṣit’s Final Absorption, Takṣaka’s Bite, Janamejaya’s Snake Sacrifice, and the Vedic Sound-Lineage

श्रीयाज्ञवल्‍क्य उवाच ॐ नमो भगवते आदित्यायाखिलजगतामात्मस्वरूपेण कालस्वरूपेण चतुर्विधभूतनिकायानां ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तानामन्तर्हृदयेषु बहिरपि चाकाश इवोपाधिनाव्यवधीयमानो भवानेक एव क्षणलवनिमेषावयवोपचितसंवत्सरगणेनापामादान विसर्गाभ्यामिमां लोकयात्रामनुवहति ॥ ६७ ॥

śrī-yājñavalkya uvāca oṁ namo bhagavate ādityāyākhila-jagatām ātma-svarūpeṇa kāla-svarūpeṇa catur-vidha-bhūta-nikāyānāṁ brahmādi-stamba-paryantānām antar-hṛdayeṣu bahir api cākāśa ivopādhināvyavadhīyamāno bhavān eka eva kṣaṇa-lava-nimeṣāvayavopacita-saṁvatsara-gaṇenāpām ādāna- visargābhyām imāṁ loka-yātrām anuvahati.

Śrī Yājñavalkya dijo: Om, ofrezco mis reverencias a Bhagavān Āditya, el Señor Supremo que aparece como el sol. Tú eres uno solo, como el Ser de todo el universo y como la forma del Tiempo; desde Brahmā hasta una brizna de hierba, moras en los corazones y también afuera, como el cielo, sin quedar cubierto por designaciones ilusorias. Por el fluir de los años, hechos de diminutos instantes llamados kṣaṇa, lava y nimeṣa, sólo Tú secas las aguas y las devuelves como lluvia, sosteniendo la marcha del mundo.

श्री-याज्ञवल्क्यःŚrī Yājñavalkya
श्री-याज्ञवल्क्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootश्री (उपपद/प्रातिपदिक) + याज्ञवल्क्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमान् याज्ञवल्क्यः)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
Om
:
Sambandha (सम्बन्ध/utterance)
TypeIndeclinable
Rootॐ (अव्यय)
Formअव्यय; प्रणव (sacred syllable)
नमःsalutations
नमः:
Sambandha (सम्बन्ध/obeisance)
TypeIndeclinable
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
Formअव्ययप्राय; नमः-शब्दः (salutation)
भगवतेto the Blessed Lord
भगवते:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन
आदित्यायto Āditya (the Sun)
आदित्याय:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; भगवते इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन
अखिल-जगताम्of all worlds/beings
अखिल-जगताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootअखिल (प्रातिपदिक) + जगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अखिलस्य जगतः)
आत्म-स्वरूपेणas the very Self-nature
आत्म-स्वरूपेण:
Karana (करण/Instrumental)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक) + स्वरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुषः (आत्मनः स्वरूपम्)
काल-स्वरूपेणas the form of Time
काल-स्वरूपेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक) + स्वरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुषः
चतुर्विध-भूत-निकायानाम्of the fourfold groups of beings
चतुर्विध-भूत-निकायानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootचतुर्विध (प्रातिपदिक) + भूत (प्रातिपदिक) + निकाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (चतुर्विधाः भूतनिकायाः)
ब्रह्म-आदि-स्तम्ब-पर्यन्तानाम्of those ranging from Brahmā down to a blade of grass
ब्रह्म-आदि-स्तम्ब-पर्यन्तानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + स्तम्ब (प्रातिपदिक) + पर्यन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; तत्पुरुषः (ब्रह्मादयः ... स्तम्बपर्यन्ताः)
अन्तः-हृदयेषुwithin (their) hearts
अन्तः-हृदयेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तः (अव्यय) + हृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; अव्ययीभावः (अन्तः हृदयेषु = within the hearts)
बहिःoutside
बहिः:
Adhikarana (अधिकरण/locative sense)
TypeIndeclinable
Rootबहिः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (outside)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (also)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
आकाशःspace/ether
आकाशः:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootआकाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इवlike
इव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक (like/as)
उपाधिनाby limiting adjuncts/conditions
उपाधिना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootउपाधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
अव्यवधीयमानःnot being obstructed/separated
अव्यवधीयमानः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootअ (निषेध) + व्यव-धा (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शानच्/मान) आत्मनेपदी; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निषेधपूर्वकः (not being separated/obstructed)
भवान्You
भवान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; आदरार्थ सर्वनाम
एकःone
एकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण भवान्
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (indeed/only)
क्षण-लव-निमेष-अवयव-उपचित-संवत्सर-गणेनby the aggregate of years built from moments, instants, blinks, etc.
क्षण-लव-निमेष-अवयव-उपचित-संवत्सर-गणेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक) + लव (प्रातिपदिक) + निमेष (प्रातिपदिक) + अवयव (प्रातिपदिक) + उपचित (कृदन्त-प्रातिपदिक) + संवत्सर (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (क्षणाद्यवयवैः उपचितः संवत्सरगणः)
अपाम्of waters
अपाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
आदान-विसर्गाभ्याम्by taking in and releasing
आदान-विसर्गाभ्याम्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootआदान (प्रातिपदिक) + विसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (आदानं च विसर्गश्च)
इमाम्this
इमाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
लोक-यात्राम्the course/continuance of the world
लोक-यात्राम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक) + यात्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (लोकस्य यात्रा)
अनुवहतिcarries on/sustains
अनुवहति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअनु-वह् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

This prayer is not offered to the sun-god as an independent or autonomous entity but rather to the Supreme Personality of Godhead, represented by His powerful expansion the solar deity.

Y
Yājñavalkya
Ā
Āditya (Sun-god)
B
Brahmā

FAQs

This verse offers obeisances to the Lord as Āditya, identifying Him as the Self of all worlds and the very form of Time that sustains cosmic order.

He acknowledges that the same Supreme Lord is present within all hearts as the indwelling Self and also governs externally as Time, moving the universe through measurable cycles.

It encourages humility and urgency in spiritual practice—recognizing every moment as governed by the Lord and using time responsibly for devotion and self-purification.