Adhyaya 57

Verse 1

श्रीबादरायणिरुवाच विज्ञातार्थोऽपि गोविन्दो दग्धानाकर्ण्य पाण्डवान् । कुन्तीं च कुल्यकरणे सहरामो ययौ कुरून् ॥ १ ॥

Śrī Bādarāyaṇi dijo: Aunque Govinda conocía plenamente lo ocurrido, al oír el informe de que los Pāṇḍavas y la reina Kuntī habían perecido quemados, fue con Balarāma al reino de los Kurus para cumplir con los deberes familiares que le correspondían.

Verse 2

भीष्मं कृपं सविदुरं गान्धारीं द्रोणमेव च । तुल्यदु:खौ च सङ्गम्य हा कष्टमिति होचतु: ॥ २ ॥

Los dos Señores se reunieron con Bhishma, Kripa, Vidura, Gandhari y Drona. Mostrando un dolor igual al de ellos, exclamaron: '¡Ay, qué doloroso es esto!'

Verse 3

लब्ध्वैतदन्तरं राजन् शतधन्वानमूचतु: । अक्रूरकृतवर्माणौ मनि: कस्मान्न गृह्यते ॥ ३ ॥

Aprovechando esta oportunidad, oh Rey, Akrura y Kritavarma fueron a ver a Satadhanva y le dijeron: '¿Por qué no tomas la joya Syamantaka?'

Verse 4

योऽस्मभ्यं सम्प्रतिश्रुत्य कन्यारत्नं विगर्ह्य न: । कृष्णायादान्न सत्राजित् कस्माद् भ्रातरमन्वियात् ॥ ४ ॥

'Satrajit nos prometió a su hija, semejante a una joya, pero luego se la dio a Krishna, despreciándonos con desdén. ¿Por qué, entonces, no debería Satrajit seguir el camino de su hermano?'

Verse 5

एवं भिन्नमतिस्ताभ्यां सत्राजितमसत्तम: । शयानमवधील्ल‍ोभात् स पाप: क्षीणजीवित: ॥ ५ ॥

Con la mente así influenciada por sus consejos, el malvado Satadhanva asesinó a Satrajit mientras dormía, simplemente por codicia. De esta manera, el pecador Satadhanva acortó su propia vida.

Verse 6

स्‍त्रीणां विक्रोशमानानां क्रन्दन्तीनामनाथवत् । हत्वा पशून् सौनिकवन्मणिमादाय जग्मिवान् ॥ ६ ॥

Mientras las mujeres del palacio de Satrajit gritaban y lloraban desamparadas, Satadhanva tomó la joya y se marchó, como un carnicero después de haber matado a unos animales.

Verse 7

सत्यभामा च पितरं हतं वीक्ष्य शुचार्पिता । व्यलपत्तात तातेति हा हतास्मीति मुह्यती ॥ ७ ॥

Al ver a su padre muerto, Satyabhāmā quedó sumida en el dolor. Llorando: “¡Padre, padre! ¡Ay, estoy destruida!”, cayó desvanecida.

Verse 8

तैलद्रोण्यां मृतं प्रास्य जगाम गजसाह्वयम् । कृष्णाय विदितार्थाय तप्ताचख्यौ पितुर्वधम् ॥ ८ ॥

Satyabhāmā puso el cadáver de su padre en una gran cuba de aceite y fue a Gajasāhvaya (Hastināpura). Allí, consumida por el dolor, informó al Señor Kṛṣṇa, que ya lo sabía, del asesinato de su padre.

Verse 9

तदाकर्ण्येश्वरौ राजन्ननुसृत्य नृलोकताम् । अहो न: परमं कष्टमित्यस्राक्षौ विलेपतु: ॥ ९ ॥

Al oír esto, oh Rey, el Señor Kṛṣṇa y el Señor Balarāma, siguiendo las maneras del mundo humano, exclamaron: “¡Ay! ¡Ésta es para Nosotros la mayor desgracia!” Y así lamentaron, con los ojos colmados de lágrimas.

Verse 10

आगत्य भगवांस्तस्मात् सभार्य: साग्रज: पुरम् । शतधन्वानमारेभे हन्तुं हर्तुं मणिं तत: ॥ १० ॥

El Señor Supremo regresó a su capital con su esposa y su hermano mayor. Al llegar a Dvārakā, se dispuso a matar a Śatadhanvā y a recuperar de él la joya.

Verse 11

सोऽपि कृतोद्यमं ज्ञात्वा भीत: प्राणपरीप्सया । साहाय्ये कृतवर्माणमयाचत स चाब्रवीत् ॥ ११ ॥

Al enterarse de que el Señor Kṛṣṇa se disponía a matarlo, Śatadhanvā se llenó de miedo por salvar la vida. Buscó la ayuda de Kṛtavarmā y se la suplicó, pero Kṛtavarmā respondió así.

Verse 12

नाहमीस्वरयो: कुर्यां हेलनं रामकृष्णयो: । को नु क्षेमाय कल्पेत तयोर्वृजिनमाचरन् ॥ १२ ॥ कंस: सहानुगोऽपीतो यद्‍द्वेषात्त्याजित: श्रिया । जरासन्ध: सप्तदश संयुगाद् विरथो गत: ॥ १३ ॥

Dijo Kṛtavarmā: No me atrevo a ofender a los Señores Supremos, Balarāma y Śrī Kṛṣṇa. ¿Cómo podría esperar bienestar quien les causa agravio? Por enemistad hacia Ellos, Kaṁsa con todos sus seguidores perdió riqueza y vida; y Jarāsandha, tras combatir diecisiete veces, quedó sin siquiera un carro de guerra.

Verse 13

नाहमीस्वरयो: कुर्यां हेलनं रामकृष्णयो: । को नु क्षेमाय कल्पेत तयोर्वृजिनमाचरन् ॥ १२ ॥ कंस: सहानुगोऽपीतो यद्‍द्वेषात्त्याजित: श्रिया । जरासन्ध: सप्तदश संयुगाद् विरथो गत: ॥ १३ ॥

Dijo Kṛtavarmā: No me atrevo a ofender a los Señores Supremos, Balarāma y Śrī Kṛṣṇa. ¿Cómo podría esperar bienestar quien les causa agravio? Por enemistad hacia Ellos, Kaṁsa con todos sus seguidores perdió riqueza y vida; y Jarāsandha, tras combatir diecisiete veces, quedó sin siquiera un carro de guerra.

Verse 14

प्रत्याख्यात: स चाक्रूरं पार्ष्णिग्राहमयाचत । सोऽप्याह को विरुध्येत विद्वानीश्वरयोर्बलम् ॥ १४ ॥

Rechazado, Śatadhanvā acudió a Akrūra y le suplicó amparo. Pero Akrūra también le dijo: «¿Quién se opondría a esas dos Personalidades de Dios si conociera Su poder?»

Verse 15

य इदं लीलया विश्वं सृजत्यवति हन्ति च । चेष्टां विश्वसृजो यस्य न विदुर्मोहिताजया ॥ १५ ॥

Es el Señor Supremo quien crea, sostiene y destruye este universo simplemente como Su līlā. Ni siquiera los creadores cósmicos, como Brahmā, comprenden Su designio, pues quedan confundidos por Su Māyā (Ajā).

Verse 16

य: सप्तहायन: शैलमुत्पाट्यैकेन पाणिना । दधार लीलया बाल उच्छिलीन्ध्रमिवार्भक: ॥ १६ ॥

Cuando tenía siete años, Kṛṣṇa arrancó una montaña entera y la sostuvo con una sola mano, como līlā, tan fácilmente como un niño levanta un hongo.

Verse 17

नमस्तस्मै भगवते कृष्णायाद्भ‍ुतकर्मणे । अनन्तायादिभूताय कूटस्थायात्मने नम: ॥ १७ ॥

Ofrezco mis reverencias a esa Suprema Personalidad de Dios, Kṛṣṇa, cuyos actos son todos asombrosos. Él es el Alma Suprema, la fuente ilimitada y el centro fijo de toda existencia.

Verse 18

प्रत्याख्यात: स तेनापि शतधन्वा महामणिम् । तस्मिन् न्यस्याश्वमारुह्य शतयोजनगं ययौ ॥ १८ ॥

Al ser rechazada su súplica también por Akrūra, Śatadhanvā dejó la preciosa joya al cuidado de Akrūra y huyó en un caballo que podía viajar cien yojanas.

Verse 19

गरुडध्वजमारुह्य रथं रामजनार्दनौ । अन्वयातां महावेगैरश्वै राजन् गुरुद्रुहम् ॥ १९ ॥

Mi querido Rey, Kṛṣṇa y Balarāma montaron en el carro de Kṛṣṇa, que ondeaba la bandera de Garuḍa y estaba uncido con caballos tremendamente veloces, y persiguieron al asesino de su mayor.

Verse 20

मिथिलायामुपवने विसृज्य पतितं हयम् । पद्‍भ्यामधावत् सन्त्रस्त: कृष्णोऽप्यन्वद्रवद् रुषा ॥ २० ॥

En un jardín a las afueras de Mithilā, el caballo que montaba Śatadhanvā se desplomó. Aterrorizado, abandonó el caballo y comenzó a huir a pie, con Kṛṣṇa persiguiéndolo enfurecido.

Verse 21

पदातेर्भगवांस्तस्य पदातिस्तिग्मनेमिना । चक्रेण शिर उत्कृत्य वाससोर्व्यचिनोन्मणिम् ॥ २१ ॥

Mientras Śatadhanvā huía a pie, el Señor Supremo, yendo también a pie, le cortó la cabeza con Su disco de bordes afilados. Luego, el Señor buscó la joya Syamantaka en las prendas superiores e inferiores de Śatadhanvā.

Verse 22

अलब्धमणिरागत्य कृष्ण आहाग्रजान्तिकम् । वृथा हत: शतधनुर्मणिस्तत्र न विद्यते ॥ २२ ॥

Al no hallar la joya, el Señor Śrī Kṛṣṇa fue junto a su hermano mayor y dijo: «Hemos matado en vano a Śatadhanvā; la gema no está aquí».

Verse 23

तत आह बलो नूनं स मणि: शतधन्वना । कस्मिंश्चित् पुरुषे न्यस्तस्तमन्वेष पुरं व्रज ॥ २३ ॥

Entonces el Señor Balarāma respondió: «Sin duda Śatadhanvā confió la joya a alguna persona. Regresa a Nuestra ciudad y busca a ese hombre».

Verse 24

अहं वैदेहमिच्छामि द्रष्टुं प्रियतमं मम । इत्युक्त्वा मिथिलां राजन् विवेश यदुनन्दन: ॥ २४ ॥

«Deseo visitar al rey Videha, tan querido para Mí.» Dicho esto, oh rey, Balarāma, el amado descendiente de Yadu, entró en la ciudad de Mithilā.

Verse 25

तं द‍ृष्ट्वा सहसोत्थाय मैथिल: प्रीतमानस: । अर्हयामास विधिवदर्हणीयं समर्हणै: ॥ २५ ॥

Al verlo acercarse, el rey de Mithilā se levantó de inmediato con el corazón colmado de amor y, conforme a las prescripciones de las escrituras, honró al Señor, el más digno de adoración, con un culto solemne y abundantes ofrendas.

Verse 26

उवास तस्यां कतिचिन्मिथिलायां समा विभु: । मानित: प्रीतियुक्तेन जनकेन महात्मना । ततोऽशिक्षद् गदां काले धार्तराष्ट्र: सुयोधन: ॥ २६ ॥

El todopoderoso Señor Balarāma permaneció en Mithilā durante varios años, honrado por el magnánimo Janaka Mahārāja, su devoto afectuoso. En ese tiempo, Suyodhana, hijo de Dhṛtarāṣṭra, aprendió de Balarāma el arte de combatir con la maza.

Verse 27

केशवो द्वारकामेत्य निधनं शतधन्वन: । अप्राप्तिं च मणे: प्राह प्रियाया: प्रियकृद् विभु: ॥ २७ ॥

Keśava llegó a Dvārakā y relató la muerte de Śatadhanvā. También dijo que no había hallado la joya Syamantaka, y habló de modo dulce para complacer a Su amada Satyabhāmā.

Verse 28

तत: स कारयामास क्रिया बन्धोर्हतस्य वै । साकं सुहृद्भ‍िर्भगवान् या या: स्यु: साम्परायिकी: ॥ २८ ॥

Luego el Señor Kṛṣṇa, junto con los amigos de la familia, hizo que se realizaran todos los ritos funerarios apropiados para su pariente muerto, Satrājit.

Verse 29

अक्रूर: कृतवर्मा च श्रुत्वा शतधनोर्वधम् । व्यूषतुर्भयवित्रस्तौ द्वारकाया: प्रयोजकौ ॥ २९ ॥

Cuando Akrūra y Kṛtavarmā, quienes habían instigado a Śatadhanvā a cometer el crimen, oyeron que había sido muerto, huyeron de Dvārakā aterrados y se establecieron en otro lugar.

Verse 30

अक्रूरे प्रोषितेऽरिष्टान्यासन् वै द्वारकौकसाम् । शारीरा मानसास्तापा मुहुर्दैविकभौतिका: ॥ ३० ॥

En ausencia de Akrūra surgieron malos presagios en Dvārakā. Los ciudadanos comenzaron a sufrir sin cesar aflicciones físicas y mentales, así como perturbaciones causadas por poderes superiores y por criaturas de la tierra.

Verse 31

इत्यङ्गोपदिशन्त्येके विस्मृत्य प्रागुदाहृतम् । मुनिवासनिवासे किं घटेतारिष्टदर्शनम् ॥ ३१ ॥

Algunos sostenían que las desgracias se debían a la ausencia de Akrūra, pero habían olvidado la gloria del Señor Supremo que ellos mismos tantas veces habían proclamado. En verdad, ¿cómo puede haber calamidad donde mora la Personalidad de Dios, morada de todos los sabios?

Verse 32

देवेऽवर्षति काशीश: श्वफल्कायागताय वै । स्वसुतां गान्दिनीं प्रादात् ततोऽवर्षत् स्म काशिषु ॥ ३२ ॥

Cuando el dios Indra había retenido la lluvia en Kāśī, el rey de esa ciudad entregó a su hija Gāndinī a Śvaphalka, que había llegado de visita; y pronto llovió en el reino de Kāśī.

Verse 33

तत्सुतस्तत्प्रभावोऽसावक्रूरो यत्र यत्र ह । देवोऽभिवर्षते तत्र नोपतापा न मारीका: ॥ ३३ ॥

Su hijo Akrūra posee el mismo poder: dondequiera que él permanezca, el dios Indra concede lluvia suficiente; allí no hay aflicciones ni muertes prematuras.

Verse 34

इति वृद्धवच: श्रुत्वा नैतावदिह कारणम् । इति मत्वा समानाय्य प्राहाक्रूरं जनार्दन: ॥ ३४ ॥

Al oír las palabras de los ancianos, Janārdana comprendió que los malos presagios no se debían sólo a la ausencia de Akrūra; aun así, lo mandó llamar a Dvārakā y le habló.

Verse 35

पूजयित्वाभिभाष्यैनं कथयित्वा प्रिया: कथा: । विज्ञाताखिलचित्तज्ञ: स्मयमान उवाच ह ॥ ३५ ॥ ननु दानपते न्यस्तस्त्वय्यास्ते शतधन्वना । स्यमन्तको मनि: श्रीमान् विदित: पूर्वमेव न: ॥ ३६ ॥

Kṛṣṇa honró a Akrūra, lo saludó en privado y le habló con palabras gratas. Luego el Señor omnisciente, conocedor de su corazón, sonrió y dijo: “Oh señor de la caridad, la opulenta joya Syamantaka que Śatadhanvā dejó en tu custodia ciertamente sigue contigo; lo sabemos desde hace tiempo.”

Verse 36

पूजयित्वाभिभाष्यैनं कथयित्वा प्रिया: कथा: । विज्ञाताखिलचित्तज्ञ: स्मयमान उवाच ह ॥ ३५ ॥ ननु दानपते न्यस्तस्त्वय्यास्ते शतधन्वना । स्यमन्तको मनि: श्रीमान् विदित: पूर्वमेव न: ॥ ३६ ॥

Kṛṣṇa honró a Akrūra, lo saludó en privado y le habló con palabras gratas. Luego el Señor omnisciente sonrió y dijo: “Oh señor de la caridad, la opulenta joya Syamantaka que Śatadhanvā dejó en tu custodia ciertamente sigue contigo; lo sabemos desde hace tiempo.”

Verse 37

सत्राजितोऽनपत्यत्वाद् गृह्णीयुर्दुहितु: सुता: । दायं निनीयाप: पिण्डान् विमुच्यर्णं च शेषितम् ॥ ३७ ॥

Puesto que Satrājit no tenía hijos varones, los hijos de su hija deben recibir la herencia. Que ofrezcan agua y piṇḍa en los ritos memoriales, salden las deudas pendientes del abuelo y conserven para sí el resto del patrimonio.

Verse 38

तथापि दुर्धरस्त्वन्यैस्त्वय्यास्तां सुव्रते मणि: । किन्तु मामग्रज: सम्यङ्‍न प्रत्येति मणिं प्रति ॥ ३८ ॥ दर्शयस्व महाभाग बन्धूनां शान्तिमावह । अव्युच्छिन्ना मखास्तेऽद्य वर्तन्ते रुक्‍मवेदय: ॥ ३९ ॥

Con todo, oh Akrūra fiel a tus votos, la joya debe permanecer bajo tu custodia, pues nadie más puede guardarla con seguridad. Pero Mi hermano mayor no cree del todo lo que le he dicho acerca de la joya; muéstrala una sola vez. Oh muy afortunado, así traerás paz a Mis parientes; pues todos saben que ahora realizas sacrificios sin interrupción sobre altares de oro.

Verse 39

तथापि दुर्धरस्त्वन्यैस्त्वय्यास्तां सुव्रते मणि: । किन्तु मामग्रज: सम्यङ्‍न प्रत्येति मणिं प्रति ॥ ३८ ॥ दर्शयस्व महाभाग बन्धूनां शान्तिमावह । अव्युच्छिन्ना मखास्तेऽद्य वर्तन्ते रुक्‍मवेदय: ॥ ३९ ॥

Con todo, oh Akrūra fiel a tus votos, la joya debe permanecer bajo tu custodia, pues nadie más puede guardarla con seguridad. Pero Mi hermano mayor no cree del todo lo que le he dicho acerca de la joya; muéstrala una sola vez. Oh muy afortunado, así traerás paz a Mis parientes; pues todos saben que ahora realizas sacrificios sin interrupción sobre altares de oro.

Verse 40

एवं सामभिरालब्ध: श्वफल्कतनयो मणिम् । आदाय वाससाच्छन्न: ददौ सूर्यसमप्रभम् ॥ ४० ॥

Avergonzado por las palabras conciliadoras del Señor Śrī Kṛṣṇa, el hijo de Śvaphalka (Akrūra) sacó la joya que había ocultado entre sus vestiduras y se la entregó al Señor. La gema resplandecía como el sol.

Verse 41

स्यमन्तकं दर्शयित्वा ज्ञातिभ्यो रज आत्मन: । विमृज्य मणिना भूयस्तस्मै प्रत्यर्पयत् प्रभु: ॥ ४१ ॥

Después de mostrar la joya Syamantaka a Sus parientes y así disipar las falsas acusaciones contra Él, el Señor todopoderoso se la devolvió a Akrūra.

Verse 42

यस्त्वेतद् भगवत ईश्वरस्य विष्णो- र्वीर्याढ्यं वृजिनहरं सुमङ्गलं च । आख्यानं पठति श‍ृणोत्यनुस्मरेद् वा दुष्कीर्तिं दुरितमपोह्य याति शान्तिम् ॥ ४२ ॥

Este relato, colmado de las proezas del Señor Śrī Viṣṇu, el Supremo, destruye las reacciones del pecado y otorga toda auspiciosidad. Quien lo recita, lo escucha o lo recuerda aparta su infamia y sus faltas, y alcanza la paz.