Adhyaya 17

Verse 1

श्रीराजोवाच नागालयं रमणकं कथं तत्याज कालिय: । कृतं किं वा सुपर्णस्य तेनैकेनासमञ्जसम् ॥ १ ॥

El rey Parīkṣit preguntó: «¿Por qué Kāliya abandonó la isla Ramaṇaka, morada de las serpientes? ¿Y por qué Suparṇa Garuḍa se volvió hostil sólo contra él: qué acto impropio cometió?»

Verse 2

श्रीशुक उवाच उपहार्यै: सर्पजनैर्मासि मासीह यो बलि: । वानस्पत्यो महाबाहो नागानां प्राङ्‍‍‍‍‍‍निरूपित: ॥ २ ॥ स्वं स्वं भागं प्रयच्छन्ति नागा: पर्वणि पर्वणि । गोपीथायात्मन: सर्वे सुपर्णाय महात्मने ॥ ३ ॥

Dijo Śukadeva: «Oh Parīkṣit de brazos poderosos, para no ser devoradas por Garuḍa, las serpientes habían hecho antes un acuerdo: cada mes ofrecerían un tributo de frutos y plantas al pie de un árbol. Así, en cada fecha señalada, cada naga entregaba su parte al magnánimo Suparṇa Garuḍa, como precio por su protección.»

Verse 3

श्रीशुक उवाच उपहार्यै: सर्पजनैर्मासि मासीह यो बलि: । वानस्पत्यो महाबाहो नागानां प्राङ्‍‍‍‍‍‍निरूपित: ॥ २ ॥ स्वं स्वं भागं प्रयच्छन्ति नागा: पर्वणि पर्वणि । गोपीथायात्मन: सर्वे सुपर्णाय महात्मने ॥ ३ ॥

Śukadeva dijo: «Oh Parīkṣit de brazos poderosos, para evitar ser devoradas por Garuḍa, las serpientes habían establecido desde antiguo que cada mes se depositaría al pie de un árbol un tributo de productos vegetales. Así, en el tiempo señalado, cada nāga ofrecía su parte al gran Suparṇa Garuḍa, como precio de protección.»

Verse 4

विषवीर्यमदाविष्ट: काद्रवेयस्तु कालिय: । कदर्थीकृत्य गरुडं स्वयं तं बुभुजे बलिम् ॥ ४ ॥

Pero Kāliya, hijo de Kadru, embriagado por el poder de su veneno, despreció a Garuḍa y se comía él mismo el tributo antes de que Garuḍa pudiera reclamarlo.

Verse 5

तच्छ्रुत्वा कुपितो राजन् भगवान् भगवत्प्रिय: । विजिघांसुर्महावेग: कालियं समुपाद्रवत् ॥ ५ ॥

Oh rey, al oír esto, el poderosísimo Garuḍa, muy querido por el Señor Supremo, se enfureció. Deseando matar a Kāliya, se lanzó hacia la serpiente con velocidad tremenda.

Verse 6

तमापतन्तं तरसा विषायुध: प्रत्यभ्ययादुत्थितनैकमस्तक: । दद्भ‍ि: सुपर्णं व्यदशद् ददायुध: करालजिह्वोच्छ्वसितोग्रलोचन: ॥ ६ ॥

Cuando Garuḍa cayó sobre él con ímpetu, Kāliya, cuyo arma era el veneno, alzó sus muchas cabezas para contraatacar. Mostrando lenguas terribles y abriendo ojos feroces, mordió a Suparṇa con el arma de sus colmillos.

Verse 7

तं तार्क्ष्यपुत्र: स निरस्य मन्युमान् प्रचण्डवेगो मधुसूदनासन: । पक्षेण सव्येन हिरण्यरोचिषा जघान कद्रुसुतमुग्रविक्रम: ॥ ७ ॥

El airado hijo de Tārkṣya rechazó el ataque de Kāliya con velocidad arrolladora. Aquel portador de Madhusūdana, de terrible poder, golpeó al hijo de Kadru con su ala izquierda, resplandeciente como el oro.

Verse 8

सुपर्णपक्षाभिहत: कालियोऽतीव विह्वल: । ह्रदं विवेश कालिन्द्यास्तदगम्यं दुरासदम् ॥ ८ ॥

Golpeado por el ala de Suparṇa, Kāliya quedó sumamente aturdido y se refugió en un lago junto al río Kālinḍī (Yamunā). Garuḍa no podía entrar en ese lago; ni siquiera podía acercarse a él.

Verse 9

तत्रैकदा जलचरं गरुडो भक्ष्यमीप्सितम् । निवारित: सौभरिणा प्रसह्य क्षुधितोऽहरत् ॥ ९ ॥

En ese mismo lago, una vez Garuḍa deseó comer un pez, pues el pez es su alimento natural. Aunque el sabio Saubhari, que meditaba dentro del agua, se lo prohibió, Garuḍa, hambriento, se atrevió y arrebató el pez por la fuerza.

Verse 10

मीनान्सुदु:खितान्‍द‍ृष्ट्वा दीनान्मीनपतौ हते । कृपया सौभरि: प्राह तत्रत्यक्षेममाचरन् ॥ १० ॥

Al ver a los desdichados peces de aquel lago sumidos en gran pena por la muerte de su jefe, Saubhari, creyendo obrar con compasión por el bien de los moradores del lago, pronunció la siguiente maldición.

Verse 11

अत्र प्रविश्य गरुडो यदि मत्स्यान् स खादति । सद्य: प्राणैर्वियुज्येत सत्यमेतद् ब्रवीम्यहम् ॥ ११ ॥

Si Garuḍa entra en este lago y come los peces de aquí, perderá la vida de inmediato. Lo que digo es la verdad.

Verse 12

तत् कालिय: परं वेद नान्य: कश्चन लेलिह: । अवात्सीद् गरुडाद् भीत: कृष्णेन च विवासित: ॥ १२ ॥

Entre todas las serpientes, sólo Kāliya llegó a conocer bien este asunto; por miedo a Garuḍa se estableció en aquel lago del Yamunā, y más tarde el Señor Kṛṣṇa lo expulsó de allí.

Verse 13

कृष्णं ह्रदाद्विनिष्क्रान्तं दिव्यस्रग्गन्धवाससम् । महामणिगणाकीर्णं जाम्बूनदपरिष्कृतम् ॥ १३ ॥ उपलभ्योत्थिता: सर्वे लब्धप्राणा इवासव: । प्रमोदनिभृतात्मानो गोपा: प्रीत्याभिरेभिरे ॥ १४ ॥

Kṛṣṇa emergió del lago con guirnaldas, fragancias y vestiduras divinas, resplandeciente de finas gemas y adornado con oro. Al verlo, todos los pastores se incorporaron al instante, como si a un desvanecido le volvieran los sentidos; colmados de júbilo, lo abrazaron con amor.

Verse 14

कृष्णं ह्रदाद्विनिष्क्रान्तं दिव्यस्रग्गन्धवाससम् । महामणिगणाकीर्णं जाम्बूनदपरिष्कृतम् ॥ १३ ॥ उपलभ्योत्थिता: सर्वे लब्धप्राणा इवासव: । प्रमोदनिभृतात्मानो गोपा: प्रीत्याभिरेभिरे ॥ १४ ॥

Kṛṣṇa emergió del lago con guirnaldas, fragancias y vestiduras divinas, resplandeciente de finas gemas y adornado con oro. Al verlo, todos los pastores se incorporaron al instante, como si a un desvanecido le volvieran los sentidos; colmados de júbilo, lo abrazaron con amor.

Verse 15

यशोदा रोहिणी नन्दो गोप्यो गोपाश्च कौरव । कृष्णं समेत्य लब्धेहा आसन् शुष्का नगा अपि ॥ १५ ॥

Al recobrar el aliento vital, Yaśodā, Rohiṇī, Nanda y todas las pastoras y pastores se acercaron a Kṛṣṇa, oh descendiente de Kuru. Incluso los árboles resecos volvieron a la vida.

Verse 16

रामश्चाच्युतमालिङ्‌‌ग्य जहासास्यानुभाववित् । प्रेम्णा तमङ्कमारोप्य पुन: पुनरुदैक्षत । गावो वृषा वत्सतर्यो लेभिरे परमां मुदम् ॥ १६ ॥

Balarāma abrazó a su infalible hermano, Acyuta, y rió, pues conocía bien la grandeza del poder de Kṛṣṇa. Con amor lo sentó en su regazo y lo miró una y otra vez; las vacas, los toros y las terneras jóvenes alcanzaron también el gozo supremo.

Verse 17

नन्दं विप्रा: समागत्य गुरव: सकलत्रका: । ऊचुस्ते कालियग्रस्तो दिष्ट्या मुक्तस्तवात्मज: ॥ १७ ॥

Todos los respetables brāhmaṇas, junto con sus esposas, se acercaron a saludar a Nanda Mahārāja y le dijeron: «Tu hijo estaba en las garras de Kāliya, pero por la gracia de la Providencia ahora está libre».

Verse 18

देहि दानं द्विजातीनां कृष्णनिर्मुक्तिहेतवे । नन्द: प्रीतमना राजन् गा: सुवर्णं तदादिशत् ॥ १८ ॥

Los brāhmaṇas aconsejaron a Nanda Mahārāja: «Para que Kṛṣṇa permanezca siempre libre de peligro, da caridad a los dvijas». Oh Rey, con el corazón complacido, Nanda les entregó gozoso vacas y oro.

Verse 19

यशोदापि महाभागा नष्टलब्धप्रजा सती । परिष्वज्याङ्कमारोप्य मुमोचाश्रुकलां मुहु: ॥ १९ ॥

La muy afortunada madre Yaśodā, tras perder a su hijo y recobrarlo, lo sentó en su regazo y lo abrazó una y otra vez; aquella casta señora derramó incesantes torrentes de lágrimas.

Verse 20

तां रात्रिं तत्र राजेन्द्र क्षुत्तृड्भ्यां श्रमकर्षिता: । ऊषुर्व्रयौकसो गाव: कालिन्द्या उपकूलत: ॥ २० ॥

¡Oh, el mejor de los reyes! Agotados por el hambre, la sed y el cansancio, los moradores de Vraja y las vacas pasaron allí la noche, recostados junto a la ribera de la Kālindī (Yamunā).

Verse 21

तदा शुचिवनोद्भ‍ूतो दावाग्नि: सर्वतो व्रजम् । सुप्तं निशीथ आवृत्य प्रदग्धुमुपचक्रमे ॥ २१ ॥

Entonces, desde el bosque seco se alzó un gran incendio; en plena medianoche, mientras Vraja dormía, el fuego los cercó por todos lados y comenzó a abrasarlos.

Verse 22

तत उत्थाय सम्भ्रान्ता दह्यमाना व्रजौकस: । कृष्णं ययुस्ते शरणं मायामनुजमीश्वरम् ॥ २२ ॥

Entonces, los moradores de Vraja despertaron, turbados al verse abrasados, y corrieron a refugiarse en Kṛṣṇa, el Señor Supremo, que por Su potencia divina se mostraba como un hombre común.

Verse 23

कृष्ण कृष्ण महाभाग हे रामामितविक्रम । एष घोरतमो वह्निस्तावकान् ग्रसते हि न: ॥ २३ ॥

Los moradores de Vraja clamaron: “¡Kṛṣṇa, Kṛṣṇa, oh Señor glorioso! ¡Oh Rāma de poder ilimitado! Este fuego, el más terrible, está por devorarnos a nosotros, Tus devotos.”

Verse 24

सुदुस्तरान्न: स्वान् पाहि कालाग्ने: सुहृद: प्रभो । न शक्नुमस्त्वच्चरणं सन्त्यक्तुमकुतोभयम् ॥ २४ ॥

¡Oh Señor! Somos Tuyos, Tus amigos y devotos. Protégennos de este fuego de la muerte, tan difícil de superar. No podemos abandonar Tus pies de loto, que disipan todo temor.

Verse 25

इत्थं स्वजनवैक्लव्यं निरीक्ष्य जगदीश्वर: । तमग्निमपिबत्तीव्रमनन्तोऽनन्तशक्तिधृक् ॥ २५ ॥

Al ver a Sus devotos tan afligidos, Śrī Kṛṣṇa, el Señor infinito del universo y poseedor de poder sin límite, se tragó aquel terrible incendio del bosque.