Mantra 89

Sukta 4

Sanskrit (Devanagari)

चन्द्रमा अप्स्व१न्तरा सुपर्णो धावते दिवि। न वो हिरण्यनेमयः पदं विन्दन्ति विद्युतो वित्तं मे अस्य रोदसी

IAST Transliteration

candramā́ apsv àntárā supárṇo dhā́vate diví | ná vo hiraṇya-némayaḥ padáṃ víndanti vidyúto vittáṃ mé asyá ródasī

English Translation (Griffith/Whitney)

The Moon, within the waters, the fair-winged, speedeth in the heaven. Your golden-rimmed lightnings find not the track: for me, of this, the two Worlds are the possession (and witness).

Translation

La Luna, dentro de las aguas, la de bellas alas, se apresura en el cielo. Vuestros relámpagos de borde dorado no hallan el rastro; para mí, en esto, los dos Mundos (rodasī) son posesión y testimonio.

Word by Word

• चन्द्रमा: the moon
• चन्द्रमा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: चन्द्रमस् (प्रातिपदिक) < चन्द्र

• अप्सु: in the waters
• अप्सु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)

• अन्तरा: within, in between
• अन्तरा: अधिकरण (स्थानवाचक) / सम्बन्धसूचक
• Type: Indeclinable
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)

• सुपर्णः: the fair-winged one (bird; epithet)
• सुपर्णः: कर्तृ (चन्द्रमाः इति विशेषण/समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सुपर्ण (प्रातिपदिक)

• धावते: runs, speeds
• धावते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धाव्

• दिवि: in heaven, in the sky
• दिवि: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक: द्यौ/दिव्)

• न: not
• न: (वाक्य-निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न

• वः: of you / your
• वः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• हिरण्यनेमयः: (those) with golden rims (gold-rimmed)
• हिरण्यनेमयः: कर्तृ
• Type: Adjective/Noun
• Root: हिरण्यनेमि (प्रातिपदिक; हिरण्य + नेमि)

• पदम्: the track/footprint; place
• पदम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)

• विन्दन्ति: find
• विन्दन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: विद् (विन्दति)

• विद्युतः: lightnings
• विद्युतः: कर्तृ (विन्दन्ति इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: विद्युत् (प्रातिपदिक)

• वित्तम्: found; obtained
• वित्तम्: (वाक्य-प्रत्यय/विधेय) / कर्म (यदि ‘विन्दन्ति’ से जोड़ा जाए)
• Type: Noun (past participial) / Adjective
• Root: विद् → वित्त (कृदन्त/प्रातिपदिक; क्त-प्रत्यय)

• मे: my
• मे: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• अस्य: of this, of him
• अस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: इदम्

• रोदसी: the two worlds (heaven and earth)
• रोदसी: कर्तृ/कर्म (सन्दर्भानुसार; यहाँ ‘द्यावापृथिवी’ के रूप में)
• Type: Noun
• Root: रोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; ‘रोदस्’ से) अथवा ‘रोदस्’ (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (cosmic-protective verse stratum; specific ṛṣi not fixed from excerpt)

Devata: Candramas / Rodasī (Heaven-and-Earth) with apotropaic force against hostile agencies

Chandas: Mixed/irregular; requires scansion

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"bhayankara","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Threat implied (lightning/pursuit) → concealment in waters → calm assurance under cosmic witness.","listener_experience":"A chill of danger that resolves into cool safety and invisibility; steadiness from feeling ‘held’ by Heaven and Earth.","intensity":7}