Sutra 3

Devanagari script

तेषां जनपदभिजनमवग्रहं चाप्ततः परीक्षेत समानविद्येभ्यः शिल्पं शास्त्रचक्षुष्मत्तां च कर्मारम्भेषु प्रज्ञां धारयिष्णुतां दाक्ष्यं च कथायोगेषु वाग्मित्वं प्रागल्भ्यं प्रतिभानवत्त्वं च संवासिभ्यः शीलबलारोग्यसत्त्वयोगमस्तम्भमचापलं च प्रत्यक्षतः सम्प्रियत्वमवैरत्वं च ॥ कZ_०१.९.०३ ॥

Transliteration

teṣāṃ janapadabhijanamavagrahaṃ cāptataḥ parīkṣeta samānavidyebhyaḥ śilpaṃ śāstracakṣuṣmattāṃ ca karmārambheṣu prajñāṃ dhārayiṣṇutāṃ dākṣyaṃ ca kathāyogeṣu vāgmitvaṃ prāgalbhyaṃ pratibhānavattvaṃ ca saṃvāsibhyaḥ śīlabalārogyasattvayogamastambhamacāpalaṃ ca pratyakṣataḥ sampriyatvamavairatvaṃ ca

Translation

Debe examinarlos del modo siguiente: por informantes fiables, su región de origen y posición de linaje, así como cualquier mancha descalificadora; por quienes se han formado en las mismas disciplinas, su destreza técnica y su capacidad de razonar a través de los tratados; al iniciar tareas, su inteligencia, constancia y competencia práctica; en las deliberaciones, su elocuencia, seguridad y presencia de ánimo; por los cohabitantes, su conducta, fuerza, salud y valentía, junto con la ausencia de arrogancia e inconstancia; y por observación directa, su simpatía y ausencia de enemistad.

Word by Word

• तेषाम्: of them (i.e., of those persons)
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: षष्ठी-बहुवचनम् (पुं./नपुं.), सर्वनाम

• जनपद: the country/territory (janapada)
• Type: Noun
• Root: जनपद
• Form: द्वितीया-एकवचनम् (पुं.)

• अभिजनम्: lineage, noble birth
• Type: Noun
• Root: अभिजन
• Form: द्वितीया-एकवचनम् (पुं.)

• अवग्रहम्: comprehension, grasp
• Type: Noun
• Root: अवग्रह
• Form: द्वितीया-एकवचनम् (पुं.)

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• आप्ततः: from trustworthy persons
• Type: Indeclinable
• Root: आप्ततः
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्ययम् (आप्त + तस्)

• परीक्षेत: should examine, should test
• Type: Verb
• Root: परीक्ष्
• Form: लोट्/विधिलिङ्?—विधिलिङ्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, आत्मनेपदम् (परि+ईक्ष्)

• समानविद्येभ्यः: from those of equal learning
• Type: Noun
• Root: समानविद्या
• Form: पञ्चमी-बहुवचनम् (स्त्री.)

• शिल्पम्: skill, craft-competence
• Type: Noun
• Root: शिल्प
• Form: द्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)

• शास्त्रचक्षुष्मत्ताम्: having ‘śāstra as one’s eyes’; scriptural/disciplinary insight
• Type: Noun
• Root: शास्त्रचक्षुष्मत्ता
• Form: द्वितीया-एकवचनम् (स्त्री.)

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• कर्मारम्भेषु: in the commencement of tasks/undertakings
• Type: Noun
• Root: कर्मारम्भ
• Form: सप्तमी-बहुवचनम् (पुं.)

• प्रज्ञाम्: intelligence, discernment
• Type: Noun
• Root: प्रज्ञा
• Form: द्वितीया-एकवचनम् (स्त्री.)

• धारयिष्णुताम्: steadfastness; capacity to sustain/maintain
• Type: Noun
• Root: धारयिष्णुता
• Form: द्वितीया-एकवचनम् (स्त्री.); धृ-धातोः इच्छार्थ/शीलार्थ ‘इष्णु’ प्रत्ययान्त भाव

• दाक्ष्यम्: skillfulness, efficiency
• Type: Noun
• Root: दाक्ष्य
• Form: द्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• कथायोगेषु: in conversations/discussions
• Type: Noun
• Root: कथायोग
• Form: सप्तमी-बहुवचनम् (पुं.)

• वाग्मित्वम्: eloquence
• Type: Noun
• Root: वाग्मित्व
• Form: द्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)

• प्रागल्भ्यम्: confidence, boldness
• Type: Noun
• Root: प्रागल्भ्य
• Form: द्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)

• प्रतिभानवत्त्वम्: quick-wittedness, presence of mind
• Type: Noun
• Root: प्रतिभानवत्
• Form: द्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• संवासिभ्यः: from cohabitants/associates
• Type: Noun
• Root: संवासिन्
• Form: पञ्चमी-बहुवचनम् (पुं.); ‘संवासिन्’ (सहवासकर्ता)

• शील: character, conduct
• Type: Noun
• Root: शील
• Form: द्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)

• बल: strength
• Type: Noun
• Root: बल
• Form: द्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)

• आरोग्य: health
• Type: Noun
• Root: आरोग्य
• Form: द्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)

• सत्त्व: spirit, courage
• Type: Noun
• Root: सत्त्व
• Form: द्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)

• योगम्: fitness, suitability
• Type: Noun
• Root: योग
• Form: द्वितीया-एकवचनम् (पुं.)

• अस्तम्भम्: non-obstinacy; not stiff/overbearing
• Type: Noun
• Root: अस्तम्भ
• Form: द्वितीया-एकवचनम् (पुं./नपुं.); नञ्-समासभावः (a-स्तम्भ)

• अचापलम्: non-fickleness; steadiness
• Type: Noun
• Root: अचापल
• Form: द्वितीया-एकवचनम् (नपुं.); नञ्-समासभावः (a-चापल)

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• प्रत्यक्षतः: directly, by personal observation
• Type: Indeclinable
• Root: प्रत्यक्षतः
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्ययम् (प्रत्यक्ष + तस्)

• सम्प्रियत्वम्: agreeableness; being liked
• Type: Noun
• Root: सम्प्रियत्व
• Form: द्वितीया-एकवचनम् (नपुं.); सम्+प्रिय + त्व

• अवैरत्वम्: non-enmity; being without hostility
• Type: Noun
• Root: अवैरत्व
• Form: द्वितीया-एकवचनम् (नपुं.); नञ्-समासभावः (a-वैर + त्व)

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

Entities Mentioned

• king (implied appointing authority)
• āpta (trusted informants)
• peers/same-discipline evaluators
• co-residents/neighbors

More Details

FAQs

What is Kautilya’s method for evaluating candidates for state service in this verse?

A layered, multi-source assessment: informant reports for origin/lineage and disqualifying marks; peer review for skill and śāstra-based judgment; task-start observation for intelligence and execution ability; deliberation settings for communication and presence of mind; neighborhood testimony for conduct/health/courage; and direct observation for social acceptability and absence of active enmities.

What modern administrative principle does this verse anticipate?

Triangulated verification (background checks + peer evaluation + performance observation) to reduce appointment risk and information asymmetry.