Previous Verse
Next Verse

Agni Purana — Raja-dharma, Shloka 16

Rāja-dharma (राजधर्माः) — Protection of the Heir, Discipline, Counsel, and the Seven Limbs of the State

अप्रिये चैव वक्तव्ये दीर्घसूत्रः प्रशस्यते सुप्तमन्त्रो भवेद्राजा नापदो गुप्तमन्त्रतः

apriye caiva vaktavye dīrghasūtraḥ praśasyate suptamantro bhavedrājā nāpado guptamantrataḥ

Aun cuando haya que decir algo desagradable, se alaba a quien procede con deliberación. El rey debe mantener oculto su consejo; de un consejo bien guardado no nacen calamidades.

अप्रियेin an unpleasant (matter)
अप्रिये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअप्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति (अधिकरण/Locative), एकवचन; विशेषणम् (वक्तव्ये इति)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
एवindeed/just
एव:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (particle of emphasis)
वक्तव्येwhen something is to be said
वक्तव्ये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवक्तव्य (कृदन्त; √वच्)
Formनपुंसकलिङ्ग; भावे/कर्मणि क्तव्य-प्रत्ययान्त (gerundive: ‘to be spoken’); सप्तमी विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
दीर्घ-सूत्रःa procrastinating (person)
दीर्घ-सूत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदीर्घ (प्रातिपदिक) + सूत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; कर्मधारयसमास; प्रथमा विभक्ति (कर्ता), एकवचन; विशेषणम्
प्रशस्यतेis praised
प्रशस्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र√शंस् (धातु)
Formलट् (present indicative); प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि प्रयोग (passive sense: ‘is praised’)
सुप्त-मन्त्रःone whose counsel is dormant/guarded
सुप्त-मन्त्रः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसुप्त (कृदन्त; √स्वप्) + मन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; बहुव्रीहिसमास (‘यस्य मन्त्रः सुप्तः’); प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (राजा)
भवेत्should be
भवेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formविधिलिङ् (optative); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति (कर्ता), एकवचन
not
:
Niṣedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
आपदःcalamities/dangers
आपदः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआपद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति (कर्ता/विषय), बहुवचन
गुप्त-मन्त्रतःfrom (having) secret counsel
गुप्त-मन्त्रतः:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootगुप्त (कृदन्त; √गुप्) + मन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तत्पुरुषसमास; पञ्चमी विभक्ति (अपादान/Ablative), एकवचन; तसिल्-अर्थे (source/cause)

Lord Agni

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhayanaka

Sandhi Resolution Notes: चैव → च + एव; भवेद्राजा → भवेत् + राजा; नापदो → न + आपदः; सुप्तमन्त्रो → सुप्त-मन्त्रः; गुप्तमन्त्रतः → गुप्त-मन्त्रतः

R
Raja (King)
M
Mantra (Counsel/State secret)
A
Apad (Calamity)

FAQs

It imparts Rajaniti (statecraft): speak unpleasant truths with deliberation and protect the king’s policy-counsel (mantra) through secrecy to prevent political danger.

Alongside ritual and cosmology, the Agni Purana also preserves practical governance doctrine—niti principles on counsel, communication, and risk-management in kingship.

Disciplined speech and restraint (especially guarding confidential counsel) are treated as dharmic self-control, reducing harm, conflict, and the ripple-effects of reckless words.