Next Verse

Agni Purana — Ayurveda, Shloka 1

Chapter 283 — Mantras as Medicine (मन्त्ररूपौषधकथनम्)

आनि नाम द्व्यशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः पञ्चविशतिरिति ञ , ट च कर्पूरजहुकातैलमिति ख कर्पूरजानुकातैलमिति ज अथ त्र्यशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः मन्त्ररूपौषधकथनं धन्वन्तरिर् उवाच आयुरारोग्यकर्तर ओंकारद्याश् च नाकदाः ओंकारः परमो मन्त्रस्तं जप्त्वा चामरो भवेत्

āni nāma dvyaśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ pañcaviśatiriti ña , ṭa ca karpūrajahukātailamiti kha karpūrajānukātailamiti ja atha tryaśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ mantrarūpauṣadhakathanaṃ dhanvantarir uvāca āyurārogyakartara oṃkāradyāś ca nākadāḥ oṃkāraḥ paramo mantrastaṃ japtvā cāmaro bhavet

Ahora comienza el capítulo doscientos ochenta y tres del Agni Purāṇa, llamado «Los mantras como medicina». Dhanvantari dijo: «La sílaba Oṃ y los principios mantricos que comienzan con Oṃ otorgan longevidad y ausencia de enfermedad, y conducen al practicante al estado celestial. Oṃ es el mantra supremo; al repetirlo, uno se vuelve inmortal».

आनिĀni (name/title)
आनि:
Saṃjñā (संज्ञा)
TypeNoun
Rootआनि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (पाठभेदानुसार), प्रथमा (1st), एकवचन; अध्यायनाम (chapter-title element)
नामnamed
नाम:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
Formअव्यय; नामनिर्देशार्थक (called/named)
द्व्यशीति-अधिक-द्विशततमःthe 282nd
द्व्यशीति-अधिक-द्विशततमः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्व्यशीति (संख्या) + अधिक (प्रातिपदिक) + द्विशततम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; संख्यावाचक-समासः (200th + 82 more = 282nd)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
पञ्चविंशतिःtwenty-five
पञ्चविंशतिः:
Saṃkhyā (संख्या/विशेषणार्थ)
TypeNoun
Rootपञ्चविंशति (संख्या-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; संख्यावाचक
इतिthus
इति:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/समाप्त्यर्थक (thus)
‘ña’ (manuscript marker)
:
Saṃjñā (संज्ञा)
TypeNoun
Rootञ (वर्ण/प्रातिपदिक)
Formअव्यक्त-प्रातिपदिक; प्रथमा, एकवचन; पाठचिह्न/पाण्डुलिपि-संकेत (manuscript siglum)
‘ṭa’ (manuscript marker)
:
Saṃjñā (संज्ञा)
TypeNoun
Rootट (वर्ण/प्रातिपदिक)
Formअव्यक्त-प्रातिपदिक; प्रथमा, एकवचन; पाठचिह्न/पाण्डुलिपि-संकेत
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
कर्पूर-जहुका-तैलम्camphor-jahukā oil (variant reading)
कर्पूर-जहुका-तैलम्:
Saṃjñā/Viśeṣya (संज्ञा/विशेष्य)
TypeNoun
Rootकर्पूर (प्रातिपदिक) + जहुका (प्रातिपदिक) + तैल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (कर्पूर-जहुकायुक्तं तैलम्)
इतिthus
इति:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरणार्थक
‘kha’ (manuscript marker)
:
Saṃjñā (संज्ञा)
TypeNoun
Rootख (वर्ण/प्रातिपदिक)
Formअव्यक्त-प्रातिपदिक; प्रथमा, एकवचन; पाठचिह्न/पाण्डुलिपि-संकेत
कर्पूर-जानुका-तैलम्camphor-jānukā oil (variant reading)
कर्पूर-जानुका-तैलम्:
Saṃjñā/Viśeṣya (संज्ञा/विशेष्य)
TypeNoun
Rootकर्पूर (प्रातिपदिक) + जानुका (प्रातिपदिक) + तैल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (कर्पूर-जानुकायुक्तं तैलम्)
इतिthus
इति:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरणार्थक
‘ja’ (manuscript marker)
:
Saṃjñā (संज्ञा)
TypeNoun
Rootज (वर्ण/प्रातिपदिक)
Formअव्यक्त-प्रातिपदिक; प्रथमा, एकवचन; पाठचिह्न/पाण्डुलिपि-संकेत
अथnow/then
अथ:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय; आरम्भ/अनन्तरार्थक (now/then)
त्र्यशीति-अधिक-द्विशततमःthe 283rd
त्र्यशीति-अधिक-द्विशततमः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्र्यशीति (संख्या) + अधिक (प्रातिपदिक) + द्विशततम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्यावाचक-समासः (283rd)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मन्त्र-रूप-औषध-कथनम्description of mantra-formed medicines
मन्त्र-रूप-औषध-कथनम्:
Viśeṣya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक) + औषध (प्रातिपदिक) + कथन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (मन्त्ररूपाणाम् औषधानां कथनम्)
धन्वन्तरिःDhanvantari
धन्वन्तरिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधन्वन्तरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
आयुः-आरोग्य-कर्तारःmakers of longevity and health
आयुः-आरोग्य-कर्तारः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक) + आरोग्य (प्रातिपदिक) + कर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहु-तत्पुरुषः (आयुरारोग्ययोः कर्तारः)
ओंकार-आद्याःbeginning with Oṃkāra
ओंकार-आद्याः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootओंकार (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘beginning with Oṃkāra’
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
नाकदाःgivers of heaven (reading-dependent)
नाकदाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनाकद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (पाठानुसार अर्थः अस्पष्टः—सम्भवतः ‘स्वर्गदाः/नाकदाः’)
ओंकारःOṃkāra
ओंकारः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootओंकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
परमःsupreme
परमः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मन्त्रःmantra
मन्त्रः:
Viśeṣya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तम्that (mantra)
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
जप्त्वाhaving recited
जप्त्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootजप् (धातु)
Formक्त्वान्त (gerund), ‘having recited’
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
अमरःimmortal / a god
अमरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भवेत्would become
भवेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Dhanvantari

Vidya Category: {"primary_vidya":"Mantra","secondary_vidya":"Ayurveda","practical_application":"Mantra-therapy and longevity practice centered on Oṃ: using japa of Oṃ as a supreme mantra for āyus (lifespan), ārogya (health), and transcendence of death; establishes chapter scope ‘mantra as medicine’.","sutra_style":true}

Encyclopedic Reference: {"reference_type":"Mantra","entry_title":"Oṃkāra as Mantra-Rūpa Auṣadha (Supreme Mantra for Āyus and Ārogya)","lookup_keywords":["oṃkāra","mantra-rūpa-auṣadha","āyus","ārogya","Dhanvantari"],"quick_summary":"Dhanvantari teaches that Oṃ and Oṃ-beginning mantras bestow health and longevity; Oṃ is declared supreme, and its repetition is praised as leading toward deathlessness."}

Concept: Oṃ as the supreme mantra (praṇava) linking health, longevity, and liberation-oriented ‘deathlessness’.

Application: Adopts praṇava-japa as a daily sādhanā for mental steadiness and as a sacral support to well-being and long life.

Khanda Section: Ayurveda (Mantra-rūpa Auṣadha / Mantra-therapy and longevity practices)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Visual Art Cues: {"scene_description":"Dhanvantari instructs disciples on ‘mantras as medicine’; the syllable Oṃ is depicted prominently, with a calm sādhaka performing japa, suggesting health and longevity.","kerala_mural_prompt":"Kerala mural, Dhanvantari seated with medicinal pot (amṛta-kalaśa) and scripture, large stylized Oṃ glyph behind, disciples listening, warm earthy palette and flat iconic forms.","tanjore_prompt":"Tanjore painting, Dhanvantari with gold halo and ornate jewelry, Oṃ rendered in gold leaf, disciples with rosaries, rich red background, temple-like framing.","mysore_prompt":"Mysore style, instructional scene: Dhanvantari pointing to a manuscript titled mantra-rūpa-auṣadha, practitioner doing japa with mālā, subtle depiction of breath and calm mind, fine detailing.","mughal_miniature_prompt":"Mughal miniature, scholarly assembly with Dhanvantari as physician-sage, calligraphic Oṃ on a folio, attendants with herb jars, refined architecture and textiles, serene expressions."}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"devotional","suggested_raga":"Ahir Bhairav","pace":"slow","voice_tone":"contemplative"}

Sandhi Resolution Notes: dviśatatamo 'dhyāyaḥ→द्विशततमः अध्यायः; dhanvantarir uvāca→धन्वन्तरिः उवाच; oṃkāradyāś→ओंकार-आद्याः; mantrastaṃ→मन्त्रः तम्; japtvā cāmaro→जप्त्वा च अमरः.

Related Themes: Agni Purana 283 (entire chapter on mantra-rūpa auṣadha); Agni Purana 282 (preceding practical remedies and occult operations as contrast/complement)

D
Dhanvantari
O
Oṃkāra (Praṇava)

FAQs

It teaches mantra-therapy: the Praṇava (Oṃ) is prescribed as a supreme mantra whose japa is said to promote longevity (āyus) and health (ārogya), functioning as a spiritual-therapeutic remedy.

It demonstrates the text’s Ayurveda coverage by integrating medical aims (disease-free life, longevity) with ritual practice (mantra-japa), showing how the Agni Purana compiles practical health instruction alongside religious disciplines.

The verse frames Oṃ-japa as purificatory and merit-bearing, promising uplift to a heavenly state and culminating benefit described as ‘deathlessness’ (amara-bhāva), i.e., transcending fear of death through sustained spiritual practice.