Adhyaya 4

Verse 1

रसा तां जगाम ह मोहिनीं प्राप्य मतिमान् स्त्रियः केशामधारयदिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः तत्र तत्र महातीर्थं क्षेत्राणामुत्तमोत्तममिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः अथ चतुर्थो ऽध्यायः वराहाद्यवतारवर्णनं अग्निर् उवाच अवतारं वराहस्य वक्ष्ये ऽहं पापनाशनम् हिरण्याक्षो ऽसुरेशो ऽभूत् देवान् जित्वा दिवि स्थितः

“(En algunos manuscritos marcados se anotan lecturas variantes:) ‘Rasā fue allí’; y ‘Al obtener a Mohinī, el sabio sujetó a las mujeres por el cabello’; y ‘Aquí y allá hay grandes tīrthas—cada lugar sagrado es el mejor entre los campos santos’. Ahora comienza el capítulo cuarto: la descripción de Varāha y otras encarnaciones. Dijo Agni: ‘Describiré la encarnación de Varāha, destructora del pecado. Hiraṇyākṣa llegó a ser señor de los Asuras; tras vencer a los dioses, quedó establecido en el cielo’.”

Verse 2

देवैर् गत्वा स्तुतो विष्णुर् यज्ञरूपो वराहकः अभूत्, तं दानवं हत्वा दैत्यैः साकञ्च कण्टकम्

Acercado por los dioses y alabado, Viṣṇu se convirtió en el Jabalí (Varāha), cuya forma misma era el Yajña (sacrificio). Tras matar a aquel Dānava, destruyó también la “espina” —la amenaza obstructiva— junto con los Daityas.

Verse 3

धर्मदेवादिरक्षाकृत् ततः सो ऽन्तर्दधे हरिः हिरण्याक्षस्य वै भ्राता हिरण्यकशिपुस् तथा

Habiendo asegurado la protección del Dharma y de los dioses, Hari desapareció entonces. Y en verdad, Hiraṇyakaśipu era el hermano de Hiraṇyākṣa.

Verse 4

जितदेवयज्ञभागः सर्वदेवाधिकारकृत् नारसिंहवपुः कृत्वा तं जघान सुरैः सह

Después de apoderarse de las porciones del sacrificio que correspondían a los dioses y de usurpar la autoridad propia de todas las deidades, (Viṣṇu), asumiendo la forma corporal de Narasiṃha, lo mató junto con los dioses.

Verse 5

स्वपदस्थान् सुरांश् चक्रे नारसिंहः सुरैः स्तुतः देवासुरे पुरा युद्धे बलिप्रभृतिभिः सुराः

Alabado por los dioses, Narasiṃha restituyó a los Devas a sus propios puestos. Antaño, en la guerra entre Devas y Asuras, los dioses habían sido dominados por Bali y los demás.

Verse 6

जिताः स्वर्गात्परिभ्रष्टा हरिं वै शरणं गताः सुराणामभयं दत्वा अदित्या कश्यपेन च

Derrotados y arrojados del cielo, ellos en verdad acudieron a Hari en busca de refugio; y Aditi, junto con Kaśyapa, otorgó a los dioses la ausencia de temor.

Verse 7

स्तुतो ऽसौ वामनो भूत्वा ह्य् अदित्यां स क्रतुं ययौ बलेः श्रीयजमानस्य, राजद्वारे ऽगृणात् श्रुतिं

Así alabado, se convirtió en Vāmana; y, en verdad, junto con Aditi fue al rito sacrificial de Bali, el ilustre patrocinador del yajña, y en la puerta real recitó una sagrada fórmula védica.

Verse 8

देवान् पठन्तं तं श्रुत्वा वामनं वरदो ऽब्रवीत् निवारितो ऽपि शुक्रेण बलिर् ब्रूहि यद् इच्छसि

Al oír a Vāmana recitar invocaciones a los dioses, el dador de dones (Bali) dijo: «Aunque Śukra te lo impida, oh Bali, di lo que deseas».

Verse 9

तत्ते ऽहं सम्प्रदास्यामि, वामनो बलिमब्रवीत् रोभूदिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः सुरान् जित्वेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः सार्धन्तु कण्टकमिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः हिरण्यकशिपुस्तदेति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः हरिन्ते इति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः पदत्रयं हि गुर्वर्थं देहि दास्ये तमब्रवीत्

Bali dijo: «En verdad te lo concederé». Entonces Vāmana habló a Bali: «Concédeme tres pasos, pues es para un propósito grave y elevado». Y él respondió: «Lo daré».

Verse 10

तोये तु पतिते हस्ते वामनो ऽभूदवामनः भूर्लोकं स भुवर्लोकं स्वर्लोकञ्च पदत्रयं

Pero cuando el agua fue vertida en su mano para confirmar el don, el Enano (Vāmana) dejó de ser enano; y con tres zancadas abarcó Bhūrloka (la tierra), Bhuvarloka (la región intermedia) y Svargaloka (el cielo).

Verse 11

चक्रे बलिञ्च सूतलं तच्छक्राय ददौ हरिः शक्रो देवैर् हरिं स्तुत्वा भुवनेशः सुखी त्वभूत्

Hari (Viṣṇu) puso a Bali en Sutala y otorgó ese reino a Śakra (Indra). Entonces Śakra, junto con los dioses, alabó a Hari y quedó dichoso como señor de los mundos.

Verse 12

वक्ष्ये परशुरामस्य चावतारं शृणु द्विज उद्धतान् क्षत्रियान् मत्वा भूभारहरणाय सः

Ahora relataré el descenso (avatāra) de Paraśurāma—escucha, oh dos veces nacido. Considerando que los kṣatriyas se habían vuelto soberbios, él se encarnó para aliviar la carga de la tierra.

Verse 13

अवतीर्णो हरिः शान्त्यै देवविप्रादिपालकः जमदग्ने रेणुकायां भार्गवः शस्त्रपारगः

Para el establecimiento de la paz, Hari descendió como Bhārgava (Paraśurāma), protector de los dioses, de los brahmanes y de los demás. Nació de Jamadagni y Reṇukā, y estaba plenamente consumado en la ciencia de las armas.

Verse 14

दत्तात्रेयप्रसादेन कार्त्तवीर्यो नृपस्त्वभृत् सहस्रबाहुः सर्वोर्वी- पतिः स मृगयां गतः

Por la gracia de Dattātreya se alzó el rey Kārttavīrya—llamado Sahasrabāhu—soberano señor de toda la tierra; y partió en una expedición de caza.

Verse 15

श्रान्तो निमन्त्रितो ऽरण्ये मुनिना जमदग्निना कामधेनुप्रभावेण भोजितः सबलो नृपः

Cansado, el rey—junto con sus tropas—fue invitado en el bosque por el sabio Jamadagni y fue alimentado por el poder de Kāmadhenu.

Verse 16

अप्रार्थयत् कामधेनुं यदा स न ददौ तदा हृतवानथ रामेण शिरश्छित्वा निपातितः

Cuando pidió a Kāmadhenu y el otro no se la dio, entonces la arrebató; después, Rāma le cortó la cabeza y lo abatió.

Verse 17

युद्धे परशुना राजा धेनुः स्वाश्रममाययौ कार्त्तवीर्यस्य पुत्रैस्तु जमदग्निर्निपातितः

En la batalla el rey fue muerto por Paraśu (Paraśurāma) con su hacha; y la vaca volvió a su propio āśrama. Pero los hijos de Kārttavīrya dieron muerte a Jamadagni.

Verse 18

रामे वनं गते वैराद् अथ रामः समागतः पितरं निहतं दृष्ट्वा पितृनाशाभिमर्षितः

Cuando Rāma había ido al bosque, por enemistad regresó; y al ver a su padre muerto, quedó herido por la angustia ante la destrucción de su progenitor.

Verse 19

त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं निःक्षत्रामकरोद्विभुः कुरुक्षेत्रे पञ्च कुण्डान् कृत्वा सन्तर्प्य वै पितॄन्

Veintiuna veces, el poderoso dejó la tierra sin kṣatriyas. Luego, en Kurukṣetra, tras construir cinco fosas de fuego ritual, en verdad apaciguó a los Pitṛ, los Padres ancestrales, mediante ofrendas.

Verse 20

मे गुर्वर्थमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः भ्रान्त इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अप्रार्थयद्धोमधेनुमिति ख, ग, चिहिनितपुस्तकद्वयपाठः सधेनुश्चाश्रमं ययौ इति ख, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः काश्यपाय महीं दत्वा महेन्द्रे पर्वते स्थितः कूर्मस्य च वराहस्य नृसिंहस्य च वामनं अवतारं च रामस्य श्रुत्वा याति दिवं नरः

“Para el propósito de mi maestro”—así lee un manuscrito señalado; “equivocado”—así lee un manuscrito señalado; “pidió la vaca del sacrificio para el homa”—así leen dos manuscritos señalados; “y, junto con la vaca, fue al āśrama”—así leen tres manuscritos señalados. Habiendo dado la tierra a Kaśyapa y permaneciendo en el monte Mahendra, quien escucha los avatāras—la Tortuga (Kūrma), el Jabalí (Varāha), Narasiṃha, Vāmana y Rāma—va al cielo.