Previous Verse
Next Verse

Agni Purana — Agneya-vidya, Shloka 19

Chapter 31 — मार्जनविधानं

The Procedure of Mārjana / Purificatory Sprinkling

दोषोत्थं सन्निपातोत्थं तथैवागन्तुकं ज्वरम् शमं नयाशु गोविन्द च्छिन्धि च्छिन्ध्यस्य वेदनाम्

doṣotthaṃ sannipātotthaṃ tathaivāgantukaṃ jvaram śamaṃ nayāśu govinda cchindhi cchindhyasya vedanām

Oh Govinda, apacigua pronto la fiebre—ya surja de los doṣas, de su agravación conjunta (sannipāta) o de causas externas—y corta, corta este sufrimiento (dolor).

दोष-उत्थम्arising from bodily doṣas
दोष-उत्थम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootदोष (प्रातिपदिक) + उत्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; तत्पुरुषः—‘दोषात् उत्थम्’ (arisen from doṣa)
सन्निपात-उत्थम्arising from sannipāta (combined doṣas)
सन्निपात-उत्थम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसन्निपात (प्रातिपदिक) + उत्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; तत्पुरुषः—‘सन्निपातात् उत्थम्’ (arisen from sannipāta)
तथाlikewise
तथा:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb)
एवalso/indeed
एव:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle), अवधारणार्थ
आगन्तुकम्external/accidental (fever)
आगन्तुकम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootआगन्तुक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
ज्वरम्fever
ज्वरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootज्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
शमम्pacification
शमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
नयbring/lead (to)
नय:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनी (धातु)
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
आशुquickly
आशु:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootआशु (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb)
गोविन्दO Govinda
गोविन्द:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootगोविन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन
छिन्धिcut off!
छिन्धि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootछिद् (धातु)
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
छिन्धिcut off!
छिन्धि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootछिद् (धातु)
Formलोट्, मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम् (पुनरुक्ति—बलार्थ)
अस्यof this (person)
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन
वेदनाम्pain/affliction
वेदनाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवेदना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

Lord Agni (teaching a remedial/ritual formula within the Agni Purana’s medical material)

Vidya Category: {"primary_vidya":"Ayurveda","secondary_vidya":"Mantra","practical_application":"Mantra-chikitsa adjunct for fever management—invoking Govinda to pacify dosha-born, sannipata, and external (agantuka) fevers and relieve pain.","sutra_style":false}

Encyclopedic Reference: {"reference_type":"Mantra","entry_title":"Govinda-jvara-shamana mantra (dosha/sannipata/agantuka)","lookup_keywords":["jvara","dosha-ottha","sannipata","agantuka","Govinda"],"quick_summary":"A therapeutic prayer framing fever etiology in three classes and seeking rapid pacification and pain-cutting; used alongside regimen and medicines."}

Dosha: Tridosha

Alamkara Type: Anuprasa (chindhi chindhi repetition)

Concept: Integration of apara (medical classification) with bhakti-mantra as upāya for relief; suffering is met with disciplined care and surrender.

Application: Combine practical treatment with focused prayer to stabilize mind, improve adherence, and cultivate hope without neglecting medical duty.

Khanda Section: Ayurveda (Jvara-prashamana / Mantra-chikitsa)

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: shanta

Visual Art Cues: {"scene_description":"A feverish patient lies resting while a devotee/vaidya chants Govinda’s name; three labeled causes (dosha, sannipata, agantuka) appear as fading shadows as pain is ‘cut’ away.","kerala_mural_prompt":"Kerala mural, Govinda with cooling blue tone and gentle halo, patient on cot, three dark wisps labeled as causes dissolving, chanting devotee with japamala, warm lamp light","tanjore_prompt":"Tanjore, Govinda standing with gold halo and ornate arch, devotee chanting beside patient, gold-embossed aura symbolically ‘severing’ pain ribbons, rich jewel colors","mysore_prompt":"Mysore painting, semi-diagrammatic healing scene: three cause-icons (dosha/sannipata/agantuka) with arrows to ‘shama’, text band ‘chindhi chindhi’, calm palette","mughal_miniature_prompt":"Mughal miniature, domestic sickroom with fine detail, healer reciting, subtle allegorical figures of fever retreating, elegant calligraphy of the mantra"}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"healing-devotional","suggested_raga":"Kafi","pace":"slow","voice_tone":"devotional"}

Sandhi Resolution Notes: दोषोत्थं = दोष + उत्थम्; सन्निपातोत्थं = सन्निपात + उत्थम्; तथैवागन्तुकं = तथा + एव + आगन्तुकम्; नयाशु = नय + आशु; च्छिन्धि = छिन्धि (छ्-आगमः/उच्चारणे च्छ-रूपम्).

Related Themes: Agni Purana: jvara-bheda immediately preceding; subsequent jvara-chikitsa and mantra-prayoga passages

G
Govinda (Vishnu/Krishna)
J
Jvara (fever)
D
Doṣa (Vāta-Pitta-Kapha)
S
Sannipāta

FAQs

It classifies fever into doṣaja (doṣa-born), sannipātaja (from combined doṣas), and āgantuka (exogenous) types and gives a Vishnu-invocation as a practical mantra for rapid pacification of fever and pain.

Alongside rites and theology, the Agni Purana preserves applied medical taxonomy (Ayurvedic fever classification) and integrates it with mantra-based healing, demonstrating its multi-disciplinary, handbook-like scope.

Invoking Govinda frames healing as both therapeutic and devotional: relief from illness is sought through divine grace, reinforcing faith (bhakti) and the purificatory intent of suffering’s removal.