Adhyaya 20

Verse 1

इत्य् आदिमाहापुराणे आग्नेये प्रतिसर्गवर्णनं नाम ऊनविंशतितमो ऽध्यायः अथ विंशतितमो ऽध्यायः सर्गविषयकवर्णनं अग्निर् उवाच प्रथमो महतः सर्गो विज्ञेयो ब्रह्मणस्तु सः तन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूतसर्गो हि स स्मृतः

Así, en el Agni Purāṇa del Ādi-Mahāpurāṇa, concluye el decimonoveno capítulo, llamado “Descripción del Pratisarga (creación secundaria)”. Ahora comienza el vigésimo capítulo: “Descripción de los temas del Sarga (creación primaria)”. Agni dijo: La primera creación debe entenderse como la del Mahat (Intelecto Cósmico); en verdad, esa es la emanación creadora de Brahmā. La segunda, surgida de los tanmātras (elementos sutiles), es recordada como la creación de los bhūtas (elementos groseros).

Verse 2

वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्ग ऐन्द्रियकः स्मृतः इत्येष प्राकृतः सर्गः सम्भूतो बुद्धिपूर्वकः

La tercera creación se llama Vaikārika, y también se recuerda como la “creación aindriyaka” (sensorial). Así, esta es la creación Prākṛta (material), producida teniendo a Buddhi (intelecto cósmico) como antecedente.

Verse 3

मुख्यः सर्गश् चतुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः तिर्यक्स्रोतास्तु यः प्रोक्तः स्तैर्यग्योन्यस्ततः स्मृतः

La cuarta creación se llama la creación “mukhya” (principal); en ella, los seres inmóviles (sthāvaras, como las plantas) se consideran primordiales. Aquella creación descrita como “tiryaksrotas” (con la corriente que fluye de lado) es, por ello, recordada como la clase de “stairyag-yoni”: las especies o matrices animales.

Verse 4

तथोर्ध्वस्रोतसां षष्ठो देवसर्गस्तु स स्मृतः ततोर्वाक्स्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः

Así, la sexta creación es recordada como la creación divina de los seres de corriente ascendente. Después, la séptima creación es la de los seres dotados de habla, es decir, la creación humana.

Verse 5

अष्टमोनुग्रहः सर्गैः सात्विकस्तामसश् च यः पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृताश् च त्रयः स्मृताः

La octava es la creación llamada ‘anugraha’ (dispensadora de gracia), de dos clases: sāttvika y tāmasa. Estas cinco se recuerdan como creaciones vaikṛta (modificadas/evolutivas), y tres como creaciones prākṛta (primordiales).

Verse 6

प्राकृतो वैकृतश् चैव कौमारो नवमस् तथा ब्रह्मतो नव सर्गास्तु जगतो मूलहेतवः

La creación prākṛta (primordial) y la creación vaikṛta (modificada), y asimismo la creación Kaumāra como la novena: éstas son las nueve creaciones que proceden de Brahmā, las causas fundamentales del mundo.

Verse 7

ख्यात्याद्या दक्षकन्यास्तु भृग्वाद्या उपयेमिरे नित्यो नैमित्तकः सर्गस्त्रिधा प्रकथितो जनैः

Khyāti y las demás hijas de Dakṣa fueron tomadas en matrimonio por Bhṛgu y otros sabios. La creación (sarga) es declarada por la gente como triple: la constante (nitya), la ocasional (naimittika) y la tercera, la creación elemental o prākṛta.

Verse 8

प्राकृता दैनन्दिनी स्यादन्तरप्रलयादनु जायते यत्रानुदिनं मित्यसर्गो हि सम्मतः

Se dice que la creación es a la vez prākṛta (procedente de la Naturaleza primordial) y dainandinī (diaria/continua). Tras una disolución intermedia (antara-pralaya), ese orden de creación vuelve a surgir; y lo que acontece día tras día se acepta como nitya-sarga, la creación perpetua.

Verse 9

देवौ धाताविधातारौ भृगोः ख्यातिरसूयत श्रियञ्च पत्नी विष्णोर्या स्तुता शक्रेण वृद्धये

De Bhṛgu, Khyāti engendró a los dos dioses Dhātṛ y Vidhātṛ; y también dio a luz a Śrī—esposa de Viṣṇu—alabada por Śakra (Indra) para el acrecentamiento de la prosperidad.

Verse 10

धातुर्विधार्तुर्द्वौ पुत्रौ क्रमात् प्राणो मृकण्डुकः मार्कण्डेयो मृकण्डोश् च जज्ञे वेदशिरास्ततः

Dhātṛ y Vidhārtṛ tuvieron, en el debido orden, dos hijos: Prāṇa y Mṛkaṇḍuka. De Mṛkaṇḍu nació Mārkaṇḍeya; y después nació Vedaśiras.

Verse 11

पौर्णमासश् च सम्भूत्यां मरीचेरभवत् सुतः स्मृत्यामङ्गिरसः पुत्राः सिनीवाली कुहूस् तथा

Y Paurṇamāsa nació como hijo de Marīci de Sambhūti. De Smṛti, Aṅgiras tuvo también hijos (nacidos como) Sinīvālī y Kuhū.

Verse 12

राकाश्चानुमतिश्चात्रेरनसूयाप्यजीजनत् सोमं दुर्वाससं पुत्रं दत्तात्रेयञ्च योगिनम्

Rākā y Anumatī, y también Anasūyā—esposa de Atri—dieron a luz a Soma, al hijo Durvāsas y al yogui Dattātreya.

Verse 13

प्रीत्यां पुलस्त्यभार्यायां दत्तोलिस्तत्सुतोभवत् क्षमायां पुलहाज्जाताः सहिष्णुः कर्मपादिकाः

De Prīti, la esposa de Pulastya, nació su hijo Dattoli. De Kṣamā, por medio de Pulaha, nacieron Sahiṣṇu y Karmapādikā.

Verse 14

सन्नत्याञ्च क्रतोरासन् बालिखिल्या महौजसः अङ्गुष्ठपर्वमात्रास्ते ये हि षष्टिसहस्विणः

De Sannatī, esposa de Kratu, nacieron los Bālikhilyas, sabios de gran esplendor espiritual—cada uno no mayor que la articulación de un pulgar—y en verdad sumaban sesenta mil.

Verse 15

उर्जायाञ्च वशिष्ठाच्च राजा गात्रोर्ध्वबाहुकः सवनश्चालघुः शुक्रः सुतपाः सप्त चर्षयः

De Ūrjā y de Vasiṣṭha surgió el sabio real Gātrordhvabāhuka; y también Savana, Ālaghu, Śukra y Sutapā: así se enumeran siete videntes (ṛṣi).

Verse 16

पावकः पवमानोभूच्छुचिः स्वाहाग्निजोभवत् आर्यामिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः रजोगोत्रोर्ध्वाहुक इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः राजा शात्रोर्ध्वबालक इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः, रजोगोत्रोर्ध्ववाहक इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः सबलश्चानघः शुक्र इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः अग्निस्वात्ता वर्हिषदो ऽनग्नयः साग्नयो ह्य् अजात्

Pāvaka llegó a ser conocido como Pavamāna; y Śuci llegó a ser Svāhāgni-ja. (Algunos manuscritos señalados añaden epítetos como Āryā, Rajogotra-Ūrdhvāhuka/Ūrdhvavāhaka, Rājā-Śātra-Ūrdhvabālaka, Sabala, Anagha y Śukra.) Las clases Agniṣvātta y Barhiṣad se describen también como “sin fuego”; sin embargo, nacen en verdad junto con el fuego, es decir, vinculadas al fuego en el rito.

Verse 17

पितृभ्यश् च स्वधायाञ्च मेना वैधारिणी सुते हिंसाभार्या त्वधर्मस्य तयोर्जज्ञे तथानृतम्

De los Pitṛs (los ancestros) y de Svadhā nació Menā, hija de Vaidhāriṇī. Y Hiṁsā (la Violencia) fue esposa de Adharma; de ambos nació, en verdad, Anṛta (la Falsedad).

Verse 18

कन्या च निकृतिस्ताभ्यां भयन्नरकेमेव च माया च वेदना चैव मिथुनन्त्विदमेतयोः

Kanyā y Nikṛti son (nombres de) dos infiernos; de ellos surge también Bhayan-naraka. Māyā y Vedanā son igualmente (nombres de) infiernos; y este par constituye un conjunto emparejado.

Verse 19

तयोर्जज्ञेथ वै मायां मृत्युं भूतापहारिणम् वेदना च सुतं चापि दुःखं जज्ञेथ रौरवात्

De aquellos dos nacieron en verdad Māyā y Mṛtyu, el que arrebata a los seres; y de Raurava nacieron Vedanā (dolor) y también Duḥkha (aflicción) como su descendencia.

Verse 20

मृत्योर्व्याधिजराशोकतृष्णाक्रोधाश् च जज्ञिरे ब्रह्मणश् च रुदन् जातो रोदनाद्रुद्रनामकः

De Mṛtyu (la Muerte) nacieron la enfermedad, la vejez, la pena, tṛṣṇā (ansia o sed de deseo) y la ira; y de Brahmā nació uno llorando: por ese llanto (rodana) llegó a llamarse Rudra.

Verse 21

भवं शर्वमथेशानं तथा पशुपतिं द्विज भीममुग्रं महादेवमुवाच स पितामहः

Entonces Pitāmaha (Brahmā) lo llamó Bhava, Śarva, Īśāna y también Paśupati; oh dvija (nacido dos veces), lo nombró asimismo Bhīma, Ugra y Mahādeva.

Verse 22

दक्षकोपाच्च तद्भार्या देहन्तत्याज सा सती हिमवद्दुहिता भूत्वा पत्नी शम्भोरभूत् पुनः

Y por la ira de Dakṣa, su hija—Satī, la esposa de Śiva—abandonó su cuerpo; al convertirse en hija de Himavat, volvió a ser la esposa de Śambhu (Śiva).

Verse 23

ऋषिभ्यो नारदाद्युक्ताः पूजाः स्नानादिपूर्विकाः स्वायम्भुवाद्यास्ताः कृत्वा विष्ण्वादेर्भुक्तिमुक्तिदाः

Las formas de culto enseñadas por los ṛṣi, como Nārada—que comienzan con el baño ritual y otros preliminares—y que proceden de la tradición Svāyambhuva y otras: al realizarlas, por medio de Viṣṇu y de las demás deidades se obtiene tanto bhukti (goce mundano) como mukti (liberación).