Shloka 13

Devanagari script

तत् सर्वं श्रोतुम् इच्छामो न चेद् गुह्यं महामुने तत् कथ्यतां ततो हृत्स्थं पृच्छामस् त्वां प्रयोजनम्

Transliteration

tat sarvaṃ śrotum icchāmo na ced guhyaṃ mahāmune tat kathyatāṃ tato hṛtsthaṃ pṛcchāmas tvāṃ prayojanam

Translation

We wish to hear all of that, O great sage—if it is not secret. Therefore, please declare it; for we ask you the purpose that lies within our hearts.

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying तत्)

• श्रोतुम्: to hear
• श्रोतुम्: Prayojana (Purpose)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: तुमुन् (infinitive); अर्थ: श्रोतुं (to hear)

• इच्छामः: we wish
• इच्छामः: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: इष् (धातु)
• Form: लट् (present); उत्तमपुरुषः बहुवचनम्; परस्मैपद; अर्थ: इच्छामः (we desire)

• न: not
• न: Sambandha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation)

• चेत्: if
• चेत्: Sambandha (Condition marker)
• Type: Indeclinable
• Root: चेत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तार्थक (conditional particle: if)

• गुह्यम्: secret
• गुह्यम्: Visheshana (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: गुह्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; अत्र प्रथमा (predicate: secret)

• महामुने: O great sage
• महामुने: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: महामुनि (प्रातिपदिक: महा + मुनि)
• Form: कर्मधारयसमास; पुंलिङ्गे सम्बोधन एकवचनम् (Vocative singular)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object of telling)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; अत्र द्वितीया (that)

• कथ्यताम्: let it be told
• कथ्यताम्: Kriya (Request)
• Type: Verb
• Root: कथ् (धातु)
• Form: लोट्; कर्मणि (passive imperative); प्रथमपुरुषः एकवचनम्; अर्थ: कथ्यताम् (let it be told)

• ततः: then / thereupon
• ततः: Kriya-vishesana (Adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; तस्मात्/ततः (thereupon/then)

• हृत्स्थम्: situated in the heart
• हृत्स्थम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: हृत् (प्रातिपदिक) + स्थ (स्था धातोः क्त/प्रत्ययान्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (हृदि स्थितम्); नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying प्रयोजनम्)

• पृच्छामः: we ask
• पृच्छामः: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ्/पृच्छ् (धातु)
• Form: लट् (present); उत्तमपुरुषः बहुवचनम्; परस्मैपद; अर्थ: पृच्छामः (we ask)

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (Object of asking)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया एकवचनम् (Accusative singular)

• प्रयोजनम्: purpose / motive
• प्रयोजनम्: Karma (Object/content asked)
• Type: Noun
• Root: प्रयोजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्

Speaker

Maitreya (addressing Sage Parāśara)

Philosophical Teaching

Concept: शिष्य/मुनि-समूह हृदयस्थ प्रयोजन से ‘सम्पूर्ण’ श्रवण चाहता है; गुरु की कृपा से रहस्य भी (अगुह्य होने पर) प्रकट होता है—उपदेश का आधार जिज्ञासा और पात्रता है।

Vedantic Theme: Moksha

Application: आध्यात्मिक मार्ग में अपनी वास्तविक जिज्ञासा (inner purpose) स्पष्ट करें और योग्य आचार्य से विनयपूर्वक सुनें; सतही जिज्ञासा से आगे बढ़ें।

Vishishtadvaita: गुरु-कृपा और श्रवण-प्रधान साधन—प्रपत्ति/भक्ति में ‘अनुग्रह’ का केंद्रीय स्थान, जहाँ ईश्वर-सम्बन्धी ज्ञान हृदयगत प्रयोजन से खिलता है।

Vaishnava Theology

Bhakti Type: Dasya

Characters & Entities

• Maitreya
• Sage Parāśara

FAQs

What is the significance of asking the sage to reveal what is “not secret” in the Vishnu Purana?

It establishes that the teaching is meant for the welfare of listeners in the age of decline, and that the sage’s instruction is a deliberate, authorized revelation rather than speculation.

How does Sage Parāśara explain the purpose (prayojana) of narrating Kali Yuga?

This verse introduces the disciple’s concern for the inner aim of the discourse, setting up Parāśara’s forthcoming explanation of Kali Yuga’s markers and the practical spiritual orientation they demand.

The theological importance of Lord Vishnu in this context?

Even when the verse is framed as a request, the broader context of the Vishnu Purana is that instruction about the ages ultimately directs the listener toward Vishnu as the supreme refuge and sustaining order behind cosmic cycles.