Shloka 10

भ्रुकुटीकुटिलात् तस्य ललाटात् क्रोधदीपितात् समुत्पन्नस् तदा रुद्रो मध्याह्नार्कसमप्रभः अर्धनारीनरवपुः प्रचण्डो ऽतिशरीरवान्

bhrukuṭīkuṭilāt tasya lalāṭāt krodhadīpitāt samutpannas tadā rudro madhyāhnārkasamaprabhaḥ ardhanārīnaravapuḥ pracaṇḍo 'tiśarīravān

From his forehead—furrowed by tightly knit brows and kindled by wrath—there then sprang forth Rudra, blazing like the midday sun: a fearsome being of immense stature, whose form was half woman and half man.

bhrukuṭī-kuṭilātfrom the frown (bent brow)
bhrukuṭī-kuṭilāt:
Apadana (Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootbhrukuṭī (प्रातिपदिक) + kuṭila (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (अधिकरणार्थे), पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन (Singular); तत्पुरुषः (भ्रुकुट्या: कुटिलात्/भ्रुकुटीकुटिलात् = भ्रुकुटी-भङ्गात्)
tasyaof him
tasya:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)
lalāṭātfrom the forehead
lalāṭāt:
Apadana (Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootlalāṭa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन (Singular)
krodha-dīpitātfrom (that) inflamed by anger
krodha-dīpitāt:
Hetu/Apadana (Cause/Source)
TypeAdjective
Rootkrodha (प्रातिपदिक) + dīpita (कृदन्त; √dīp (धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन (Singular); तत्पुरुषः (क्रोधेन दीपितात्)
samutpannaḥarisen
samutpannaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootsamutpanna (कृदन्त; √pad/√pat? here √pad (धातु) with सम्+उत् + क्त, ‘arisen’)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); भूतकृदन्त (past participle)
tadāthen
tadā:
Kāla-adhikarana (Time/काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
rudraḥRudra
rudraḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootrudra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
madhyāhna-arka-sama-prabhaḥhaving radiance like the midday sun
madhyāhna-arka-sama-prabhaḥ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootmadhyāhna (प्रातिपदिक) + arka (प्रातिपदिक) + sama (प्रातिपदिक) + prabhā (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); बहुपद-तत्पुरुषः (मध्याह्नार्कस्य समा प्रभा यस्य)
ardha-nārī-nara-vapuḥwhose body was half woman and half man
ardha-nārī-nara-vapuḥ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootardha (प्रातिपदिक) + nārī (प्रातिपदिक) + nara (प्रातिपदिक) + vapu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); बहुव्रीहिः (अर्धं नारी अर्धं नरः वपुः यस्य)
pracaṇḍaḥfierce
pracaṇḍaḥ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpracaṇḍa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
ati-śarīravānof very large body
ati-śarīravān:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootati (अव्यय/उपसर्गार्थ) + śarīra-vat (प्रातिपदिक; -वत् प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); उपपद-तत्पुरुषः/अव्ययीभावार्थ-समाससदृशः (अतिशरीरवान् = अत्यन्तं शरीरवान्)

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

Speaker: Parasara

Topic: The origin-form (yoni) and attributes of Rudra as a creative emanation from Brahmā’s wrath

Teaching: Cosmological

Quality: authoritative

Creation Stage: Secondary

Concept: Rudra arises as a distinct cosmic principle from Brahmā’s wrath, embodying a potency that is both creative and fearsome, and whose androgynous form signals primordial undifferentiated power prior to further division.

Vedantic Theme: Brahman

Application: See polarities (male/female, fierce/beneficent) as energies to be integrated and directed toward dharmic ends rather than suppressed.

Vishishtadvaita: Multiplicity of deities and powers emerges as differentiated functions within one ordered reality; divine manifestations are real attributes within the cosmic body, not rival absolutes.

Vishnu Form: Para-Brahman

R
Rudra (Śiva)

FAQs

It symbolizes a cosmic manifestation triggered by intense inner force—wrath transmuted into creative power—through which Rudra appears as a necessary principle within creation.

Parāśara presents Rudra’s form as inherently dual—half feminine and half masculine—indicating integrated cosmic polarities (Śakti and Śiva principles) within a single manifestation.

Even when describing Rudra’s awe-inspiring emergence, the Vishnu Purana frames such manifestations as occurring within the overarching order of creation ultimately governed by the Supreme Reality identified with Vishnu.