Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 20

Devanagari script

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कोपसंरक्तलोचनः । त्रिशाखां भृकुटीं कृत्वा ततः स प्राह लक्ष्मणम्

Transliteration

tasya tadvacanaṃ śrutvā kopasaṃraktalocanaḥ | triśākhāṃ bhṛkuṭīṃ kṛtvā tataḥ sa prāha lakṣmaṇam

Translation

Hearing those words, his eyes reddened with anger; knitting his brows into three furrows, he then spoke to Lakṣmaṇa.

Word by Word

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम; विशेषणम् (that)

• वचनम्: speech/words
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: √श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); अव्ययभावः

• कोपसंरक्तलोचनः: one whose eyes were reddened with anger
• कोपसंरक्तलोचनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कोप-संरक्त-लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कोपेन संरक्ते लोचने यस्य सः इति तृतीया-तत्पुरुषः (बहुव्रीह्यर्थे प्रयोगः)

• त्रिशाखाम्: three-branched
• त्रिशाखाम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: त्रि-शाखा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; त्रयः शाखाः यस्याः सा इति द्विगु-समासः; विशेषणम्

• भृकुटीम्: frown/knitted brow
• भृकुटीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भृकुटी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• कृत्वा: having made
• कृत्वा: Purvakala (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: √कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); अव्ययभावः

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshaṇa (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तरवाचक (then)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• प्राह: said
• प्राह: Kriya (Verb)
• Type: Verb
• Root: √ब्रू (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• लक्ष्मणम्: Lakṣmaṇa
• लक्ष्मणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

Speaker

Sūta (narration; describing Rāma’s reaction)

Visual Art Cues

Scene: Close-up dramatic portrait: the noble’s eyes redden; brows knit into three furrows; he turns sharply toward Lakṣmaṇa to speak, while the envoy and crowd watch, sensing impending escalation.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even great persons face anger; dharma narratives often show the need to transform impulsive emotion into right action.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.