Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 41

Devanagari script

दक्ष उवाच । सत्यमेतन्महाभागा यद्युष्माभिः प्रकीर्तितम् । नान्यथा शक्यते कर्तुं वेदमन्त्रोद्भवं बलम्

Transliteration

dakṣa uvāca | satyametanmahābhāgā yadyuṣmābhiḥ prakīrtitam | nānyathā śakyate kartuṃ vedamantrodbhavaṃ balam

Translation

Dakṣa said: “What you have stated, O noble ones, is true. The strength that arises from Vedic mantras cannot be made otherwise.”

Word by Word

• दक्ष: Dakṣa
• दक्ष: Karta (Speaker/subject)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद

• सत्यम्: true
• सत्यम्: Karma/Predicate (Object-like predicate)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; वाक्ये विधेय (predicate nominal)

• एतत्: this
• एतत्: Karta/Predicate complement
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• महाभागाः: O greatly fortunate ones
• महाभागाः: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: महाभाग (प्रातिपदिक: महा + भाग)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), बहुवचन; समासः—कर्मधारय (महान् भागः यस्य/ये)

• यत्: which/that
• यत्: Sambandha (Relative)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धे (relative pronoun)

• युष्माभिः: by you (all)
• युष्माभिः: Karana (Instrument/agent in passive)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन

• प्रकीर्तितम्: proclaimed/declared
• प्रकीर्तितम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्र + √कीर्त्/√कृत्? (धातु √कीर्त्/√कीर् ‘to praise/mention’) + क्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘यत्’/‘एतत्’ इत्यस्य विशेषण

• न: not
• न: Sambandha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध (negation particle)

• अन्यथा: otherwise
• अन्यथा: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यथा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण (adverb)

• शक्यते: is possible
• शक्यते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √शक् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense: ‘is possible’)

• कर्तुम्: to do
• कर्तुम्: Kriya (Infinitive complement)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: तुमुन् (infinitive)

• वेदमन्त्रोद्भवम्: arisen from Vedic mantras
• वेदमन्त्रोद्भवम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वेद + मन्त्र + उद्भव (प्रातिपदिक; उद् + √भू (धातु) + अप्/घञ्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (वेदमन्त्रात् उद्भवम् = arisen from Vedic mantras)

• बलम्: power/strength
• बलम्: Karta (Subject of ‘शक्यते’)
• Type: Noun
• Root: बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

Speaker

Dakṣa

Skanda Dialogue

Listener: mahābhāgāḥ (assembled ritual participants)

Visual Art Cues

Scene: Dakṣa, as a ritual authority, speaks with composed certainty to assembled ‘mahābhāgāḥ’, affirming the inviolable strength born of Vedic mantras.

Characters & Entities

• Dakṣa
• Veda
• Vedic mantras

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Vedic mantra-power is real and consistent; therefore it must be applied responsibly under dharma to avoid destructive outcomes.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No holy site is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

It affirms the principle that Veda-born ritual power is not easily altered; it implies careful initiation and oversight of mantra rites.