Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

Devanagari script

स मया भगवा विष्णुर्बालभावेन संस्थितः । निजयज्ञस्यरक्षार्थं समानीतः स्वमाश्रमम् । राक्षसानां विनाशाय यज्ञकर्मविनाशिनाम्

Transliteration

sa mayā bhagavā viṣṇurbālabhāvena saṃsthitaḥ | nijayajñasyarakṣārthaṃ samānītaḥ svamāśramam | rākṣasānāṃ vināśāya yajñakarmavināśinām

Translation

That Blessed Lord Viṣṇu, abiding in the guise of a youthful prince, was brought by me to my own hermitage to safeguard my yajña, for the destruction of the rākṣasas who ruin the sacrificial rites.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन = Nominative singular; सर्वनाम

• मया: by me
• मया: Karana (Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उभयलिङ्ग/सर्वनाम, तृतीया, एकवचन = Instrumental singular; कर्तृवाचक-करण (by me)

• भगवान्: the Blessed Lord
• भगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन = Nominative singular; विशेष्यः ‘विष्णुः’

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन = Nominative singular; ‘भगवान्’ इति विशेषणेन युक्तः

• बालभावेन: in a childlike state
• बालभावेन: Karana (Manner/करण)
• Type: Noun
• Root: बाल-भाव (प्रातिपदिक; बाल + भाव)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन = Instrumental singular; अवस्थावाचक (in the state of childhood)

• संस्थितः: was present/abiding
• संस्थितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम्-स्था (धातु) → संस्थित (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थे: स्थितः/अवस्थितः (was situated)

• निजयज्ञस्य: of (my) own sacrifice
• निजयज्ञस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: निज-यज्ञ (प्रातिपदिक; निज + यज्ञ)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन = Genitive singular; ‘रक्षार्थम्’ इत्यस्य सम्बन्धः

• रक्षार्थम्: for protection
• रक्षार्थम्: Karma (Object/Purpose/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रक्षा-अर्थ (प्रातिपदिक; रक्षा + अर्थ)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन = Accusative singular; प्रयोजनार्थे (for protection)

• समानीतः: was brought
• समानीतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-नी (धातु) → समानीत (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थे: आनीतः (was brought)

• स्वम्: own
• स्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्व (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन = Accusative singular; विशेषणम् ‘आश्रमम्’

• आश्रमम्: hermitage
• आश्रमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन = Accusative singular

• राक्षसानाम्: of the demons
• राक्षसानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन = Genitive plural

• विनाशाय: for destruction
• विनाशाय: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: विनाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन = Dative singular; प्रयोजनार्थे (for destruction)

• यज्ञकर्मविनाशिनाम्: of those who destroy sacrificial rites
• यज्ञकर्मविनाशिनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: यज्ञ-कर्म-विनाशिन् (प्रातिपदिक; यज्ञ + कर्म + विनाशिन्)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन = Genitive plural; विशेषणम् ‘राक्षसानाम्’

Speaker

A ṛṣi associated with protecting a yajña (contextually reminiscent of Viśvāmitra’s role in the Rāmāyaṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Āśrama-kṣetra (yajña-rakṣā-sthāna)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The narrator (a sage) recounts bringing youthful Rāma-Viṣṇu to his hermitage to guard the yajña; rākṣasas threaten the rite; the scene is charged with protective heroism and sacred firelight.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Rākṣasas
• Yajña
• Āśrama
• Rāma (implied as Viṣṇu in youthful form)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Yajña and dharma are to be safeguarded; divine power supports righteous ritual and the communities that uphold it.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse centers on an āśrama and sacrificial setting; the particular tīrtha name is not specified in this excerpt.

What ritualistic prescription is mentioned?

The protection and completion of a yajña is highlighted; it implies the sanctity of maintaining uninterrupted sacrificial rites.