Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 76

Devanagari script

ततस्ते विबुधाः सर्वे गत्वा तत्क्षेत्रमुत्तमम् । प्रोचुस्तां दीर्घिकां वाक्यैर्मृदुभिः पुरतः स्थिताः

Transliteration

tataste vibudhāḥ sarve gatvā tatkṣetramuttamam | procustāṃ dīrghikāṃ vākyairmṛdubhiḥ purataḥ sthitāḥ

Translation

Then all those gods went to that excellent sacred field, and standing before her, they addressed that lady Dīrghikā with gentle words.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: काल/क्रम (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, तस्मात्/अनन्तरम्-अर्थ (then/thereupon)

• ते: they
• ते: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• विबुधाः: the gods, wise beings
• विबुधाः: कर्ता (Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: विबुध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• सर्वे: all
• सर्वे: कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• गत्वा: having gone
• गत्वा: पूर्वक्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund), पूर्वकाले

• तत्: that
• तत्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-विशेषण, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• क्षेत्रम्: holy place/field
• क्षेत्रम्: कर्म (Object of motion)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: कर्म-विशेषण (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• प्रोचुः: they said/spoke
• प्रोचुः: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: प्र√वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन

• ताम्: to her
• ताम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• दीर्घिकाम्: Dīrghikā (name)
• दीर्घिकाम्: कर्म (Apposition to ताम्)
• Type: Noun
• Root: दीर्घिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• वाक्यैः: with words
• वाक्यैः: करण (Instrument)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• मृदुभिः: gentle, soft
• मृदुभिः: करण-विशेषण (Instrument qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मृदु (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन (वाक्यैः सह विशेषणम्)

• पुरतः: in front
• पुरतः: अधिकरण (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरतः (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक (in front)

• स्थिताः: standing
• स्थिताः: कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्थित (प्रातिपदिक; √स्था)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

Speaker

Narrator (Purāṇic narration within the chapter)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dīrghikā-kṣetra (implied)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Not specified

Visual Art Cues

Scene: A procession of devas arrives at an excellent sacred field, stands before Dīrghikā, and addresses her with gentle, conciliatory words.

Characters & Entities

• Vibudhāḥ (Devas)
• Kṣetra
• Dīrghikā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places (kṣetra) become stages where dharma is negotiated and restored through humility and right speech.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

An “excellent kṣetra” is referenced, indicating a sanctified locale within the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya; the verse does not provide the kṣetra’s name.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes the devas’ approach to Dīrghikā with conciliatory speech.