Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 39

Devanagari script

हीनांगो वाधिकांगो वा योऽत्र स्नानं करिष्यति । चैत्रे शुक्ले निराहारश्चित्रासंस्थे निशाकरे । सुवर्णांगः स तेजस्वी भविष्यति न संशयः

Transliteration

hīnāṃgo vādhikāṃgo vā yo'tra snānaṃ kariṣyati | caitre śukle nirāhāraścitrāsaṃsthe niśākare | suvarṇāṃgaḥ sa tejasvī bhaviṣyati na saṃśayaḥ

Translation

Whether maimed or possessing an extra limb, whoever bathes here—in the bright fortnight of Caitra, fasting, when the Moon is in Citrā—will become golden-limbed and radiant, without doubt.

Word by Word

• हीनाङ्गः: one with a deficient limb
• हीनाङ्गः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: हीन + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय

• वा: or
• वा: Sambandha (Alternative)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय (disjunctive particle)

• अधिकाङ्गः: one with an extra limb
• अधिकाङ्गः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अधिक + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय

• वा: or
• वा: Sambandha (Alternative)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय (disjunctive particle)

• यः: who
• यः: Karta (Relative subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb of place)

• स्नानम्: bathing
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• करिष्यति: will perform
• करिष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• चैत्रे: in (the month of) Caitra
• चैत्रे: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चैत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (मास-नाम)

• शुक्ले: in the bright fortnight
• शुक्ले: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शुक्ल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; (पक्ष-नाम)

• निराहारः: fasting (without food)
• निराहारः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: निर् + आहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (यः)

• चित्रासंस्थे: when (the moon) is in Citrā (nakṣatra)
• चित्रासंस्थे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: चित्रा + संस्थ (कृदन्त; स्था धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुष/उपपद-समास (चित्रायां संस्थः)

• निशाकरे: when the moon (night-maker) is (so)
• निशाकरे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: निशा + कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (निशायाः करः = चन्द्रः)

• सुवर्णाङ्गः: golden-limbed
• सुवर्णाङ्गः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सुवर्ण + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (सुवर्णम् अङ्गम् यस्य/सुवर्ण-अङ्गः)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• तेजस्वी: radiant / splendid
• तेजस्वी: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तेजस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (सः)

• भविष्यति: will become
• भविष्यति: Kriya (Result/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• न: not / no
• न: Sambandha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (negation particle)

• संशयः: doubt
• संशयः: Karta (Predicate nominative/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Bhagavān (continued divine instruction)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śaṅkha-tīrtha

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: At the tīrtha during Caitra bright fortnight night/dawn, fasting pilgrims bathe as the Moon stands in Citrā; the bather emerges with golden, radiant limbs, surrounded by a subtle halo and astonished onlookers.

Characters & Entities

• Caitra
• Citrā (nakṣatra)
• Moon (Niśākara)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred time (Caitra śukla, Citrā nakṣatra) joined with discipline (fasting) intensifies tīrtha merit, transforming defect into auspicious wholeness and radiance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same Nāgarakhaṇḍa tīrtha praised in Adhyāya 11, presented as especially powerful when approached on the specified lunar and nakṣatra alignment.

What ritualistic prescription is mentioned?

Bathe at the tīrtha during Caitra bright fortnight while fasting, specifically when the Moon is in Citrā nakṣatra.