Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 28

Devanagari script

अथबालसखी भूत तत्तत्काननवीरुधम् शिवाप्रस्तावयांचक्रे विमुक्तां मुक्तिदां पुरीम्

Transliteration

athabālasakhī bhūta tattatkānanavīrudham śivāprastāvayāṃcakre vimuktāṃ muktidāṃ purīm

Translation

Then, becoming as it were a youthful companion, she (Pārvatī) began to bring up and describe that city—Kāśī—liberated in itself and the giver of liberation, amid forests and creepers of many kinds.

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Prayojaka (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक अव्यय (then)

• बालसखी: the girl-friend/childhood friend
• बालसखी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बाल+सखी (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (बालस्य सखी); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• भूत: having become
• भूत: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √भू (धातु) → भूत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (बालसखी इत्यस्य विशेषण)

• तत्: that (each)
• तत्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; (तत्-तत् इति पुनरुक्ति)

• तत्: that (respective)
• तत्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; (पुनरुक्ति)

• कानन: forest
• कानन: Sambandha (Compound member)
• Type: Noun
• Root: कानन (प्रातिपदिक)
• Form: समासपूर्वपद; नपुंसकलिङ्ग; (कानन+वीरुधम् इत्यस्य पूर्वपदम्)

• वीरुधम्: creeper/plant
• वीरुधम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वीरुध् (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (काननस्य वीरुधम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• शिवा: Śivā (Pārvatī)
• शिवा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (कर्ता)

• प्रस्तावयाम्: caused to be proposed/introduced
• प्रस्तावयाम्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+√स्तु (धातु) → प्रस्तावय (णिच्)
• Form: लिट्/लुङ्-सम्भाव्य; परस्मैपद; उत्तमपुरुष? (पाठरूपेण 'प्रस्तावयां' इति लिट्-आदेशात्मक/परस्मैपद-आत्मनेपद मिश्ररूपसम्भवः); क्रियापदं 'चक्रे' इत्यनेन सह परिप्रयोगः (प्रस्तावयां चक्रे = प्रस्तावयामास)

• चक्रे: did/made
• चक्रे: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; परिप्रयोगः: 'X-याम् चक्रे' = 'X-यामास'

• विमुक्ताम्: liberated/free
• विमुक्ताम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि+√मुच् (धातु) → विमुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; (पुरीम् इत्यस्य विशेषण)

• मुक्तिदाम्: granting liberation
• मुक्तिदाम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुक्ति+दा (प्रातिपदिक)
• Form: समास: उपपद-तत्पुरुष (मुक्तिं ददाति इति); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; (पुरीम् इत्यस्य विशेषण)

• पुरीम्: city
• पुरीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

Speaker

Narrator (contextual)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and other ṛṣis (frame, implied)

Visual Art Cues

Scene: Pārvatī, as if a youthful friend, animatedly describes Kāśī amid varied forests and creepers—an enchanting sacred city blending nature and liberation.

Characters & Entities

• Pārvatī (Śivā)
• Kāśī (Muktidā Purī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is celebrated not merely as a place of beauty but as a mokṣa-bestowing sacred city.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī), explicitly called “muktidā purī.”

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual appears; the emphasis is on hearing/reciting Kāśī’s praise as a purāṇic merit-bearing act.