Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

Śravaṇa–Kīrtana–Manana: Definitions and Hierarchy of Śaiva Sādhanā (श्रवणकीर्तनमनन-निरूपणम्)

सत्संगमेन भवति श्रवणं पुरस्तात्संकीर्तनं पशुपतेरथ तद्दृढं स्यात् । सर्वोत्तमं भवति तन्मननं तदंते सर्वं हि संभवति शंकरदृष्टिपाते

satsaṃgamena bhavati śravaṇaṃ purastātsaṃkīrtanaṃ paśupateratha taddṛḍhaṃ syāt | sarvottamaṃ bhavati tanmananaṃ tadaṃte sarvaṃ hi saṃbhavati śaṃkaradṛṣṭipāte

From holy association (satsanga) arises, first of all, attentive listening; then the steadfast practice of chanting the praises of Paśupati becomes firm. Thereafter, the highest is deep contemplation upon that teaching. Indeed, all becomes possible when Śaṅkara bestows his gracious glance.

सत्-सङ्गमेनby holy company
सत्-सङ्गमेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootसत् + सङ्गम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/करण), एकवचन; समासः—सत्-सङ्गम (तत्पुरुष: ‘association with the good’); English: Instrumental singular
भवतिarises / happens
भवति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद; English: present 3sg
श्रवणम्hearing (listening)
श्रवणम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootश्रवण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र प्रथमा (कर्तृसामानाधिकरण) अधिकम्; English: Neuter nominative singular
पुरस्तात्first / beforehand
पुरस्तात्:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुरस्तात् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) काल/क्रमबोधक; English: adverb ‘first/before’
संकीर्तनम्chanting / singing (of praise)
संकीर्तनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंकीर्तन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र प्रथमा; English: Neuter nominative singular
पशुपतेःof Paśupati (Śiva)
पशुपतेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootपशुपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/सम्बन्ध), एकवचन; English: Genitive singular
अथthen
अथ:
Connector (अनुक्रम)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय (particle/conjunction) क्रम/अनन्तरबोधक; English: then/and then
तत्that
तत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम, प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘that’; श्रवण/संकीर्तनादि-पूर्वोक्तस्य निर्देशः; English: demonstrative pronoun used adjectivally
दृढम्firm
दृढम्:
Karta-sāmānādhikaraṇya (कर्तृसामानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootदृढ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; English: Neuter nominative singular
स्यात्may become / should be
स्यात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; English: optative 3sg ‘may be/should become’
सर्व-उत्तमम्the best of all
सर्व-उत्तमम्:
Karta-sāmānādhikaraṇya (कर्तृसामानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootसर्व + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—सर्व-उत्तम (कर्मधारय: ‘the best of all’); English: Neuter nominative singular
भवतिbecomes
भवति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; English: present 3sg
तत्-मननम्reflection on that (teaching)
तत्-मननम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् + मनन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्-मनन (तत्पुरुष: ‘reflection on that’); English: Neuter nominative singular
तत्-अन्तेat the end of that / thereafter
तत्-अन्ते:
Adverbial (काल/क्रम-क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतद् + अन्त (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव समास; सप्तमी-प्रयोगे अव्ययवत् ‘at the end of that’; English: indeclinable adverbial phrase
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; English: Neuter nominative singular
हिindeed
हि:
Emphasis/Reason (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle) हेत्वर्थ/निश्चयार्थ; English: indeed/for
सम्भवतिbecomes possible / occurs
सम्भवति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + भू (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; English: present 3sg
शंकर-दृष्टि-पातेwhen Śaṅkara’s glance falls (upon one)
शंकर-दृष्टि-पाते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशंकर + दृष्टि + पात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—शंकर-दृष्टि (षष्ठी-तत्पुरुष) + दृष्टि-पात (तत्पुरुष: ‘falling of glance’); English: Locative singular

Suta Goswami

Tattva Level: pati

Shiva Form: Paśupatinātha

Jyotirlinga: Viśvanātha

Sthala Purana: The verse’s emphasis on Śaṅkara’s dṛṣṭipāta (graceful glance) aligns with Kāśī’s theology where Viśvanātha grants liberation through His special favor; the sādhana-sequence (śravaṇa–kīrtana–manana) is framed as culminating in grace rather than mere effort.

Significance: Darśana and worship are held to accelerate bhakti and jñāna, culminating in Śiva’s anugraha; Kāśī is traditionally praised as a kṣetra where liberation is especially accessible by Śiva’s favor.

Type: stotra

S
Shiva

FAQs

It outlines a Shaiva path of ascent—satsanga leading to śravaṇa (hearing), then saṅkīrtana (devotional praise), culminating in manana (deep contemplation), all consummated by Śiva’s anugraha (graceful glance).

Saṅkīrtana of Paśupati naturally supports Saguna worship—praising and remembering Śiva as the compassionate Lord—while manana matures that devotion into steady inner absorption, the heart of Linga-upāsanā.

Join satsanga, listen to Śiva-kathā, practice kirtan/japa of Śiva’s names (including the Panchakshara, “Om Namaḥ Śivāya”), and then sit for quiet contemplation (manana/dhyāna), praying for Śaṅkara’s grace.