HomeRig VedaMandala 9Sukta 95Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 9.95

Devata: Soma Pavamāna (Hari)

कनिक्रन्ति हरिरा सृज्यमानः सीदन्वनस्य जठरे पुनानः । नृभिर्यतः कृणुते निर्णिजं गा अतो मतीर्जनयत स्वधाभिः ॥

कनि॑क्रन्ति॒ हरि॒रा सृ॒ज्यमा॑न॒: सीद॒न्वन॑स्य ज॒ठर॑ऋ पुना॒नः । नृभि॑र्य॒तः कृ॑णुते नि॒र्णिजं॒ गा अतो॑ म॒तीर्ज॑नयत स्व॒धाभि॑: ॥

kaníkranti hárir ā́ sṛjyámānaḥ sī́dan vánasya jaṭháre punānás | nṛ́bhir yatáḥ kṛṇute nírṇijaṃ gā́ áto matī́r janayat svadhā́bhiḥ ||

The tawny one murmurs as he is released; purifying himself, he settles into the belly of the wooden vessel. Where the men work him, he makes his bright cleansing robe; from that he brings forth inspired thoughts by his own self-law.

कनि॑क्रन्ति । हरिः॑ । आ । सृ॒ज्यमा॑नः । सीद॑न् । वन॑स्य । ज॒ठरे॑ । पु॒ना॒नः । नृऽभिः॑ । य॒तः । कृ॒णु॒ते॒ । निः॒ऽनिज॑म् । गाः । अतः॑ । म॒तीः । ज॒न॒य॒त॒ । स्व॒धाभिः॑ ॥कनिक्रन्ति । हरिः । आ । सृज्यमानः । सीदन् । वनस्य । जठरे । पुनानः । नृभिः । यतः । कृणुते । निःनिजम् । गाः । अतः । मतीः । जनयत । स्वधाभिः ॥kanikranti | hariḥ | ā | sṛjyamānaḥ | sīdan | vanasya | jaṭhare | punānaḥ | nṛ-bhiḥ | yataḥ | kṛṇute | niḥ-nijam | gāḥ | ataḥ | matīḥ | janayata | svadhābhiḥ

कनि॑क्रन्तिthey resound / they roar
कनि॑क्रन्ति:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootकनिक्रन्द् (कन्द्/क्रन्द् ‘ध्वनिते/नादयति’ का पुनरुक्त-धातुरूप)
हरिराःthe tawny ones (horses/steeds)
हरिराः:
Kartā
TypeNoun (masc.)
Rootहरि- (प्रातिपदिक)
सृज्यमानःbeing released / being let loose
सृज्यमानः:
Kartā (सह-कर्तृ/विशेषणरूपेण) / Karma (कर्मणि-भावः: ‘being released’)
TypeParticiple
Rootसृज् (धातु) → सृज्यमान-
सीदन्sitting down / settling
सीदन्:
Kartā
TypeParticiple
Rootसद् (धातु) → सीदत्/सीदन्
वनस्यof the wood / of the forest
वनस्य:
Adhikaraṇa (सम्बन्धे: ‘of the wood/forest’)
TypeNoun (neut.)
Rootवन- (प्रातिपदिक)
जठरेin the belly (i.e., in the vat/inside)
जठरे:
Adhikaraṇa
TypeNoun (neut.)
Rootजठर- (प्रातिपदिक)
पुनानःpurifying himself / being purified (Soma)
पुनानः:
Kartā
TypeParticiple
Rootपू (धातु ‘पवते/पुनाति’) → पुनान-
नृभिःby men
नृभिः:
Karaṇa
TypeNoun (masc.)
Rootनृ- (प्रातिपदिक)
यतःfrom where / whence
यतः:
Apādāna (भावार्थे) / सम्बन्धसूचक
TypeIndeclinable
Rootयतस् (अव्यय)
कृणुतेhe makes / he fashions
कृणुते:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
निर्णिजम्a shining garment / covering (splendour)
निर्णिजम्:
Karma
TypeNoun (fem.)
Rootनिर्णिज्/निर्णिज्- (प्रातिपदिक; ‘आवरण/वस्त्र/दीप्ति’)
गाःcows (rays)
गाः:
Karma
TypeNoun (fem.)
Rootगो- (प्रातिपदिक)
अतःtherefore / from that
अतः:
(सम्बन्ध/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootअतस् (अव्यय)
मतीःthoughts / hymns
मतीः:
Karma
TypeNoun (fem.)
Rootमति- (प्रातिपदिक)
जनयतlet him generate / may he produce
जनयत:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु) → जनयति
स्वधाभिःby his own powers / by inherent might
स्वधाभिः:
Karaṇa
TypeNoun (fem.)
Rootस्वधा- (प्रातिपदिक)