Mantra 1
Sukta 9.54
Devata: Soma Pavamāna
Samhita Patha (Devanagari)
अस्य प्रत्नामनु द्युतं शुक्रं दुदुह्रे अह्रयः । पयः सहस्रसामृषिम् ॥
Samhita Patha (IAST)
अ॒स्य प्र॒त्नामनु॒ द्युतं॑ शु॒क्रं दु॑दुह्रे॒ अह्र॑यः । पय॑: सहस्र॒सामृषि॑म् ॥
Transliteration
ásya pratnā́m ánu dyútam śukráṃ duduhre áhrayaḥ | páyaḥ sahasra-sā́m ṛ́ṣim ||
Translation
Following his ancient shining, the unwearying ones have milked out the bright milk: the seer who is a thousand-song—Soma as the rishi-power of luminous plenty.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒स्य । प्र॒त्नाम् । अनु॑ । द्युत॑म् । शु॒क्रम् । दु॒दु॒ह्रे॒ । अह्र॑यः । पयः॑ । स॒ह॒स्र॒ऽसाम् । ऋषि॑म् ॥अस्य । प्रत्नाम् । अनु । द्युतम् । शुक्रम् । दुदुह्रे । अह्रयः । पयः । सहस्रसाम् । ऋषिम् ॥asya | pratnām | anu | dyutam | śukram | duduhre | ahrayaḥ | payaḥ | sahasra-sām | ṛṣim
Word by Word
अस्यof this (him/it)
अस्य:
सम्बन्ध (Genitival relation)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्य (षष्ठी)
प्रत्नाम्the ancient (one/stream)
प्रत्नाम्:
कर्म (object of अनु)
TypeAdjective (used substantively)
Rootप्रत्न (प्रातिपदिक)
अनुalong, after
अनु:
(क्रियाविशेषण/उपसर्ग) — ‘along/after’
TypeIndeclinable (preverb/adverb)
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
द्युतम्splendour, shining
द्युतम्:
कर्म (object governed with अनु) / लक्ष्य
TypeNoun
Rootद्युत् (स्त्री/पुं प्रातिपदिक; ‘splendour, shining’)
शुक्रम्bright, pure
शुक्रम्:
विशेषण (of द्युतम्) / कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
दुदुह्रेthey milked/drew out
दुदुह्रे:
क्रिया
TypeVerb
Root√दुह् (दुह् ‘to milk, draw out’)
अह्रयःthe unwearied (ones)
अह्रयः:
कर्तृ (agents of दुदुह्रे)
TypeAdjective (used as noun)
Rootअह्रि (प्रातिपदिक; ‘unwearied, eager/active’)
पयःmilk; sap; (Soma-)juice
पयः:
कर्म (what is milked/drawn)
TypeNoun
Rootपयस् (नपुंसक प्रातिपदिक)
सहस्रसाम्(the) thousand-sāman(-chanting)
सहस्रसाम्:
विशेषण (of ऋषिम्)
TypeAdjective
Rootसहस्र + सामन् (समास: बहुव्रीहि/तत्पुरुष-प्राय; ‘having a thousand sāman-chants’ / ‘of a thousand sāmans’)
ऋषिम्seer; ṛṣi
ऋषिम्:
कर्म (apposition/object with पयः; goal of offering)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)